ولسوالی جاغوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴.۷۵°۰′۰″ شمالی ۶۷.۲۵°۰′۰″ شرقی / ۳۴.۷۵۰۰۰° شمالی ۶۷.۲۵۰۰۰° شرقی / 34.75000; 67.25000

جاغوری
تصویری از جاغوری
اطلاعات کلی
نام رسمی : جاغوری
کشور : افغانستان Flag of Afghanistan.svg
مردم
جمعیت ۳۵۰۰۰۰
رشد جمعیت : 2/8
زبان‌های گفتاری: دری(گویش هزارگی)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا : 2306 متر
اطلاعات شهری
وب‌گاه : www.jaghori.net
علاقه‌داری‌ها
المیتو، سنگ ماشه،ناوه گری، غجور، لومان،بوسد، مجیری و...[۱]


ولسوالی جاغوری یکی از ولسوالی های ولایت غزنی و مرکز آن سنگ ماشه می باشد.بر پایه آمارهای غیر رسمی جمعیت آن ۳۵۰۰۰۰ نفر در سال ۲۰۰۷(م)ذکر شده است. [۲] باشندگان جاغوری از قوم هزاره هستند و به زبان فارسی(دری) با گویش جاغورگی (از گویش های هزارگی) تکلم می‌کنند.[۳] ولسوالی جاغوری از طرف شمال با ولسوالی مالستان، از شرق با ولسوالی ناهور(ناعور) و قره باغ، از جنوب با ولسوالی های موقور و گیلان و از غرب با ولایت زابل وصل است.[۴] ولسوالی جاغوری با داشتن بیش از پنجاه هزار دانش آموز دختر و پسر یکی از پیشتاز ترین ولسوالی های افغانستان در بخش معارف است.گفتنی است که سالانه حدود ۱۰۰۰تا ۱۲۰۰نفر از جاغوری وارد دانشگاه های کشور می شوند. [۵]-[۶][۷]

تاریخ[ویرایش]

جاغوری به معنی جای غوریان از زمان غوریان و مملکت غرجستان از مناطق تاثیرگذار و مهم مملکتی محسوب میشده است.

اقتصاد[ویرایش]

غالب باشندگان ولسوالی جاغوری زراعت پیشه بوده که با کاشتن گندم، جو، جواری(ذرت)، کلول، باقلا، کچالو(سیب زمینی) ، زردک، بامیه و بادمجان رومی ، مواد غذایی خود را تامن میکنند. البته در گذشته و در نبود تیل(نفت)شرشم هم میکاشتند و از روغن آن برای روشنایی در چراغ استفاده میکردند. بادام، زردآلو، سیب، انگور، چارمغز، ناک (گلابی)، توت از دیگر منابع زراعی و اقتصادی مردم می باشد. اصولا جاغوری سرزمینی است کوهستانی و دارای آب و هوایی دلپذیر و کوهها و دره های آن مستعد رویش درختان متنوعی چون انجیر، خنجک، تاخم، دولنه، بید، ارر(عرر) که هر ساله در فصل بهار و تابستان هزاران مشتاق طبیعت را به سوی خود می کشاند. در گذشته های نه چندان دور آنگونه که کهنسالان به خاطر دارند، کوهها پوشیده از درختچه های نامبرده بوده است.اما بر اثر استفاده بی رویه اهالی به منظور تامین سوخت زمستانی و کاهش بارندگی ناشی از تغییرات جوی دهه های اخیر، امروزه از پوشش گیاهی مزبور فقط بوته ، بیده و کوده برجای مانده است.

فرهنگ[ویرایش]

حدود70 درصد باشندگان جاغوری سواد خواندن و نوشتن دارند.[نیازمند منبع] و این ولسوالی بیشترین آمار قبولی در کانکور ورودی دانشگاهها را نیز به خود اختصاص داده اند[نیازمند منبع].مردمان جاغوری از آداب، سنن و فرهنگ غنی برخورداند و در صورت قرار گرفتن در محیطی هایی با فرهنگ متفاوت کمتر متاثر گشته و اکثراً لهجه، آداب و رسوم خود را حفظ میکنند.جهت مهاجرت مردم جاغوری بعد از وقوع جنگ داخلی در کشور و بخصوص بعد از قدرت گیری طالبان که رویکرد فرقه گرایانه داشته اند به سوی کشورهای اروپایی و غالبا استرالیا بوده است که این رویکرد بیانگر روحیه آزاد منشانه این مردم است. در آنجا نیز با تشکیل نهاد ها و انجمن ها، هویت ملی و هزارگی خود را حفظ کرده اند.

مردم[ویرایش]

باشندگان ولسوالی جاغوری از قوم هزاره هستند. عموماً با گویش جاغورگی(از گویش های زبان دری و لهجه هزارگی) صحبت می کنند. این گویش غلیظ ترین لهجه ی هزارگی محسوب می شود. بر اساس آمارهای غیر رسمی[۸]، جمعیت ولسوالی جاغوری ۳۵۰،۰۰۰ نفر می باشد. درصد قابل توجهی از مردم جاغوری سواد کافی برای خواندن و نوشتن دارند.(این آمار به طور قابل ملاحظه ای درحال افزایش است).

درمورد وجه تسمیه این ولسوالی چندین نظریه از محققین غربی به شرح ذیل مطرح شده است: فوچر اصطلاح جاغوری را همان عبارت سانسکریت جاگودا میداند که یا نام جغرافیایی زابل بوده و یا قبیله ای در این محل با همین عنوان وجود داشته است.

بیوار قدم فراتر گذاشته و جاگودا را عبارت سانسکریست شده کلمه زابل دانسته است.

اما نزدیکترین نظر به واقع آن است که جاغوری بمعنای "جای غوریان» است. احتمال داده می شود گروهی از غوریان در این سرزمین آمده باشند یا آن که در زمان حکومت غوریان بر غزنه، سپاهی از غوریان در این سرزمین استقرار یافته باشد.

جغرافیا[ویرایش]

قلمرو این ولسوالی از شمال به مالستان, از شرق به قره باغ و ناهور(ناور/ناعور) و ازغرب به گیلان و ارزگان و از جنوب هم به موقور و زابل منتهی میشود. ساختار جاغوری به صورت کلی متشکل از سه دره است که تقریباً به موازات هم قرار گرفته و از شرق به غرب امتداد یافته اند. در زبان محلی به دره ناوه گفته می شود. ناوه(دره) سنگماشه در وسط قرار دارد و بزرگترین ناوه جاغوری است که از کوتل لومان(لامان/لومو) در شرق و هم مرز قره باغ تا بابه و ایچه امتداد دارد. در شمال ناوه سنگماشه ، ناوه المیتو قرار دارد که از خربید در شرق تا تکلغو و تلقندی(هم مرز پشی) در غرب امتداد پیدا کرده است. در جنوب ناوه سنگماشه ، ناوه گری قرار دارد که درازای آن از زیرک تا اوتقول است. از هریک از این ناوه ها دره هایی منشعب می شود که خانوار هایی از مردم جاغوری را در بر گرفته اند؛ مانند دره حیدر که از ناوه سنگماشه منشعب شده و دره علودال که از انتهای دره المیتو منشعب شده است. از داخل ناوه المیتو رود خانه ای نیز جریان دارد. این رود خانه در خربید با رودخانه مالستان یکجا می شود و از پایین دره تبرغنک پیچ خورده به ناوه سنگماشه می ریزد که به دریای سنگماشه معروف است. این رود خانه سر انجام به رود ارغنداب می ریزد.

طوایف[ویرایش]

قوم هزاره به دسته ها وطایفه های کوچکتری تقسیم می گردند که غالبا در ابتدای نامشان کلمه ی «دای» (daay)دیده می شود.این پیشوند به عنوان یک مشخصه از هزاره بودن آن طایفه قلمداد می گردد. طوایف هزاره با توجه به تغییرات جمعیتی و سرزمینی ناشی از تخاصمات و تهاجمات بیرونی در طول تاریخ این قوم، دچار دگرگونی گردیده اند، چنانچه می توان طوایف این قوم را از دو زاویه طوایف موجود و طوایف تاریخی هزاره مورد مطالعه قرار داد. با توجه به این حقیقت طوایف هزاره های جاغوری توسط نویسندگان مختلف، متعدد و متفاوت گزارش شده اند و در آن با نامهایی نظیر قلندر ،اوقی، زرخوش، درویش، زولی، شامل،کمال و...[۹] بر می خوریم. طوایف مستقر در ولسوالی جاغوری از زیر شاخه های طایفه اصلی«دای میر کشه» (daay mirkasha) می باشد که سایر زیر شاخه ها در ولسوالی ها و مناطق مجاوری چون قره باغ،خواجه میری، جیغتو و ناهور ساکن هستند.[۱۰] در حال حاضر دارای چهار دسته بزرگ می باشد:

ایزدری[ویرایش]

این دسته در مناطق المیتو، سبزچوب، تبرغنک، الودال، الیسد، صیدامد و کمرک، ساکن می باشند.

باغچری[ویرایش]

این قبیله در مناطق لومان(/لامان/لومو)، بوسد، مجیری،قوغزار، سه پایه، حصار و خدایداد ساکن می باشند.

آته[ویرایش]

این قبیله در مناطق سنگماشه، سنگشانده، اوبرده، سنگسوراخ، خرکوش و حتی بابه ساکن می باشند.

گری[ویرایش]

این قبیله بیشتر در مناطق انگوری، زیرک، داوود، حیدرا، حیدر و شماری در مسکه، ساکن میباشند.

منابع =[ویرایش]

  1. دفتر تقسیمات اداری ولسوالی جاغوری1342-بایگانی اسناد ملکی ولایت غزنی
  2. به نقل از سایت http://www.Jaghori.net( جاغوری دات نت)
  3. تاریخچه اقوام و نژادهای افغانستان-نویسنده: دکتر عنایت الله شهرانی
  4. تقسیمات اداری افغانستان۱۳۴۲-بایگانی اسناد ملکی ولایت غزنی-بخش جاغوری
  5. (وضعیت معارف در جاغوری)http://deyaronline.com/deyaronline-news/11-cultural/24-1388-10-29-10-58-57
  6. وزارت معارف افغانستان /http://dari.moe.gov.af/
  7. راهیان کانکور جاغوری
  8. به نقل از سایت http://www.Jaghori.net( جاغوری نت)
  9. خاوری محمد تقی، مردم هزاره و خراسان بزرگ، تهران،نشر عرفان، چاپ اول، ۱۳۸۵ ش،ص ۱۳۲ و پولادی حسن، هزاره ها، ترجمه علی عالمی کرمانی، تهران، نشر عرفان، چاپ اول ۱۳۸۱ ش، صص ۶۶ و ۶۵
  10. یزدانی حسینعلی، پژوهشی در تاریخ هزاره ها، ج ۱ ، تهران، نشر عرفان، ص۲۷۹

پیوند به بیرون[ویرایش]