ولایت تخار
تخار
تخارستان | |
|---|---|
| ولایت تخار | |
 موقعیت ولایت تخار در نقشه افغانستان | |
 ولسوالیهای ولایت تخار | |
| کشور | افغانستان |
| مرکز | تالقان |
| حکومت | |
| • والی | قاری محمد اسماعیل |
| مساحت | |
| • کل | ۱۲۴۵۷ کیلومتر مربع (۴۸۱۰ مایل مربع) |
| ارتفاع | ۸۰۴ متر (۲۶۳۸ فوت) |
| جمعیت (۲۰۲۰–۲۱) | |
| • کل | ۱۰۹۳۰۹۲ |
| • تراکم | ۸۸/کیلومتر مربع (۲۳۰/مایل مربع) |
| اهلیتنام | تخاری |
| منطقهٔ زمانی | UTC+4:30 |
| زبانهای اصلی | دری پشتو ازبکی |
ولایت تَخار (سانسکریت: तुखार/توشارا، یونانی: Τόχαροι/تُخاروی، لاتین: Tochari/توچاری، تبتی: Tho-gar/توگار، چینی: 覩货罗/دولولو) یکی از ۳۴ ولایات افغانستان است که در شمالشرق این کشور به مرکزیت شهر تالقان واقع شده است. این ولایت از شمال با تاجیکستان، از شرق با بدخشان، از جنوب با پنجشیر و بغلان و از غرب با قندوز هممرز است. تخار با مساحتی معادل ۱۲٬۴۵۷ کیلومتر مربع، جمعیتی بالغ بر ۱٬۰۹۳٬۰۹۲ نفر را در خود جای داده است.[۱]
ولایت تخار یکی از سرسبزترین ولایات افغانستان بهشمار میرود. رود آمودریا و رود کوکچه از ولسوالی دشت قلعهٔ این ولایت عبور میکند.[۲] این ولایت نام خود را از قوم باستانی تخارها گرفته است که در هزاره اول پیش از میلاد در این منطقه ساکن بودند و بعدها امپراتوری قدرتمند کوشانی را بنیان نهادند. تخار به دلیل موقعیت استراتژیک و حاصلخیزی زمینهایش، در طول تاریخ همواره یکی از کانونهای مهم سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در منطقه خراسان بزرگ بوده است. آمودریا و رود کوکچه مهمترین رودهای این ولایت هستند که نقش حیاتی در کشاورزی آن دارند.
نامشناسی
[ویرایش | اشتراکگذاری]نام «تخار» از قوم باستانی تخارها گرفته شده است که در منابع تاریخی به شکلهای گوناگونی ثبت شده است:
- توشارا ((به سانسکریت: तुखार)): در منابع هند باستان آمده و به معنای «برف سرد» یا «سرزمین سردسیر» است.[۳]
- تُخاروی ((به یونانی: Τόχαροι)): نامی که مورخان یونان باستان برای ساکنان این منطقه به کار میبردند.
- توچاری ((به لاتین: Tochari)): شکل لاتین نام این قوم است.[۴]
- توخارا (Tokhara): در متون بودایی قرن چهارم میلادی، مانند ویبهاسا-ساسترا، به این شکل آمده است.
- تودخار (Thod-kar) یا توگار (Tho-gar): نام این منطقه در منابع تبتی است.[۵]
- تولولو ((به چینی: 吐火罗)): نامی که در منابع چینی، بهویژه در دوره دودمانهای شمالی و دودمان تانگ، برای این منطقه استفاده میشد.[۶] نامهای چینی دیگر تخار دوشالو (土豁羅)، دوقالو (兜沙羅) یا دوهالو (覩貨羅) هستند.
در دورههای اسلامی، این منطقه به تخارستان معروف بود که گستره آن وسیعتر از ولایت امروزی تخار بود.
پیشینه
[ویرایش | اشتراکگذاری]
تخار بخشی از سرزمین باستانی باختر است و پیشینه تاریخی بسیار غنی دارد. این منطقه مهد تمدن آمودریا بوده و در مسیر راه ابریشم قرار داشته است.
دوران باستان
[ویرایش | اشتراکگذاری],_Balkh_(白題國)_and_Kumedh_(胡密丹),_visiting_the_court_of_the_Tang_Dynasty._The_Gathering_of_Kings_(王会图)_circa_650_CE.jpg)
در قرن دوم پیش از میلاد، اقوام آریایی معروف به تخارها (که در منابع چینی یوئهچی نامیده شدهاند) پس از مهاجرت از شرق، به باختر حمله کرده و به سلطه دولت یونانی بلخ پایان دادند. آنها سپس شاهنشاهی کوشانی را بنیان نهادند که به یکی از بزرگترین امپراتوریهای جهان باستان تبدیل شد. در این دوره، تخارستان به یکی از مراکز مهم آیین بودایی، هنر و تجارت تبدیل شد. محوطه باستانی آیخانم، که گمان میرود همان اسکندریه اوکسیانا باشد، نشاندهنده عمق نفوذ فرهنگ هلنیستی در این منطقه است.
پس از کوشانیان، این منطقه تحت سلطه کیداریان، هفتالیان و شاهنشاهی ساسانی قرار گرفت.
دوره اسلامی تا معاصر
[ویرایش | اشتراکگذاری]در اواسط قرن هفتم میلادی (حدود سال ۳۲ قمری)، تخارستان توسط سپاهیان مسلمان به رهبری عبدالله بن عامر فتح شد. در قرون بعدی، این منطقه به ترتیب تحت حاکمیت طاهریان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، سلجوقیان، غوریان و خوارزمشاهیان قرار گرفت. پس از حمله مغول، تخار بخشی از قلمرو ایلخانان و سپس تیموریان شد.
بین اوایل قرن شانزدهم و اواسط قرن هجدهم، تخار به دست خانات بُخارا اداره میشد. پس از انعقاد معاهدهٔ صلح در سال ۱۷۵۰، بین مراد بیگ بخارا و احمد شاه درانی، تخار به امپراتوری درانی واگذار گردید. پس از حکومت درانیها، تخار تحت اداره سلسله بارکزایی قرار گرفت و در طی سه جنگ افغان و انگلیس، تخار دست نخورده باقی ماند.
تاریخ معاصر
[ویرایش | اشتراکگذاری]در سال ۱۹۶۴ میلادی، در نتیجه اصلاحات اداری، ولایت قطغن به سه ولایت بغلان، کندز و تخار تقسیم شد و ولایت تخار به شکل امروزی خود به وجود آمد. در دوران جنگ شوروی در افغانستان، این ولایت یکی از پایگاههای اصلی نیروهای مقاومت به رهبری احمدشاه مسعود و برهانالدین ربانی بود. پس از سقوط دولت کمونیستی، و به ویژه پس از سقوط کابل به دست طالبان در سال ۱۹۹۶، شهر تالقان به عنوان مرکز سیاسی و نظامی دولت اسلامی افغانستان و مقر فرماندهی ائتلاف شمال عمل میکرد. این شهر تا ژانویه ۲۰۰۱ در کنترل نیروهای ائتلاف شمال باقی ماند تا اینکه توسط طالبان تصرف شد، اما در نوامبر همان سال دوباره به کنترل ائتلاف شمال درآمد.[۷]
۲۰۰۱ الی ۲۰۱۵
[ویرایش | اشتراکگذاری]در اوایل سال ۲۰۰۰، نیروهای کمک بینالمللی امنیت (ISAF) مسئولیت امنیتی منطقه تخار را که در آن زمان توسط آلمان اداره میشد، بر عهده گرفتند. این ولایت همچنین شاهد برخی تحولات و استقرار نیروهای امنیت ملی افغانستان (ANSF) نیز بود. [۸]
در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۵، زمینلرزهای شدید به بزرگی ۷٫۵ ریشتر این ولایت را لرزاند که خسارات جانی و مالی فراوانی به بار آورد.[۹]
جغرافیا
[ویرایش | اشتراکگذاری]ولایت تخار در شمالشرق افغانستان واقع شده و منطقهای عمدتاً کوهستانی و حاصلخیز است. این ولایت از شمال توسط آمودریا از تاجیکستان جدا میشود. رود کوکچه نیز از مرکز این ولایت عبور کرده و در ولسوالی دشت قلعه به آمودریا میپیوندد. رودهای فرعی دیگری مانند رود تالقان و رود فرخار نیز در حاصلخیزی این منطقه نقش دارند.
آب و هوا
[ویرایش | اشتراکگذاری]آب و هوای تخار قارهای است؛ تابستانها گرم و خشک و زمستانها سرد و برفی. دمای هوا در زمستان در مناطق کوهستانی گاهی به منفی ۲۹ درجه سانتیگراد میرسد و در تابستان در دشتهای شمالی تا ۴۰ درجه سانتیگراد افزایش مییابد. میزان بارندگی سالانه متغیر است و بیشتر بارشها در فصول زمستان و بهار رخ میدهد.
دولت و سیاست
[ویرایش | اشتراکگذاری]تخار از ولایتهای زراعتی و سرسبز بوده، در حدود ۴۰۰ کیلومتری کابل واقع است و از جمله ولایات درجه دوم محسوب میشود. مرکز ولایت تخار شهر تالقان است. این ولایت به ۱۷ واحد اداری یا ولسوالی تقسیم شده است. در حال حاضر، والی تخار قاری محمد اسماعیل است.
فهرست ولسوالیها
[ویرایش | اشتراکگذاری]| ولسوالی | مرکز | جمعیت (۱۴۰۴) | مساحت |
|---|---|---|---|
| اشکمش | اشکمش | ۷۲٬۶۸۸ | ۱٬۵۸۷ کیلومتر مربع |
| بنگی | بنگی | ۴۳٬۲۹۴ | ۵۶۶ کیلومتر مربع |
| بهارک | بهارک | ۳۸٬۰۸۱ | ۳۲۱ کیلومتر مربع |
| تالقان | تالقان | ۲۸۴٬۹۹۰ | ۱٬۰۷۴ کیلومتر مربع |
| چال | چال | ۳۴٬۷۵۱ | ۳۳۱ کیلومتر مربع |
| چاهآب | چاهآب | ۹۹٬۰۹۱ | ۷۶۴ کیلومتر مربع |
| خواجه بهاءالدین | خواجه بهاءالدین | ۲۸٬۶۷۰ | ۴۴۷ کیلومتر مربع |
| خواجه غار | خواجه غار | ۸۳٬۲۶۴ | ۴۰۲ کیلومتر مربع |
| درقد | درقد | ۳۳٬۱۵۸ | ۳۹۳ کیلومتر مربع |
| دشت قلعه | دشت قلعه | ۳۹٬۳۸۵ | ۲۸۱ کیلومتر مربع |
| روستاق | روستاق | ۲۰۳٬۴۰۵ | ۱٬۹۱۵ کیلومتر مربع |
| فرخار | فرخار | ۵۷٬۹۲۹ | ۱٬۲۱۴ کیلومتر مربع |
| کلفگان | کلفگان | ۴۳٬۴۳۹ | ۴۷۹ کیلومتر مربع |
| نمکآب | نمکآب | ۱۵٬۰۵۹ | ۵۳۲ کیلومتر مربع |
| ورسج | میان شهر | ۴۶٬۷۶۹ | ۱٬۷۹۱ کیلومتر مربع |
| هزارسموچ | هزارسموچ | ۱۶٬۹۴۱ | ۳۰۹ کیلومتر مربع |
| ینگیقلعه | ینگیقلعه | ۵۵٬۷۴۲ | ۲۴۷ کیلومتر مربع |
اقتصاد
[ویرایش | اشتراکگذاری]اقتصاد تخار عمدتاً بر پایه کشاورزی، مالداری و صنایع دستی استوار است.
کشاورزی
[ویرایش | اشتراکگذاری]تخار یکی از قطبهای کشاورزی افغانستان است. زمینهای حاصلخیز این ولایت که توسط رودهای آمو و کوکچه آبیاری میشوند، برای کشت محصولاتی چون گندم، جو، برنج و ذرت بسیار مناسب است. تخار با تولید سالانه حدود ۷۵ هزار تن برنج، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان این محصول در کشور است.[۱۰] باغداری نیز در این ولایت رونق دارد و محصولاتی مانند سیب، گیلاس، زردآلو، انگور و خربوزه از تولیدات مهم آن هستند.
صنایع دستی
[ویرایش | اشتراکگذاری]صنایع دستی در تخار ریشه در فرهنگ و تاریخ مردم این منطقه دارد. چرمدوزی (چموسدوزی)، تولید لباسهای پشمی، خامکدوزی و بافت پارچههای سنتی مانند اَلَچه از جمله مهمترین صنایع دستی این ولایت هستند که عمدتاً توسط زنان در روستاها تولید میشوند.
معادن و منابع طبیعی
[ویرایش | اشتراکگذاری]ولایت تخار دارای منابع طبیعی قابل توجهی است. مهمترین این منابع، معادن طلا در کنارههای رود کوکچه و آمودریا است که به صورت سنتی و غیرصنعتی استخراج میشود. همچنین، این ولایت دارای ذخایر بزرگ زغالسنگ است که معدن اصلی آن در ولسوالی چال قرار دارد.[۱۱]
زیرساختها
[ویرایش | اشتراکگذاری]حمل و نقل
[ویرایش | اشتراکگذاری]فرودگاه تالقان مهمترین فرودگاه این ولایت است که پروازهای داخلی را پشتیبانی میکند. شبکه جادهای تخار، این ولایت را به ولایات همجوار مانند کندز، بغلان و بدخشان متصل میکند. بندر شیرخان در ولایت کندز، نزدیکترین مسیر تجاری برای دسترسی تخار به آسیای میانه است.
انرژی
[ویرایش | اشتراکگذاری]بخش قابل توجهی از برق شهر تالقان و نواحی اطراف آن از طریق برق وارداتی از تاجیکستان تأمین میشود. با این حال، بسیاری از مناطق روستایی و ولسوالیها به شبکه برق دسترسی ندارند و از منابع محلی مانند ژنراتورهای دیزلی یا سیستمهای کوچک برق آبی استفاده میکنند.
مردمشناسی
[ویرایش | اشتراکگذاری]جمعیت ولایت تخار در سال ۲۰۲۰ حدود ۱٬۰۹۳٬۰۹۲ نفر برآورد شده است.[۱] این ولایت از نظر قومیتی متنوع است، اما تاجیکها گروه قومی اکثریت را تشکیل میدهد. ازبکها، پشتونها، هزارهها و کوچیها از دیگر گروههای قومی ساکن در این ولایت هستند. زبان اصلی و رایج میان مردم، زبان فارسی با گویش محلی است و زبانهای ازبکی و پشتو نیز گویشوران خود را دارند. اکثریت قریب به اتفاق جمعیت این ولایت مسلمان و پیرو مذهب اهل سنت هستند و اقلیتهای شیعه و اسماعیلی نیز در این منطقه زندگی میکنند.[۱۲][۱۳]
| مردان | سن | زنان |
|---|---|---|
| ۳۰٬۹۸۶ | ۱۳٬۲۲۴ | |
| ۱۴٬۱۱۰ | ۶٬۴۸۳ | |
| ۱۳٬۵۵۹ | ۱۰٬۹۴۴ | |
| ۱۵٬۰۴۴ | ۱۵٬۵۵۹ | |
| ۱۸٬۹۵۵ | ۲۳٬۵۶۵ | |
| ۲۲٬۲۶۵ | ۲۷٬۶۴۵ | |
| ۲۵٬۴۰۰ | ۲۳٬۰۹۹ | |
| ۲۹٬۷۶۷ | ۲۷٬۶۳۶ | |
| ۳۴٬۷۷۹ | ۴۴٬۶۹۸ | |
| ۴۴٬۹۹۶ | ۵۹٬۶۵۹ | |
| ۶۸٬۲۶۶ | ۷۱٬۵۸۱ | |
| ۸۴٬۸۹۸ | ۸۱٬۶۶۲ | |
| ۹۷٬۲۴۲ | ۸۷٬۵۲۰ | |
| ۱۰۸٬۷۲۹ | ۹۲٬۵۴۴ |
فرهنگ و آموزش
[ویرایش | اشتراکگذاری]تخار دارای پیشینه فرهنگی غنی است. موسیقی محلی با سازهایی مانند دنبوره، غیچک و رباب جایگاه ویژهای در میان مردم دارد. در دهههای اخیر، فعالیتهای فرهنگی با تأسیس انجمنهای فرهنگی و رسانههای چاپی و دیجیتال گسترش یافته است.
در زمینه آموزش، ولایت تخار دارای بیش از ۶۰۰ مدرسه است. دانشگاه تخار در شهر تالقان مهمترین مرکز آموزش عالی این ولایت محسوب میشود. علاوه بر این، چندین مؤسسه تربیت معلم و مدارس دینی نیز در این ولایت فعال هستند.
مکانهای تاریخی
[ویرایش | اشتراکگذاری]تخار یکی از ولایات تاریخی بوده و قدمت آن به زمان اسکندر مقدونی برمیگردد.
جغرافی نگاران یونانی (استرابون) و (بطلیموس) در آثارشان در تقریباً ۲۳۰۰ سال قبل از شهری به نام اسکندریهٔ آمودریا یا اسکندریهٔ اوکسیانا خبر داده بودند. اما تا این اواخر معلوم نبود که این شهر افسانهای اسکندر مقدونی درخاک کدام یک از کشورهای آسیا مدفون و گمنام مانده است. سالها بود که باستانشناسان و مورخان جهان بهخصوص اروپاییها به جستجوی ردپای سپاهیان اسکندر در شرق برآمده بودند. تا اینکه راز بزرگی برملا شد و شهر معمایی اسکندر در شرق یا همان اسکندریهٔ آمودریا در ناحیه شمال خاوری افغانستان (تخار) امروزی از زیرگرد قرون متمادی نمایان گردید که با کشف آن معماهای زیاد تاریخی و باستانشناسی حل و پرتو جدیدی بر زوایای تاریک تاریخ افغانستان افگنده شد. محوطهٔ باستانی اسکندریهٔ آمودریا در قریهٔ کوچکی که به نام آی خانم شهرت دارد واقع گردیده که به همین دلیل باستانشناسان نام محوطهٔ باستانی آن شهر یونانی و باختری، یعنی اسکندریه آمودریا را آی خانم گذاشتند.
- آیخانم: مهمترین محوطه باستانی تخار و یکی از مهمترین سایتهای باستانشناسی افغانستان است. این شهر که گمان میرود همان اسکندریه اوکسیانا باشد، توسط اسکندر مقدونی بنا نهاده شد و در دوره یونان-باختری یکی از مراکز مهم فرهنگ هلنیستی در شرق بود. متأسفانه این محوطه در جریان جنگهای داخلی به شدت غارت شد.
- زیارت خواجه بهاءالدین: آرامگاه یکی از شخصیتهای مهم نقشبندیه که در ولسوالی خواجه بهاءالدین قرار دارد.
- زیارت خواجه غار بابا
- قلعه ذوبین
افراد سرشناس
[ویرایش | اشتراکگذاری]- برهانالدین ربانی: رئیسجمهور پیشین افغانستان و از رهبران جهادی.
- محمدداوود داوود: از فرماندهان ارشد نظامی و رئیس پلیس حوزه شمال.
- عبدالمطلب بیگ: نماینده پیشین مجلس و از فرماندهان جهادی.
- محمدعمر (والی): والی پیشین قندوز و از فرماندهان جهادی.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- 1 2 «برآورد نفوس کشور:۱۳۹۹» (PDF). اداره ملی احصائیه و معلومات افغانستان. ۲۸ می ۲۰۲۰. بایگانیشده از اصلی (PDF) در ۳ ژوئیه ۲۰۲۰. دریافتشده در ۲۸ می ۲۰۲۱.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «Takhar provincial profile» (PDF). بایگانیشده (PDF) از روی نسخهٔ اصلی در ۳ ژوئیه ۲۰۰۹. دریافتشده در ۳ ژوئیه ۲۰۰۹.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ "Tushara (snowy , frigid) and Tushkara are used as equivalents of Tukhara" in Tchouang, Hiuan. Chinese Accounts of India (in English). Susil Gupta. p. 103.
- ↑ Namba Walter, Mariko (October 1998). "Tokharian Buddhism in Kucha: Buddhism of Indo-European Centum Speakers in Chinese Turkestan before the 10th Century C.E." (PDF). Sino-Platonic Papers. 85: 2–4.
- ↑ "The population was called by the Greeks Tokharoi, Thaguroi; by the Romans Tochar; or Thogarii (in Sanskrit, Tukhara; in Tibetan, Thod-kar or Tho-gar; in Khotanese, Ttaugara; in Uigurian, Twghry; in Armenian, T'ukri-k'" in Diringer, David (1948). Alphabet A Key To The History Of Mankind. p. 348.
- ↑ For 覩货罗 as "Tokharistan" see 冯承钧学术著作集中 (in Chinese). Beijing Book Co. Inc. June 2015. p. 175. ISBN 978-7-999099-49-9.
- ↑ «The Fall of Taloqan». The New York Times. ۲ نوامبر ۲۰۰۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «"Takhar police kill Taliban commander"». بایگانیشده از اصلی در ۵ ژانویه ۲۰۱۰. دریافتشده در ۲ ژوئن ۲۰۲۱.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ USGS. "M7.5 - 45km E of Farkhar, Afghanistan". سازمان زمینشناسی آمریکا.
- ↑ «کاشت و محصولات برنج در ۱۳۹۹ نسبت به ۱۳۹۸ حدود ۱۵ درصد بیشتر شده است». هفته نامه دهقان. ۲۹ دسامبر ۲۰۲۰. دریافتشده در ۲۵ آوریل ۲۰۲۱.
{{cite news}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ «Takhar». Pajhwok Afghan News. ۲۰۱۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ بهطور خودکار ترجمهشده (رده) - ↑ "State of Families CSSF Report: Takhar, Afghanistan (2024)" (in انگلیسی). Prof. A. James. 2024. Retrieved 2025-05-09.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) - ↑ EASO Country of Origin Information Report: Afghanistan - Security Situation صفحهٔ ۱۲۶
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]
| ولسوالیهای افغانستان | | |
|---|---|---|
| مناطق مسکونی | ||
| سایر | ||
