آقا نجفی اصفهانی

با محمدتقی نجفی رازی اصفهانی اشتباه نشود.

با آقا نجف اصفهانی اشتباه نشود.

برای دیگر کاربردها، نجفی اصفهانی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

آیت‏ الله العظمی شیخ محمدتقی نجفی عالم معاصر شیعه
آقا نجفی اصفهانی در کنار یکی از فرزندان
نام:	محمدتقی نجفی معروف به «آقا نجفی اصفهانی»
عنوان:
زادروز:	۵ فروردین ۱۲۲۵
درگذشت:	۱۳ تیر ۱۲۹۳
مذهب:	شیعه
زمینه‌های فعالیت:	مذهبی و سیاسی
استاد(ها):	میرزا محمد حسن شیرازی، مهدی آل کاشف الغطا، شیخ راضی نجفی، آقا سید علی شوشتری

شیخ محمد تقی نجفی معروف به آقا نجفی اصفهانی (زاده: ۲۵ فروردین ۱۲۲۵، اصفهان - درگذشت: ۱۳ تیر ۱۲۹۳، اصفهان) از علمای معاصر شیعه بود که فعالیت‌های گسترده‌ای در زمینه‌های سیاسی و اجتماعی نیز داشت.

خانواده

پدر وی شیخ محمد باقر نجفی، فرزند آیت‏ الله محمد تقی نجفی صاحب کتاب هدایةالمسترشدین و داماد مرحوم جعفر کاشف‌الغطا و مادر وی زمزم‏ بیگم دختر دوم آیت ‏الله سید صدر الدین صدر از علما و مراجع بزرگ بودند.

تحصیل

وی پس از طی نخستین مدارج تحصیلی در اصفهان به همراه آیت‏ الله سید محمدکاظم طباطبایی یزدی راهی عتبات عالیات گردید. وی می‌گوید در سالهای نخست چندان موفقیتی در دروس نداشته تا در شب عرفه به امام سوم شیعیان متوسل می‌شود:

در شب عرفه در رواق مطهر حضرت سیدالشهداء ـــ روحی لتربته الفداه‏ ـــ تا وقت سحر استغاثه نمودم و حضرت حبیب بن مظاهر را به درگاه آن جناب شفیع گردانیدم. چون وقت سحر شد؛ بعد از تهجد گریه بسیار کردم. در همان جا به خواب رفتم. در عالم خواب دیدم؛ حبیب از ضریح بیرون آمد و بعضی از مصایب امام حسین(ع) را ذکر می‏ نمود و گریه می‏ کرد و وارد حرم شد. دیدم در ضریح گشوده شد و حضرت امام حسین(ع) ظاهر شدند. پس حبیب زیارت وارث را خواند و من نیز همان زیارت را می‏ خواندم. حضرت امام حسین(ع) جواب سلام حبیب را فرمودند. چون لمحه‏ ای گذشت؛ نظر شریف به جانب من فرمودند و [سپس] نظر به جانب آسمان فرمودند و این دعا را خواندند: اللهم یا مسبب الاسباب و یا مفتح الابواب و یا قاضی الحاجات و یا سامع المناجات و یا کافی‏ المهمات اسئلک بحق من حقه علیک عظیم ان تصلی علی محمد و آل محمد و ان تقضی حاجته.

اساتید

اساتید وی شامل:

1. میرزا محمد حسن شیرازی
2. مهدی آل کاشف الغطا
3. شیخ راضی نجفی
4. آقا سید علی شوشتری

شاگردان

1. محمد ابراهیم کلباسی (۱۳۰۲ـــ۱۳۶۲)
2. سید احمد حسینی ‏خوانساری (۱۳۱۹ـــ۱۳۵۹)
3. اسدالله فاضل بیدآبادی (۱۳۶۰)
4. اسدالله گلپایگانی (۱۳۶۶)
5. سید محمد باقر ابطحی ‏حسینی ‏سدهی (۱۳۶۷ـــ ۱۳۹۰)
6. آقا سید محمد باقر موسوی مغوی (۱۳۰۴ـــ ۱۳۵۰)
7. محمد تقی کرمانی (۱۲۹۰ـــ۱۳۴۰)
8. ملا محمد جواد صافی گلپایگانی (۱۲۸۸ـــ۱۳۶۷)
9. سید حسن حسینی قوچانی معروف به آقانجفی (۱۲۹۴ـــ۱۳۶۲)
10. سید حسن واعظ فانی یزدی اصفهانی (۱۲۷۱ـــ۱۳۳۸)
11. حسین دشتکی اصفهانی (۱۳۴۴)
12. میرزا حسن‏ خان جابری انصاری (۱۲۸۷ـــ۱۳۷۶)
13. میرزا حسن قدسی (۱۳۶۷)
14. آقا میر سید حسن روضاتی (۱۲۹۴ـــ۱۳۷۷)
15. میرزا حسن نحوی ‏موسوی (۱۲۸۷ـــ۱۳۶۱)
16. حسین رشتی رییس‏ الطلاب
17. شیخ محمدحسین رشتی‏ قوچانی (۱۳۷۵)
18. سیدمحمدحسین حسینی ‏شوندی‏ همدانی
19. سید حسین خوانساری
20. آیت‏ الله العظمی حاج آقا حسین بروجردی (۱۲۹۲ـــ۱۳۸۰)
21. شیخ محمد حسین خوانساری کتاب فروش (۱۳۶۶)
22. سید محمد حسین رجایی‏ موسوی معروف به بلند (۱۳۴۸)
23. محمدرضا حسام‏ الواعظین (۱۳۰۱ـــ۱۳۸۱)
24. میرزا محمد رضا الهی ‏شهرکی (ابن حاج ملاطاهر) (۱۳۶۱)
25. میرزا محمد رضا سلماسی (۱۲۹۵ـــ۱۳۸۳)
26. آقا شیخ محمدرضا مهدوی‏ قمشه‏ ای (۱۳۸۸)
27. آقا سیدزین‏ العابدین موسوی مطهری واعظ (۱۳۶۰)
28. آقا سیدزین‏ العابدین طباطبایی ابرقویی (۱۳۷۲)
29. سید صدرالدین باطلی کوپایی (۱۳۰۱ـــ۱۳۷۲)
30. عباس خوانساری
31. محمد حسین قودجانی اشنی

تالیفات

تالیفات وی را تا صد عنوان شمرده‌اند که برخی از آنان چنین است:

• فقه الامامیه (دوازده مجلد)
• فقه الامامیه (کتاب الطهاره)

این کتاب در زمینه فقه استدلالی اجتهادی است و مشتمل بر چهل فصل از بحث طهارت است که عبارتند از، احکام آب‌ها، وضو، غسل، و تیمم، آقانجفی در این کتاب در بعضی از موارد برای یک مسأله شرعیه، دلایل زیادی از آیات و اخبار و اموال و اجماعات و... می­ آورد و بر آن ایراداتی واردنموده و خود نیز جواب­‌های بسیاری بدانها می­ دهد که این مطلب ما را به مقام و مرتبت بلند فقهی او رهنمون می­ گرداند. وی در این کتاب برای تحریر آن چه که رأیش بر آن استوار گشته، گاهی عباراتی را عیناً از کتب فقها، مانند: جواهر الکلام صاحب جواهر، انوار الفقاهه شیخ حسن بن شیخ جعفر کاشف الغطاء نقل می­ کند. اگرچه ظاهراً، مؤلف، این کتاب را نام گذاری نکرده‌است، اما سید مصلح الدین مهدوی در تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان و همینطور آقابزرگ تهرانی در الذریعه، از این کتاب با عنوان «فقه ­الامامیه» یاد می­ کنند.

• فقه الامامیه (کتاب الصلوه)

این کتاب به زبان عربی نوشته شده‌است.

• دلایل الاحکام،
• حقایق‏ الاسرار،
• اسرار الزیاره
• عنایات الرضویه
• جامع‏ الاسرار
• اشارة ایمانیة
• دلایل الاصول
• کتاب المتاجر
• کاشف الاسرار
• اسرارالشریعة
• فضایل الائمه
• مفتاح السعادة
• جامع السعادة
• حسام‏ الشیعة
• اخلاق المومنین
• ردیّه آقانجفی بر یهود
• رساله توضیح المسایل فارسی
• رساله در جبر و تفویض
• رساله در دیات و قصاص
• آداب الصلاه

آقانجفی این اثر را به فارسی تألیف و در سال ۱۲۹۲ ق (۳۵ سالگی مؤلف) منتشر کرده‌است. در مقدمه کتاب آمده‌است:

از تتبع آیات و اخبار، معلوم می­ شود که هیچ طاعتی بهتر از نماز نیست؛ زیرا که تکمیل نفس که غرض اصلی در صدور اوامر و نواهی است، به اتیان نماز، بیش از همه تکالیف حاصل می­ گردد؛ به جهت این که در فعل صلاه، تأثیرات مخصوصه‌است که در غیر او از عبادات دیگر نیست. از آن جمله این که نماز فاعل خود را از ارتکاب قبیح و معصیت، باز می­ دارد.

• بحث فی ولایت الحاکم الفقیه

که از رساله فقهی وی به نام «الحجر» برگرفته شده‌است و به تشریح مقوله مهم ولایت در عصر غیبت می‌پردازد.

• الافاضات و منبع السعادات

وی در این اثر با بیانی زیبا و لطیف، مطالب نغز عرفانی را به نگارش درآورد. طریق عرفانی آقانجفی در این کتاب و سایر آثار عرفانی او، عرفان ولایی مطابق با علوم و معارف اهل بیت(ع) را منعکس می‌سازد.

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی

وی در زمینه مسائل سیاسی و اجتماعی فعالیت‌های گسترده‌ای داشت از جمله در مقابله با استعمار، بابیت و بهائیت و انتقاد از شاهان قاجار. وی همچنین همزمان با حمله ایتالیا به لیبی نیز مکاتباتی با شاه عثمانی جهت دفاع از لیبی انجام داد.

سید جمال‌الدین اسدآبادی پس از ملاقاتی که با آقانجفی داشته‌است، می‏ گوید:

حرارتی به کله‏ اش دیدم که در بیسمارک (بیزمارک) نبود و راستی اگر وزارت اعظم ایران را داشت؛ مانند امیرکبیر حفظ حدود مملکت را می‏ نمود که بیگانه از آن یک وجب نبرد.

مهدی ملک‌زاده می‌گوید:

هریک (روحانیان مخالف مشروطه) هزار‌ها اوباش و عوام بد سابقه را که لباس روحانیت را در بر کرده بودند بنام طلاب با ماهانه کمک خرج دور خود جمع کرده بودند. بطور مثل، آقانجفی معروف با آنکه سواد زیادی نداشت حدود ۵۰۰۰ طلبه داشت که برای اجرای اوامرش حاضر بودند و چون قشونی در تمام شئون زندگی مردم، زندگان وحتی مردگان مداخله می‌کردند. چون ثروتمندی می‌مرد تمام هستی اورا بنام سهم امام ضبط و مابین خود قسمت می‌کردند.

جلال الدین همایی از هم و غم وی برای حل مشکلات مردم سخن گفته

میرزا محمدعلی معلم‌حبیب‌ آبادی آورده است:

از بزرگان علما و فقهای اصفهان، و در آن شهر بلکه سایر بلاد ایران شهرتی تمام، و نفوذ کلمه و ریاستی متعدّبها داشت، و در عقل به درجه اعلی، و در تدبیر و کفایت و حسن سیاست و معاشرت با دولت و ملت، تقریبا در اقران خود بی نظیر بود.

سید مصلح الدین مهدوی نیز از مبارزات وی علیه ظلم و ستم دستگاه ظل السلطان یاد می کند.

مرگ

وی از سال۱۳۳۰ به بیماری استسقا مبتلا شد و پس از حدود دو سال، در عصر روز ۱۱شعبان ۱۳۳۲ مطابق با ۱۲۹۵ شمسی در سن ۷۰سالگی، درگذشت.

پیکر او را در کنار امامزاده ‌احمد (نزدیک منزل آقانجفی و مسجد شاه) که خود معین کرده بود، دفن کردند. روزنامه حبل‌المتین به نقل از گزارشگر خود که مستقیما در شهر اصفهان حضور داشته، از عزاداری مردم در سوگ آقانجفی، چنین گزارش می‌دهد:

خبر اصفهان: امروز که روز جمعه ۱۶‌شهر شعبان۱۳۳۲ و ششمین روز وفات مرحوم آیت‌الله حاج‌شیخ محمدتقی نجفی- حشرالله مع تولاه- است، پس از طی ۷۱مرحله زندگانی، به دیار جاوید شتافت. در این ۶ ‌روز، شهر و توابع، یکپارچه ماتم است؛ تمام شهر را سیاه بسته، مسجد شاه و میدان جنب آن در این چندروز از دسته‌زن و سینه‌زن و کتل و نوحه‌گر خالی نمانده؛‌ طوری عزاداری نمودند که هیچ‌گاه احدی ندیده و نشنیده بود...

کنگره بزرگداشت

همایش «مرجع بیداری اسلامی» در یکصدمین سالگرد وی با همت بنیاد فرهنگی تاریخی خانه مشروطیت اصفهان، شهرداری اصفهان در مهر ۱۳۹۰ برگزار گردید.

جستارهای وابسته

• شرکت اسلامیه
• مجمع الرسائل

شیخ جعفر کاشف‌الغطا

؟

محمدتقی رازی نجفی اصفهانی

سید صدرالدین عاملی

زمزم بیگم

محمدباقر نجفی اصفهانی

آقا نجفی اصفهانی

نورالله نجفی اصفهانی

محمدحسین نجفی اصفهانی

جمال‌الدین نجفی اصفهانی

اسماعیل نجفی اصفهانی

محمدعلی نجفی اصفهانی

موسی نجفی

محمدرضا نجفی اصفهانی