سنگلج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سَنگِلَج یکی از محله‌های قدیمی شهر تهران است. محلهٔ سنگلج از ضلع جنوبی پارک شهر، خیابان بهشت تا بازار قوام‌الدوله و از غرب تا خیابان وحدت اسلامی و ۳۰ تیر و از شرق تا خیابان خیام امتداد داشته است. تآتر سنگلج از قدیمی‌ترین سالن‌های تآتر در ایران است که هنوز دایر است. برخی نام سنگلج را دگرگون‌شدهٔ «سنگ رج» دانسته‌اند. رج به معنی ردیف است و اصطلاح سنگ رج مربوط به تقسیم آب با پاره‌های سنگ بوده است.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

این محله از غرب ارگ سلطنتی تا خیابان شاهپور (وحدت اسلامی) و از شرق تا خیابان جلیل‌آباد (خیام) امتداد داشت. دروازه قزوین، بازارچه قوام الدوله و دروازه محمدیه در این محله قرار داشت و از محله‌های پر جمعیت و آباد تهران محسوب می‌شد. از تکیه‌های مهم و معروف آن، تکیه قورخانه کهنه از همه مشهورتر بود. دو گذر معروف این محله گذر تقی‌خان و گذر شریف‌الدوله بود که به درخونگاه منتهی می‌شد. چندین حمام بزرگ با خزینه‌ها و چال حوضهای عظیم در سنگلج وجود داشت.

این محله پر جمعیت و آباد در سالهای اولیه حکومت رضاشاه و با تقارن جنگ جهانی دوم رو به ویرانی نهاد و با ورود سربازان بیگانه به تهران برخی محلات به مانند سنگلج نابود و به محله‌ای ترسناک و متروکه مبدل شد.[نیازمند منبع] در قسمتی از این محل با حفر سه حلقه چاه بزرگ به کوشش همسر علی رزم آرا (نخست‌وزیر وقت) و عدهای از بانوان خیـّر و همکاری شهرداری پارکی بزرگ احداث گردید که روز ۲۵ اسفند ۱۳۲۹ افتتاح گردید. این محل ۹ پاتوق داشت: پاتوق نایب شعبان، نایب حسین، نایب رمضان، نایب باقر، نایب محمدعلی، نایب صحبت، نایب سید علی اکبر، نایب وهاب.

افراد سرشناس[ویرایش]

از رجال و افراد مشهوری که ساکن این محل بودند می‌توان به محمد طباطبایی، عبدالله بهبهانی، شیخ کرنا (دلقک دربار ناصری)، میرزا زکیخان، کربلایی عباسعلی گمرکچی، شیخ فضل‌الله نوری، میرزا عبدالکریم وزیر، میرزا سید ابوالقاسم سلطان الحکما نایینی، سیف‌الاطبا، میرزا هدایت الله وزیر دفتر و آقاحسین نجم‌آبادی اشاره کرد. از مواقع شهرت این محل ملاقات نوروزی ناصرالدینشاه و طباطبایی می‌باشد. موقع نوروز علمای درجه اول به ملاقات شاه می‌رفتند و سپس چند روز بعد شاه با پای پیاده و عبور از کوچه پس کوچه‌های محله سنگلج که راه کالسکه رو نداشت به منزل می‌رفت. سید محمدصادق طباطبایی در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه وفات یافت و جنازه وی به شاه عبدالعظیم انتقال یافت و به مقبره آقا سید صادق سنگلجی شهرت یافت. بعد از فوت سید و به زمان مشروطه این نهضت به رهبری سیدمحمد طباطبایی ادامه یافت.

از دیگر شخصیتهای مهم این محله عضدالملک نایب‌السلطنه رئیس خاندان قاجار بود که در همین محله درگذشت.[۲]

اماکن دیدنی[ویرایش]

منابع[ویرایش]