ولسوالی جاغوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۴.۷۵°۰′۰″ شمالی ۶۷.۲۵°۰′۰″ شرقی / ۳۴.۷۵۰۰۰° شمالی ۶۷.۲۵۰۰۰° شرقی / 34.75000; 67.25000

جاغوری
تصویری از جاغوری
اطلاعات کلی
نام رسمی : جاغوری
کشور : افغانستان Flag of Afghanistan.svg
مردم
جمعیت ۳۵۰۰۰۰
رشد جمعیت : 2/8
زبان‌های گفتاری: دری(گویش هزارگی)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا : 2306 متر
اطلاعات شهری
وب‌گاه : www.jaghori.net
علاقه‌داری‌ها
المیتو، سنگ ماشه،ناوه گری، غجور، لومان[۱]


ولسوالی جاغوریجاغوری یکی از ولسوالی های ولایت غزنی و مرکز آن سنگ ماشه می باشد.بر پایه آمارهای غیر رسمی جمعیت آن ۳۵۰۰۰۰ نفر در سال ۲۰۰۷(م)ذکر شده است. [۲] باشندگان جاغوری از قوم هزاره هستند و به زبان فارسی(دری با گویش محلی جاغوری (هزارگی) تکلم می‌نمایند.[۳] ولسوالی جاغوری از طرف شمال با ولسوالی مالستان، از شرق با ولسوالی ناهورو قره باغ، از جنوب با ولسوالی های مقور و گیلان و از غرب با ولایت زابل وصل است.[۴] ولسوالی جاغوری با داشتن بیش از پنجاه هزار دانش آموز دختر و پسر یکی از پیشتاز ترین ولسوالی های افغانستان در بخش آموزش و پرورش است.گفتنی است که سالانه حدود ۱۰۰۰تا ۱۲۰۰نفر از جاغوری وارد دانشگاه های کشور می شوند. [۵]-[۶][۷]

تاریخ[ویرایش]

جاغوری به معنی جای غوریان از زمان غوریان و مملکت غرجستان از مناطق تاثیرگذار و مهم مملکتی محسوب میشده است.

اقتصاد[ویرایش]

باشندگان ولسوالی جاغوری اکثر زراعت پیشه میباشند که با کاشتن گندم، جو، جواری، کلول، باقلا، کچالو، زردک، بامیه و بادنجان رومی ، مواد غذایی خود را تامن میکند. البته در گذشته شرشم هم میکاشتند و از روغن شرشم برا روشنی چراغ استفاده میکردند که با گذشت زمان و رایج شدن استفاده از تیل (نفت) کم کم از کاشتن شرشم خوداری نمودند. بادام، زردآلو، سیب، انگور، چهارمغز، ناک، توت از دیگر منابع اقتصادی مردم در این ولسوالی می باشد. ولسوالی جاغوری آب و هوای دلپذیری دارد که هر ساله در فصل بهار و تابستان هزاران نفر را به دیدن مناظر و طبیعت زیبای خود می کشاند. این ولسوالی کوهستانی بوده و کوه های آن نیز از درخت های متنوعی مانند انجیر، خنجک، تاخم، دولنه، بید، ارر و غیره برخوردار است.

فرهنگ[ویرایش]

حدود70 درصد جاغوری سواد خواندن و نوشتن دارند و این ولسوالی بیشترین آمار قبولی در کانکور سراسری افغانستان دارد.مردمان جاغوری زبان و فرهنگ غنی دارند و برعکس سایر مهاجرین افغانستانی اکثراً لهجه و آداب و رسوم خود را حفظ میکنند. مهاجران این ولسوالی اغلب استرالیا را مامن دوم خود انتخاب کرده اند که در آنجا نیز با تشکیل نهاد ها و انجمن ها، هویت افغانی و هزارگی خود را حفظ کرده اند.

مردم[ویرایش]

در ولسوالی جاغوری قوم هزاره سکونت دارند. مردم جاغوری عموماً به زبان فارسی دری گویش هزارگی صحبت می کنند و غلیظ ترین لهجه ی هزارگی را دارا هستند.بر اساس آمارهای غیر رسمی[۸]، جمعیت ولسوالی جاغوری ۳۵۰،۰۰۰ نفر ذکر شده است.حدود۵۰٪از مردم جاغوری سواد کافی برای خواندن و نوشتن دارند.(این آمار به طور قابل ملاحظه ای درحال افزایش است. به جز هزاره، قوم دیگر ساکن در جاغوری سادات هستند که در مناطق مختلفی از جاغوری ساکن هستند. تمرکز اصلی سادات در مناطق زیر است: چهل دختران، خیرو و بادخانه در المیتو، سبزچوب، تبقوس و خرکوش در اطراف سنگ ماشه و مهاجرین. در مناطق دیگر مانند لومان، تبرغنک، داوود، حوتقول نیز شمار قابل توجهی از سادات زندگی می کنند. بیشتر سادات جاغوری موسوی نسب هستند اما تعدادی از سادات، از نسل زید شهید هستند

درمورد نام این ولسوالی چندین نظریه از محققین غربی مطرح شده است که به شرح زیر است: جاغوری طبق آیین هزارگی از دو عبارت جام ظرف کوچک و غوری بشقاب گرفته شده است . بنیان گذار این قبیله فرزند شاهزاده تاتار بود که مادرش کنیزی ایرانی که شاهزاده او را به عقد موقت خود در آورده بود در همین راستا محقق بیکن عبارت جاغوری را عبارت ((جاواری)) به معنای کنیز مرتبط دانسته است [۹] . فوچر هم آن را عبارت سانسکریت ((جاگودا)) که نام جغرافیایی زابل و یا قبیله ای در این محل مرتبط دانسته است. بیوار قدم فراتر گذاشته و جاگودا را عبارت سانسکریست شده کلمه زابل دانسته است. اما نزدیکترین نظر به واقع آن است که جاغوری بمعنای "جای غوریان است. د راینکه چرا این ولسوالی به این نام مسمی شده ، دقیقاً معلوم نیست ؛ ولی احتمال داده می شود گروهی از غوریان در این سرزمین آمده باشند یا آن که در زمان حکومت غوریان بر غزنه ، سپاهی از غوریان در این سرزمین استقرار یافته باشد.

جغرافیا[ویرایش]

جاغوری ها در مناطق المیتو, لومان, جلگه ,سنگ ماشه, دره ارغنداب ، ناوه گری، بابه و هیچهو رشته کوه های گل کوه ساکن هستند. قلمرو این ولسوالی از شمال به مالستان, از شرق به قره باغ و ناهور و ازغرب به گیلان و ارزگان و از جنوب هم به موقور و زابل منتهی میشود. ساختار جاغوری به صورت کلی متشکل از سه دره است که تقریباً به موازات هم قرار گرفته و از شرق به غرب امتداد یافته اند. در زبان محلی به دره ناوه گفته می شود. ناوه(دره) سنگ ماشه در وسط قرار دارد و بزرگترین ناوه جاغوری است که از کوتل لومان در شرق و هم مرز قره باغ تا بابه و ایچه امتداد دارد. در شمال ناویه سنگ ماشه ، ناوه المیتو قرار دارد که از خاربید در شرق تا تکالغو و تلقندی(هم مرز پشی) در غرب امتداد پیدا کرده است. در جنوب ناوه سنگ ماشه ، ناوه گری قرار دارد که درازای آن از زیرک تا حوتقول است. از هریک از این ناوه ها دره هایی منشعب می شود که خانوار هایی از مردم جاغوری را در بر گرفته اند؛ مانند دره حیدر که از ناوه سنگ ماشه منشعب شده و دره علودال که از انتهای دره المیتو منشعب شده است. از داخل ناوه المیتو رود خانه ای نیز جریان دارد. این رود خانه در خاربید با رود خانه مالستان یکجا می شود و از پایین دره تبرغنک پیچ خورده به ناوه سنگ ماشه می ریزد که به دریای سنگ ماشه معروف است. این رود خانه سر انجام به دریاچه ارغنداب می ریزد.

طوایف[ویرایش]

قبیله بزرگ جاغوری متشکل است ازچهار قوم بزرگ:

ایزدری[ویرایش]

این قبیله در مناطق المیتو، سبزچوب، تبرغنک، الودال، سبزچوب، علی سد، سیدامد و بخشی از کمرک، ساکن می باشند.

باغچوری[ویرایش]

این قبیله در مناطق لومان، بوسعید، قوغ زار، سه پایه، ایثار و خدایداد ساکن می باشند.

آته[ویرایش]

این قبیله در مناطق سنگماشه، سنگ شانده، او برده، سنگ سوراخ، خرکوش و حتی بابه ساکن می باشند.

گری[ویرایش]

این قبیله بیشتر در مناطق انگوری، زیرک، داوود، حیدر را، حیدر و شماری در مسکه ساکن میباشند.

المیتو, بوله, نثار, بغران ,بلای تو, بوبک ,گیوتو, غوشی ,گوجیرستان, مالستان ,مغی تو, پاشال ,شوناسی, زولی ,ناساری و قبیله مامه که متشکل از گری باغچاری ایزدری اتک قلندر پشه ای وشیرداغ که به هرکدام دگتاک میگویند. قبیله قلندر در نواحی مغی تو ,گردنه کوتل ,اولوم ,گردنه موغو ,دم سگو ,سرخ قل ,گردو, بق و موخ لی اسکان دارند. [۱۰]

منابع =[ویرایش]

  1. دفتر تقسیمات اداری ولسوالی جاغوری1342-بایگانی اسناد ملکی ولایت غزنی
  2. به نقل از سایت http://www.Jaghori.net( جاغوری نت)
  3. تاریخچه اقوام و نژادهای افغانستان-نویسنده: دکتر عنایت الله شهرانی
  4. تقسیمات اداری افغانستان۱۳۴۲-بایگانی اسناد ملکی ولایت غزنی-بخش جاغوری
  5. (وضعیت معارف در جاغوری)http://deyaronline.com/deyaronline-news/11-cultural/24-1388-10-29-10-58-57
  6. وزارت معارف افغانستان /http://dari.moe.gov.af/
  7. راهیان کانکور جاغوری
  8. به نقل از سایت http://www.Jaghori.net( جاغوری نت)
  9. بيكن ,مغول هاى هزاره: ٢٩
  10. به نقل از كتاب هزارها نوشته حسن پولادى

پیوند به بیرون[ویرایش]