ولایت هلمند

مختصات: ۳۱°۰۰′شمالی ۶۴°۰۰′شرقی / ۳۱٫۰°شمالی ۶۴٫۰°شرقی / 31.0; 64.0
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
هلمند
رود ارغنداب بین قندهار و لشکرگاه
رود ارغنداب بین قندهار و لشکرگاه
ولایت هلمند روی نقشه افغانستان
ولایت هلمند روی نقشه افغانستان
مختصات (مرکز): ۳۱°۰۰′شمالی ۶۴°۰۰′شرقی / ۳۱٫۰°شمالی ۶۴٫۰°شرقی / 31.0; 64.0
کشور افغانستان
مرکزلشکرگاه
مدیریت
 • والیعبدالنبی الهام
مساحت
 • کل۵۸۵۸۴ کیلومتر مربع (۲۳۰۰۰ مایل مربع)
بلندی۷۸۰ متر (۲۵۶۰ پا)
جمعیت
 (۲۰۲۱)[۳]
 • کل۱٬۴۴۶٬۲۳۰
نام اهلیت(ها)هِلمندی
منطقه زمانییوتی‌سی ۴:۳۰+ (وقت افغانستان)
کد ایزو ۳۱۶۶AF-HEL
زبان در افغانستانپشتو و بلوچی و فارسی

هِلمَند (اوستایی: هَئیتومَنت/Haētumant) یکی از بزرگ‌ترین ولایات افغانستان به‌شمار می‌رود که در جنوب افغانستان قرار دارد و از جنوب با پاکستان همسایه‌است. این ولایت ۱٬۴۴۶٬۲۳۰ نفر جمعیت[۲] و ۵۸٬۵۸۴ کیلومتر مربع مساحت دارد که پشتون‌ها نیمی از جمعیت را شامل می‌شوند؛ نیمی دیگر نفوس آن را بترتیب بلوچ‌ها، تاجیک‌ها، هزاره‌ها تشکیل می‌دهند.[۴][۵]

نام[ویرایش]

واژهٔ هیرمَند برگرفته از نام رود هلمند، رودی بزرگ در سیستان تاریخی، که در اوستا بنام رود هَئیتومَنت/Haētumant یاد شده می‌باشد. در نسک یشت‌ها (در ۶۹–۱۹٫۶۶) از این شاخه‌های رود بزرگ هئیتومنت (هلمند) نیز یاد شده: Xᵛāstrā/خواسترا (خاشرود)، Hvaspā/هوَسپا، Fradaθā/فرَدَثا (فرارود)، Xᵛarənahvaitī/خوَرِه‌نَوَیتی (رود ارغندابUštavaitī/اوشتَوَیتی، Urvā/اُروا، Ǝrəzī/اِرِه‌زی (زرنج)، و Zarənumatī/زَرِه‌نومَتی. این اسامی در نوشته‌های پهلوی، به‌ویژه در کتاب تاریخ سیستان نیز این‌گونه یاد شده‌است. هِندمَند، در منابع اولیه اسلامی، همچون توسط استخری، صص. ۴۵–۲۴۲؛ یاقوت، در بُلدان، ص. ۴۱۸؛ هیلمَند، توسط ابن حوقل، ص. ۴۱۷؛ هیرمید: توسط مقدسی، صص. ۳۰۴، ۳۲۹؛ هیدمَند، در حدودالعالم، برگردان و تفسیر از مینورسکی، صص. ۷۳، ۱۱۰؛ هیرمَند، نام معمول فارسی آن است که تا امروز کاربرد می‌شود، توسط حمدالله مستوفی، در نُزهَت القُلوب، برگردان لِسترانج (Guy Le Strange)، صص. ۱۴۲، ۱۷۸؛ نَهرِ بُست، توسط مسعودی در مروج‌الذهب. (در زبان اوستایی) به معنی دارای پل و دارندهٔ سد و بند است. رود هیرمند از رودهای فلات شرقی ایران نام رودی بزرگ در سیستان شرقی (افغانستان) و سیستان غربی (ایران) است.

«هیر» همان نامیست که در «پنجهیر» (نام پیشین پنجشیر) نیز آمده.

هیر همچنین به معنی آتش و سرپرست آتش آمده‌است. هیرمند به معنی آتش‌پرست که ملازم آتش باشد ذکر شده؛ مرکب از هیر بمعنی آتش و مند بمعنی صاحب و دارا.

به رود هیرمند در شاهنامهٔ فردوسی بارها اشاره شده. این رود هیرمند از رودهای شرقی فلات ایران است که طول آن به ۱۱۰۰ کیلومتر می‌رسد. هیرمندرود از غرب کابل نزدیک بامیان سرچشمه گرفته تا مرز میان ایران و افغانستان جاریست.

مردم[ویرایش]

بیشتر مردم ولایت هلمند به زبان‌های پشتو، بلوچی و فارسی (سیستانی و دری) سخن می‌گویند. براساس آخرین برآوردها پشتون‌ها بیش از ۴۵ درصد از جمعیت ولایت هلمند را تشکیل می‌دهند و ۴۰ درصد نفوس این ولایت متشکل از بلوچ‌ها و مابقی از دیگر قومیت‌ها می‌باشد.[۶][نیازمند منبع].

سیک‌ها[ویرایش]

سیک‌ها در زمان ظاهرشاه به ولایت هلمند آمدند و در مارجه ساکن شدند. بعد به دیگر مناطق این ولایت سفر کردند؛ از جمله لشکرگاه. سال‌ها زندگی آرامی داشتند تا هنگامی که با آغاز جنگ‌های دههٔ هفتاد مهاجرت هندوها از این ولایت نیز آغاز شد.[۷]

شمار دقیق سیک‌ها و هندوها در افغانستان مشخص نیست. گفته می‌شود تا پیش از جنگ‌های دههٔ هفتاد خورشیدی، شمار این اقلیت‌ها به حدود ۱۰۰ الی ۲۰۰ هزار نفر می‌رسید، اما در حال حاضر بین سه تا چهار هزار سیک و هندو در بخش‌های مختلف افغانستان زندگی می‌کنند که عمدتاً به دکانداری و تجارت مشغول هستند. در سال ۱۳۹۶ خورشیدی، در ولایت هلمند، از بیش از ۱۲۰ خانواده اهل سیک و هندو تنها ۲ نفر باقی ماند بودند.[۷]

جغرافیا[ویرایش]

حوضه هیرمند، جنوب شرقی افغانستان

ولایت هلمند در ۶۰ درجه و ۶۱ دقیقه طول البلد و ۲۹ درجه و ۳۰ دقیقه عرض البلد به مرکزیت شهر «لشکرگاه» موقعیت دارد. مساحت آن ۶۱٬۸۲۹ کیلومتر مربع و جمعیت اش ۱٬۴۴۶٬۲۳۰ نفر است.[۸] نام هلمند را در ایران بیشتر هیرمند می‌خوانند که در واژه به معنای «دارندهٔ آتش» است و رودی است که از افغانستان به سیستان ایران و در پایان به دریاچه هامون می‌ریزد. این ولایت بیشتر بیابانی است.

نمای سد کجکی، ۲۰۲۱

بند برق کجکی یکی از پروژهای مهم ولایت هلمند بشمار می‌رود. این بند با داشتن سه توربین ظرفیت تولید ۵۱ میگاوات برق را دارد؛ این سد بزرگترین سد آبیاری کشور از نظر بزرگی و پس از سد نغلو دومین سد افغانستان از نظر تولید برق می‌باشد.

سد گریشک، که توسط آمریکا ساخته شده‌است.

این سد توسط آمریکا و پیش از یورش شوروی به افغانستان ساخته شده‌است و ظرفیت تولید ۲٫۵ مگاوات برق را دارد. آمریکا از دههٔ ۱۳۴۰، برنامه‌ای با عنوان «کمی با آمریکا» را در این منطقه اجرا کرده‌است.

تقسیمات اداری[ویرایش]

نقشه ولسوالی‌های هلمند

اقتصاد[ویرایش]

بر اساس آمار ریاست احصائیه وزارت زراعت ساحه تحت کشت خرما در ولایت هلمند به ۵۱ جریب زمین می‌رسد. که سالانه حدود ۶۵ هزار کیلو خرما غز آن به دست می‌آید.[۹]

حدود ۶۰ درصد مواد مخدر افغانستان در ولایت هلمند کشت می‌شود. امنیت این ولایت بر عهدهٔ نیروهای انگلیسی است و ۸ هزار سرباز انگلیسی در این ولایت حضور دارند. نیروهای انگلیسی در برابر کشت خشخاش واکنشی نشان نمی‌دهند و با قاچاقچیان مواد مخدر همکاری می‌کنند.[۱۰][۱۱]

آموزش[ویرایش]

طبق آمار سال ۲۰۱۲، فقط ۶٫۱ درصد بزرگسالان (بالای ۱۵ سال) در ولایت هلمند سواد داشتند. از بین مردان ۱۰٫۲ درصد باسواد بودند و از بین زنان فقط ۱٫۶ درصد. این ولایت از لحاظ میزان باسوادی، در قعر فهرست ولایت‌های افغانستان قرار دارد.[۱۲]

فرهنگ[ویرایش]

هرچند که هلمند از زمانه‌های دور مرکز فرهنگ، تمدن و مرکز میراث‌های تاریخی بود؛ اما اخیراً امور فرهنگی در آن به شکل منظم با ایجاد انجمن فرهنگی بُست در سال ۱۳۸۴ آغاز گردید و به تعقیب آن انجمن ادبی هلمند، انجمن پیرروشان، انجمن سنگ روخام، انجمن محمودطرزی، انجمن هاشم سروانی، انجمن ادبی نادعلی، انجمن ادبی شمله و سراج در ولسوالی گرشک به فعالیت آغاز کردند.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

ولایت‌های افغانستان

سیل ۱۳۹۶ در هرات

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیای انگلیسی
  1. اداره مستقل ارگان‌های محل
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «برآورد نفوس کشور:١٣٩٩» (PDF). اداره احصائیه مرکزی افغانستان. دریافت‌شده در ٨ می ٢۰٢١.
  3. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام cso وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  4. «Helmand provincial profile» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۳ ژوئیه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۰۹.
  5. Helmand Executive Summary, nps.edu
  6. «Ministry of Rural Rehabilitation and Development» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲ سپتامبر ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۹ سپتامبر ۲۰۰۹.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ بی‌بی‌سی فارسی: زندگی آخرین بازمانده سیک‌ها در هلمند. ۲۸ ژوئیه ۲۰۱۷–۰۶ مرداد ۱۳۹۶.
  8. معرفی ولایت هلمند خبرگزاری پژواک. دریافت شده در ٢٥ می ٢۰٢١
  9. صدیقی، تمیم (١٥ نوامبر ٢۰٢۰). «خرما وطن؛ خوشطعم و خوشمزه تا پرورش». وزارت زراعت افغانستان. دریافت‌شده در ٢٥ آوریل ٢۰٢١.
  10. اقتصاد افغانستان همچنان به مواد مخدر وابسته‌است[پیوند مرده]
  11. «جوانان افغان تحت حمایت انگلیس، تریاک برداشت می‌کنند». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ آوریل ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ ژوئیه ۲۰۰۹.
  12. Fact Sheet on Enhancement of Literacy in Afghanistan