درخونگاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

درخونگاه از محله‌های قدیمی تهران است که در نزدیکی بازار تهران و پیرامون خیابان پانزده خرداد قرار گرفته و امروزه خیابان شهید اکبرنژاد نام گرفته است.[۱] درخونگاه در قدیم در بخش «سنگلج» قرار داشت.

محله درخونگاه میان چهاراه بوذرجمهری و چهارراه گلوبندک واقع بود و در میانه آن بازارچه یا چهارسویی با سقف ضربی بود که به خیابان شاهپور، گذر مستوفی و قلی، کوچه کلیسا، بازارچه نو، مسجد شازده خانم، بازارچه قوام‌الدوله، پاچنار و بازار راه داشت.

بافت قدیمی این محله باعث شده تا در ساخت بسیاری از سریال‌های تلویزیونی در این محله فیلم‌برداری شود. گرمابه قدیمی منطقه که بعداً به مدرسه چال حصار تبدیل شد، و میرزا رضا قلی طالقانی آن را بنیان گذاشته بود و تکیه معروف درخونگاه از نقاط قدیمی آن هستند.

تکیه درخونگاه از جمله تکیه‌های معروف قدیم در تهران بود. بقیه تکیه‌های معروف این دوره عبارت بودند از تکیه حاج رجبعلی، میرزاحسین حکیم‌باشی، زنبورک‌خانه، دباغ‌خانه، رضاقلی، حیاط شاهی، چهل‌تن، سرپولک، عودلاجان و هفت‌تن.[۲]

نامداران[ویرایش]

رضاشاه پهلوی پیش از کودتای سوم اسفند در محله درخونگاه می‌زیست.[۳]

اسماعیل فصیح، نویسنده ایرانی که خود زادهٔ محلهٔ درخونگاه است دربارهٔ این محله می‌نویسد: «بازارچه درخونگاه طهران از زمان قاجار وجود داشته، شاید اوایل «درخانقاه» بوده. نمی‌دانم؛ ولی موجودیت و مفهوم «درخونگاه» حالا برای من یک حالت فکری دوران کودکی است تا یک «بازارچه». مکانش هم البته کوچه‌ای است طرف‌های چهارراه گلوبندک. بازارچه کوچک درخونگاه هم هنوز وجود دارد. آدم‌هایی که در آنجا وجود داشتند و من را به گریه می‌انداختند یا می‌خنداندند، یا عشق می‌ورزیدند همه در ذهن من حک شده‌اند؛ ولی خب، انسان در تولید یک اثر هنری زندگی را کپی نمی‌کند، بلکه برای آن درد یا عقده طرحی مشخص می‌کند، شخصیت‌هایی می‌سازد، حال و هوایی را ایجاد می‌کند، زمینه و زمان و علت وقوع این قضایا را مشخص می‌کند و مهم‌تر از هر چیز «تز» آن را روشن می‌کند.»[۴]

شعبان جعفری ملقب به شعبان بی‌مخ و شعبان درخونگاه نیز متولد محله درخونگاه بود و از اواخر دهه بیست، زمانی که از یک دوره تبعید به تهران برگشت در همان‌جا ساکن ماند و باشگاهش در همان محل بود. از دیگر نامداران این محله آیت‌الله محمد طباطبائی (از سران مشروطیت)، آیت‌الله شریعت سنگلجی (از استادان نواندیش فقهی) هستند.[۵]

داریوش مهرجویی (زادهٔ ۱۷ آذر ۱۳۱۸) کارگردان و مترجم ایرانی در درخونگاه به دنیا آمد.

حمید شیرزادگان، از قهرمان‌های فوتبال دهه چهل ایران در سال ۱۳۲۰ در محله درخونگاه به دنیا آمد و در همان نزدیکی در خیابان شاپور بالید.[۶]

نام[ویرایش]

در قدیمی‌ترین نقشهٔ تهران (۱۲۷۵ هَ. ق) نام «درخونگاه» و «درخوانگاه» هست. در لغت‌نامهٔ دهخدا آمده: درخوانگاه را شاید بتوان گفت جایگاهی که خوانی می‌گستردند و مردم را به مهمانی می‌خواندند و رهگذران را می‌پذیرفته‌اند و بعبارت دیگر خانقاهی بوده‌است.

در میان عوام برای واژهٔ «درخونگاه» دو معنی آورده‌اند:

۱- خانگاه، زیرا وزرای زیادی در این منطقه سکونت داشتند، مثل مشیر السلطنه، مجدالدوله، مستوفی الممالک و… ؛
۲- در تکیه درخونگاه نخلی وجود دارد که به گفته اهالی محل، به زور دعوا و خون‌ریزی به این محل آورده شده و همین خون‌ریزی علت نام‌گذاری این محله است.[۷]
شعبان جعفری نیز در خاطراتش در توضیح همین معنای دوم چنین می آورد:« وقتی سنگلجیا می رفتن چال میدون، نخل رو بلند می کردن و می بردن طرف سنگلج. اون وقت این چال میدونیا که نمیخواستن اینا بیان نخل رو ببرن -خب نخل خودشونه دیگه!- اینا می ریختن که نذارن. چالمیدون یه گردن کلفت داشت به نام « حاجی معصوم» که یه قداره معروف داشت. رو قداره ش با خط طلا نوشته بود:« حاجی معصوم، برق قداره ت عالمو ترسوند!» یکی از گردن کلفتای سنگلجم که خیلی معروف بود، هاشم عرقگیر بود. اونو و بقیه گردن کلفتا این نخل رو ورمی داشتن می اوردن سنگلج تو درخونگاه -درخونگاه بغل سنگلجه، به هم بستگی داره، به هم وصله- می ذاشتن‌ اونجا. بعد چال میدونیا میومدن نخل رو ببرن. هر دفعه میومدن ببرن یه قتلی، یا دعوایی می شد، چند دفعه! بعد بسکی خونریزی میشد اسم اونجا رو میذارن درخونگاه: یعنی دِر خونگاه.» [۸]

پانویس[ویرایش]

  1. اعتماد بایگانی‌شده در ۱۷ ژوئن ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، بازدید: ژوئیه ۲۰۰۹.
  2. ماهنامهٔ بهارستان بایگانی‌شده در ۱۵ ژوئن ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine، شمارهٔ ۳-صفحهٔ ۱۱. بازدید: ژوئیه ۲۰۰۹.
  3. بهنود، مسعود، مرگ در ۲۸ مرداد: شعبان جعفری در لس‌آنجلس درگذشت، یکشنبه ۲۰ اوت ۲۰۰۶–۲۹ مرداد ۱۳۸۵.
  4. ایران[پیوند مرده]، شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۸۳
  5. بهنود، مسعود، مرگ در ۲۸ مرداد: شعبان جعفری در لس آنجلس درگذشت، یکشنبه ۲۰ اوت ۲۰۰۶–۲۹ مرداد ۱۳۸۵.
  6. بی‌بی‌سی فارسی، بازدید: ژوئیه ۲۰۰۹.
  7. اسماعیل فصیح. روزنامه سرمایه[پیوند مرده]، بازدید: ژوئیه ۲۰۰۹.
  8. سرشار ه.، شعبان جعفری، ۱۳۸۱، ص ۲۵

منابع[ویرایش]

  • کتاب اول، بازدید: ژوئیه ۲۰۰۹.
  • لغت‌نامهٔ دهخدا، سرواژهٔ درخونگاه
  • "شعبان جعفری"، به کوشش هما سرشار، نشر ناب لس آنجلس، چاپ دوم، ۱۳۸۱، شابک 9-9-9661291-0# ISBN