سنگلج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سَنگِلَج یکی از محله‌های قدیمی شهر تهران است.

محلهٔ سنگلج از ضلع جنوبی پارک شهر، خیابان بهشت تا بازار قوام‌الدوله و از غرب تا خیابان وحدت اسلامی و ۳۰ تیر و از شرق تا خیابان خیام امتداد داشته است.

تآتر سنگلج از قدیمی‌ترین سالن‌های تآتر در ایران است که هنوز دایر است.

برخی نام سنگلج را دگرگون‌شدهٔ «سنگ رج» دانسته‌اند. رج به معنی ردیف است و اصطلاح سنگ رج مربوط به تقسیم آب با پاره‌های سنگ بوده است.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

این محله از غرب ارگ سلطنتی تا خیابان شاهپور (وحدت اسلامی) و از شرق تا خیابان جلیل‌آباد (خیام) امتداد داشت. دروازه قزوین، بازارچه قوامالدوله و دروازه محمدیه در این محله قرار داشت و از محله‌های پر جمعیت و آباد تهران محسوب می‌شد. از تکیه‌های مهم و معروف آن، تکیه قورخانه کهنه از همه مشهورتر بود. دو گذر معروف این محله گذر تقیخان و گذر شریفالدوله بود که به درخونگاه منتهی می‌شد. چندین حمام بزرگ با خزینه‌ها و چال حوضهای عظیم در سنگلج وجود داشت.

این محله پر جمعیت و آباد در سالهای اولیه حکومت رضاشاه و با تقارن جنگ جهانی دوم رو به ویرانی نهاد و با ورود سربازان بیگانه به تهران برخی محلات به مانند سنگلج نابود و به محله‌ای ترسناک و متروکه مبدل گشت. در قسمتی از این محل با حفر سه حلقه چاه بزرگ به کوشش همسر علی رزم آرا (نخستوزیر وقت) و عدهای از بانوان خیـّر و همکاری شهرداری پارکی بزرگ احداث گردید که روز ۲۵ اسفند ۱۳۲۹ افتتاح گردید. این محل ۹ پاتوق داشت: پاتوق نایب شعبان، نایب حسین، نایب رمضون، نایب باقر، نایب محمدعلی، نایب صحبت، نایب سید علی اکبر، نایب وهاب.

مشخصات[ویرایش]

از رجال و افراد مشهوری که ساکن این محل بودند می‌توان به آیت‌الله محمد طباطبایی و آیت‌الله عبدالله بهبهانی و شیخ کرنا (دلقک دربار ناصری)، میرزا زکیخان، کربلایی عباسعلی گمرکچی، شیخ فضل‌الله نوری، میرزا عبدالکریم وزیر، میرزا سید ابوالقاسم سلطانیالحکما نایینی، سیفالاطبا، آقاحسین نجمآبادی اشاره کرد. از مواقع شهرت این محل ملاقات نوروزی ناصرالدینشاه و آیت‌الله طباطبایی می‌باشد. موقع نوروز علمای درجه اول به ملاقات شاه می‌رفتند و سپس چند روز بعد شاه با پای پیاده و عبور از کوچه پس کوچه‌های محله سنگلج که راه کالسکه رو نداشت به منزل آیت‌الله می‌رفت. سید محمدصادق طباطبایی در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه وفات یافت و جنازه وی به شاه عبدالعظیم انتقال یافت و به مقبره مرحوم آقا سید صادق سنگلجی شهرت یافت.

بعد از فوت مرحوم سید و به زمان مشروطه این نهضت به رهبری آیت‌الله سیدمحمد طباطبایی ادامه یافت.

از دیگر شخصیتهای مهم این محله مرحوم عضدالملک نایبالسلطنه رئیس خاندان قاجار بود که در همین محله درگذشت.[۲]

مسجد[۳][۴] و خانه شیخ فضل الله نوری در سنگلج[ویرایش]

شیخ فضل‌الله نوری - آخرین عکس قبل از به قتل رسیدن

فضل‌الله نوری , شیخ فضل‌الله نوری , فضل‌الله آل کیا کجوری رستمدار طبرسی مازندرانی متولد ۳ دی ۱۲۲۲ در روستای لاشک ( لهشک) , بخش بلده , منطقه نور ، مازندران.

او مدافع کلیت تشیع , رهبر معتدل جنبش تنباکو , طراح جنبش عدالتخانه , طراح مجلس مقدس شورای ملی و جنبش مشروطه مشروعه را رهبری میکرد. فضل‌الله آل کیا کجوری رستمدار طبرسی مازندرانی انقلاب صد ساله مشروعه (تنها انقلاب پیروزمند تاریخ جهانی تا به امروز) را بنیانگذاری کرد.

او فرزند عباس کجوری نوری پیش‌نماز شیخ عباس لاشکی کجوری آل کیا طبرسی مازندرانی [۵] [۶] از طایفه رستمدار[۷] [۸] و آسیه مجتهد نوری طبرسی مازندرانی (خواهر ارشد حسین محدث نوری) از طایفه رویان و نوهٔ مادری شیخ عبدالرحیم بروجردی و علامه محمد تقی محدث نوری طبرسی بود.

شیخ فضل‌الله نوری همراه با میرزای شیرازی[۹][۱۰] , محدث نوری"کلنا عباسک یا مهدی" [۱۱] , و ... بنیانگذاران نوگرایی , خردگرایی و تجدیدنظرطلبی با بنیاد مذهبی-شیعه-اسلامی بودند. او یکی از تأثیرگذارترین شخصیت‌ها در تاریخ نهضت اصلاحات ملی-دینی در ایران به‌شمار می‌رود.

شیخ فضل‌الله نوری سرانجام در جریان یک توطئه تاریخ در مرحله شکل گرفتن جنگ جهانی اول به قتل رسید.

مجموعه ,سلسله و ارتباطات توطئه به قتل رساندن شیخ فضل‌الله نوری طبرسی مازندرانی به عنوان یک فرد از دیدگاه بررسی توطئه های سیاسی-جنایی در بُعد واقعیات تاریخی و یا حتی در ابعاد رمان نویسی خیالی سیاسی-جنایی تا به امروز در تاریخ جهان بیسابقه است.

سید روح‌الله خمینی: "یکی از شخصیت های برجست‍ه تاریخی که سهم زیادی در بیداری دین باوری و دین محوری کشور در یکصد سال اخیر داشته است، شهید شیخ فضل الله نوری است. این مجتهد وارسته و شجاع و خداجو و دین محور سهم بایسته ای در حرکت عمومی مردم در جریان مشروطیت داشت. مرحوم شیخ فضل الله به همراه دو یاور انقلاب مشروطه، مرحوم ایت الله سید عبدالله بهبهانی و مرحوم آیت الله سیّد محمد طباطبایی مردم را در جهت پایان دادن به حکومت خودکام‍ه شاهان مستبد قاجار و درباریان فاسد، به حرکت درآورد. او پس از چند تحصن در صحن حضرت عبدالعظیم و صحن حضرت معصومه (سلام الله علیها) نخست مردم را از تفکرات خود در تشکیل حکومت دینی آشنا کرد سپس با حرکت های برنامه ریزی شده و دقیق خود به لزوم ایجاد حکومتی بر مبنای اسلام ناب فراخواند."

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. کتاب اول دربارهٔ سنگلج
  2. محله سنگلج
  3. مراسم معنوی اعتکاف سازمان بسیج شهرداری تهران در مسجد شیخ فضل الله نوری
  4. مراسم هفتم مرحوم محمد ابراهیم باستانی صبح در مسجد شیخ‌ فضل‌الله نوری واقع در ضلع جنوبی پارک‌شهر در خیابان شیخ فضل‌الله نوری برگزار می‌شود. در این مراسم علی جنتی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی) و احمد مسجد جامعی (رئیس شورای شهر تهران) و نویسندگان و شخصیت‌هایی چون میرجلال‌ الدین کزازی، حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمود دعایی، عبدالرضا داوری، سیمین بهبهانی، محمود عابدی، محمود امیری سالار، هادی سودبخش، کاظم سادات اشکه‌وری، مهدی ماحوزی، محمدجواد مظفر، اکبر ایرانی، ادیب برومند، احمد پورنجاتی، احمد محیط، خسرو سینایی، علی گرانمایه، عظیم زرین‌پور، سید هادی خامنه‌ای، محمود صنعتی، عنایت‌الله مجیدی، قاسم صافی، ناهید توسلی، عبدالرحیم جعفری و ... حضور داشتند.
  5. کجور؛ مأمن فرزانگان فراموش شده /شگفتی آیت الله مکارم شیرازی از وجود عالمان مبرز در بخش کوچک کجور - گزارش: حسن قمی
  6. نگاهي اجمالي به تاريخ مازندران غربي(رويان و رستمدار) - قسمت اول / قسمت ششم 8- اقوام ، طوايف و خاندانهاي رويان و رستمدار برخي از علما و مشاهير کجور در عصر قاجاريه عبارتند از : ...
  7. کجور؛ مأمن فرزانگان فراموش شده /شگفتی آیت الله مکارم شیرازی از وجود عالمان مبرز در بخش کوچک کجور - گزارش: حسن قمی
  8. نگاهي اجمالي به تاريخ مازندران غربي(رويان و رستمدار) - قسمت اول / قسمت ششم 8- اقوام ، طوايف و خاندانهاي رويان و رستمدار برخي از علما و مشاهير کجور در عصر قاجاريه عبارتند از: ...
  9. از اظهارات مرحوم سید عبدالعزیز طباطبایی، مورخ، رجال شناس، و متخصص بزرگ کتابشناسی در دوران معاصر
  10. قاعدة ضمان الید، شیخ فضل‌الله نوری کتابخانه آستان قدس رضوی، شماره ۹۶۳۲.
  11. در «شاخه طوبی» نیز از شیخ با عنوان مجمع المحاسن والفواضل، مالک ازمه الفروع و الاصول، والاخذ بنواصل المنقول و المعقول، علم الاعلام و الحبر القماقم یاد می‌کند.