ولایت اروزگان

مختصات: ۳۲°۴۸′شمالی ۶۶°۰۰′شرقی / ۳۲٫۸°شمالی ۶۶٫۰°شرقی / 32.8; 66.0
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
اروزگان
تصویر هوایی از مزارع ارزوگان
تصویر هوایی از مزارع ارزوگان
ارزوگان در نقشه با رنگ سرح نشان داده شده‌است
ارزوگان در نقشه با رنگ سرح نشان داده شده‌است
مختصات (مرکز): ۳۲°۴۸′شمالی ۶۶°۰۰′شرقی / ۳۲٫۸°شمالی ۶۶٫۰°شرقی / 32.8; 66.0
ولسوالی‌ها۶
ولسوالی ترین‌کوت
چوره
خاص‌ ارزگان
دهراوود
شهید حساس
گیزاب
تعداد قریه ها١٫٣٧٢
سال ولایت‌شدن١٣۴٣ ھ.خ
مرکزترین‌کوت
مدیریت
 • نوعولایت
 • والیمحمدعمر شیرزاد
مساحت
 • کل۱۱۴۷۳٫۷ کیلومتر مربع (۴۴۰۰ مایل مربع)
بلندی
۱۳۵۰ متر (۴۴۳۰ پا)
جمعیت
 (۲۰۲۰)
 • کل۴۳۶٬۰۷۹
نام اهلیت(ها)اروزگانی
منطقه زمانییوتی‌سی ۴:۳۰+ (وقت استاندارد افغانستان)
زون۴۰۴ میوند
کد ایزو ۳۱۶۶AF-URU
زبان‌های اصلیدری
پشتو

اُرُزگان یکی از ٣۴ ولایت افغانستان به مرکزیت شهر ترین‌کوت می‌باشد و از ولایات مرکزی افغانستان به‌شمار می‌رود. براساس احصائیه ١٣٩٩ ولایت اروزگان ۴۳۶٬۰۷۹ نفر جمعیت، و ۱۱٬۴۷۳٫۷ کیلومتر مربع پهناوری دارد. اکثریت جمعیت این ولایت را پشتون ها تشکیل می‌دهند و در کنار آن اقلیت‌های از هزاره ها و تاجیک‌ها نیز سکونت دارند.

تاریخچهٔ[ویرایش]

کشف کتیبه‌هایی به خط یونانی در ارزگان که در حدود سال ۵۰۰ میلادی نوشته شده‌است از گذشتهٔ تاریخی این منطقه خبر می‌دهد. این منطقه بخشی از اراكوزیای باستان بود و قبل از سقوط به دست هخامنشیان، توسط مادها اداره می شد. در ٣٣۰ قبل از میلاد، اسکندر بزرگ منطقه را اشغال کرد اما آن را به حکومت سلوکیان سپرد که بعداً توسط امپراتوری موریا تحت سلطه آشوکا درآمد. کجولا کدفیسس پس تاسیس امپراتوری کوشانیان ارزگان را تصرف نمود و آنرا الی ظهور یفتلیان در دست داشت. یفتلیان پس از اینکه زابل را پایتخت شان قرار دادند حملات شان را از این منطقه بر هند سازماندهی می‌کردند. پسانتر وقتی یفتلیان ضعیف شدند و قلمرو آن میان حکومت‌های مختلف تقسیم شد، اروزگان به زنبیلشاه رسید.

ارزگان پیش از دورهٔ اسلامی مرکز زابلستان بوده و پادشاه مقتدری بنام زاول‌شاه بزرگ (زنبیلشاه یا رتبیلشاه) بر آن حکومت می‌کرده‌است. در دوره‌های اسلامی به ویژه در روزگار غزنویان نیز این منطقه دارای اهمیت و مورد توجه حاکمان بوده‌است. پس از غزنویان به‌ترتیب غوریان، خوارزمشاهیان، آل‌کرت، تیموریان، هوتکیان و امپراتوری درانی بر اروزگان حکومت کردند. اقتدار و اهمیت ارزگان ادامه می‌یابد تا اینکه بعدها به صورت یک حکومت محلی مقتدر و مستقل اظهار وجود می‌کند و از زمان نادرشاه افشار تا دورهٔ عبدالرحمان یکی از ولایات مهم و بزرگ هزارستان به‌شمار می‌آمد. عبدالرحمان با حملاتی به مردم هزارهٔ این منطقه آسیب زیادی زد و اکثر مناطق هزاره‌نشین ارزگان را غصب نمود.[۱]

بعدها احزاب پشتون و هزاره در ارزگان وارد شدند و ادارهٔ منطقه را به‌دست گرفتند و تا سال ۱۳۶۷ خورشیدی، روابط نسبتاً عادی میان آنان برقرار بود. در سال ۱۳۶۹ خورشیدی جنگی میان پشتون‌ها و هزاره‌ها در منطقه رخ داد که معروف به جنگ اروزگان سال ۱۳۶۹خ است. در سال ۱۳۷۳خ گروه طالبان پس از پیشروی در دیگر مناطق افغانستان به آسانی مناطق پشتون‌نشین ارزگان را تصرف نموده و آن‌ها را با خود همگام ساختند. آنگاه با احزاب هزاره وارد مذاکره شدند و به مرور زمان مناطق هزاره‌نشین را نیز به تصرف خود درآوردند اما پس از آن به سرکوب قوم هزاره پرداختند.[۱]

جغرافیا[ویرایش]

کوهستان‌های اروزگان، ولسوالی ترین

ولایت اروزگان در مرکز افغانستان بین ۳۲ درجه و ۸ دقیقه عرض شمالی و ۶۶ درجه عرض شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته‌است.[۲] طول متوسط این ولایت به خط مستقیم در جهت شمال به جنوب ۷۰ کیلومتر و عرض متوسط آن در جهت شرق-غرب حدود ۱۳۰ کیلومتر است. ولایت اروزگان از سمت شمال با ولایت دایکندی، از سمت جنوب با ولایات زابل و قندهار، از شرق با ولایت غزنی و از غرب به ولایت هلمند محدود است.[۳] شهر ترین‌کوت مرکز ولایت اروزگان است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۲،۵۰۰ و پهناوری آن ١٢،۶۴۰ کیلومتر مربع است که تقریباً یک پنجاه و یکم یا ۲٫۰۲٪ پهناوری کل افغانستان را شامل می‌شود. ولسوالی‌ خاص‌ ارزگان بزرگترین و ولسوالی دهراوود کوچکترین ولسوالی‌های اروزگان هستند.[۴]

کوه‌های ولایت اروزگان را بند خاکباد، شیروغر، توس، کافرجر و نیلو تشکیل می‌دهد که ارتفاع اعظمی آن به ۴،۸۰۳ متر از سطح دریا می‌رسد. دریای‌های اصلی اروزگان هیرمند است که از وسط اروزگان می‌گذرد و تیری‌رود که معاون آن است و از شهر ترین‌کوت می‌گذرد. سایر معاونان هیرمند که از ولایت اروزگان منبع می‌گیرند و آنرا سرسبز می‌سازند رودهای اجرستان، خوردک و کجرود می‌باشد.[۵]

نواحی ارزگان[ویرایش]

در شرق ارزگان و ناحیهٔ غربی بهسود واقع شده‌است. در قسمت شرقی آن تپهٔ است مشهور به شهر قرغان (به معنی قلعه و حصار).

  • دایکندی:

یکی از مناطق ولایت اُرُزگان به نام دایکندی در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۰۴م به‌عنوان یک ولایت جداگانه تشکیل شد.

دای به معنی قبیله یا سرزمین و بزرگ و با مردم به کار می‌رفته‌است. چنان‌که در نام‌های ترکی-مغولی به صورت پسوند یا پیشوند در نام اشخاص استفاده می‌شده‌است. در لهجهٔ هزارگی دی معنای زیاد، بسته، یکجایی و خرمن را می‌رساند.

از نظر تاریخی شهرستان جزء ناحیهٔ وسیعی به نام غرجستان بوده که جزئی از سرزمین غور یا پاروپامیزاد بخش مرکزی خراسان یا افغانستان امروز که از شمال به غرب (بلخ) از جنوب به زابل و سیستان و از باختر به هرات (آریا) و از خاور به زابل و گندهارا محدود و متصل می‌شده‌است.

تولیدات زراعتی[ویرایش]

احمدشاه خیری رییس زراعت ولایت ارزگان می‌گوید: ساحه کشت زیره ولایت ارزگان حدود ۵۴۷ هکتار می‌باشد که ۴۹۹ هکتار آن را زیره سیاه و ۴۸ هکتار آن زیره سفید کشت می‌شود. تولید سالانه زیره ۶۱۰ تن است که از آن جمله ۵۷۳ تن زیره سیاه و ۸۰ تن آن زیره سفید است هر کیلو زیره در بازارهای داخلی به ۳۰۰ افغانی و هر تن آن ۳۰ هزار افغانی به فروش می‌رسد که سالانه ١٨ میلیون افغانی عاید کشاورزان میشود.[۶]

تقسیمات اداری[ویرایش]

ولسوالی‌های ولایت اروزگان، افغانستان

ولایت ارزگان از زمان پادشاهی امیر شیرعلی خان تا سال ۱۳۴۲ ه ش. بخشی از ولایات کندهار، غور، بامیان و کابل بود، که در سال ۱۳۴۳ ه ش. به ولایت جداگانه مبدل شد. این ولایت دارای ۶ ولسوالی می باشد.[۷]

ولسوالی‌های ولایت اروزگان
ولسوالی مرکز جمعیت[۸] مساحت[۹] یادداشت
ولسوالی شهید حساس ۸۶٬۱۰۰
ولسوالی چوره ۹۸٬۷۵۰
ولسوالی دهراوود دهراوود ۹۹٬۷۱۸
ولسوالی گیزاب ۹۲٬۵۰۳
ولسوالی خاص‌اروزگان ۹۵٬۸۸۸
ولسوالی ترین‌کوت ترین‌کوت ۱۱۰٬۴۷۶

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ عظیمی، خانعلی: «بررسی تاریخی تحولات سیاسی و اجتماعی ارزگان از برآمدن امیر عبدالرحمان تا برافتادن طالبان» (پایان‌نامه) ۱۳۸۸.
  2. نرم‌افزار GIS.
  3. دولت‌آبادی، بصیر احمد (۱۳۸۷). شناسنامه افغانستان. شناسنامه افغانستان. صص. صفحه ۱۷-۲۱.
  4. «ولایت ارزگان ٢۰١١» (PDF). iMMAP_Uruzgan_Admin_/Lands_A0_20110125. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۵ مارس ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۱-۰۵.
  5. جیلانی، غلام عارض (۱۳۷۹). جغرافیای ولایات افغانستان. پشاور: اداره کتابخانه‌های اریک. صص. صفحه ۱۱۸.
  6. صدیقی، محمد تمیم (٢ ژانویه ٢۰٢١). «زیره وطن، هم دارو هم غذا بررسی وضعیت تولید و اهمیت یک گیاه پرارزش». وزارت زراعت افغانستان. دریافت‌شده در ٢٥ آوریل ٢۰٢١.
  7. «برآورد نفوس کشور:١٣٩٩» (PDF). اداره احصائیه مرکزی افغانستان. دریافت‌شده در ٢۶ آوریل ٢۰٢١. تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)
  8. "Uruzgan Province". United Nations. Afghanistan's Ministry of Rural Rehabilitation and Development. 2006–2007. Retrieved 2012-07-18.
  9. Afghanistan Geographic & Thematic Layers

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۸ نوامبر ۲۰۰۶.