سوهانک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
طبیعت سوهانک در فصل بهار

سوهانَک، اسم دهکده و همچنین محله‌ای است در شمال شرقی تهران که حدود ۱۵٫۵ کیلومتر از مرکز این شهر فاصله دارد. موقعیت جغرافیایی سوهانک ۳۵ درجه شمالی و ۵۱ درجه شرقی است.[۱] این روستا از جنوب به بلوار ارتش یا همان جاده مینی‌سیتی-لشکرگ، از شمال به دامنه جنوبی البرز، و از سوی غرب به گردنه قوچک منتهی می‌شود. دهکده سوهانک ۱۸۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و با گسترش شهر تهران اکنون جزئی از این شهر و محله‌ای از بخش شمیران تهران به‌شمار می‌آید.[۲]

بخشی از طبیعت سوهانک در زمستان

با وجود آنکه در سوهانک، نمونه‌هایی از آثار باستانی یافت شده است، احتمال می‌رود که پیشینیان اهالی کنونی این روستا، در اوایل دوران قاجار از مازندران به این منطقه مهاجرت کرده باشند. محصولات سوهانک، غلات و میوه، به ویژه زردآلو است. [۳]

سوهانک قدیم[ویرایش]

کشتزارها و باغ‌هایی قدیمی که جزء سوهانک بودند عبارت‌اند از: دره پولاد وحش، باغ حدیقه، جهان‌بخش، بند تله‌هرز، بیدستان، باغ سردار، باغ فولادی (نازآباد)، تنگ آخوره، تنگ فاطمی، باغ حمزه (منور)، چال استلک، سوت‌بیشه، شاه‌پسند (دره جوزدار)، شنکزار، و یوردکریم.[۴] شمار ساکنان سوهانک در سال ۱۳۴۲ خورشیدی ۴۰۸ تن مرد و ۲۹۳ تن زن بوده‌است. در همان سال سوهانک دارای مسجد و تکیه و گرمابه بوده و دبستانی به نام ارمغان سوهانک (دبستان فولادی) با ۱۳۹ دانش‌آموز داشته‌است.[۵] آب آشامیدنی سوهانک از چهار رشته قنات تأمین می‌شد.[۶]

دو اصله چنار کهنسال در حیاط مسجد سوهانک وجود دارد[۷] که قدمت یکی از این دو اصله از چنار امامزاده صالح تجریش نیز بیشتر است. عمر هر دو اصله را در حدود نهصد سال تخمین زده‌اند.[۵]

قبرستان سوهانک، از جمله مکانهای قدیمی این روستا است که در خیابان شهید ازگلی قرار دارد. برطبق باور مردم آن منطقه و شجره نامهٔ آستان قدس رضوی، پیکر امامزاده‌ای در قسمت جنوبی آن دفن شده‌ است. با وجود آنکه هیچ مقبره و یادبودی برای امامزادهٔ مذکور، ساخته نشده است، بر اساس حدسیات و باورهای اهالی آن محل می‌توان گفت که محل دفن امامزاده، در قسمت جنوب غربی و در زیر درختان سرو کهنسال قبرستان است.[۸]

حمام قدیمی و تکیه قدیم سوهانک نیز از اماکن قدیمی سوهانک محسوب می‌شدند که در دو دهه ۳۰ و ۴۰ خورشیدی، مورد تخریب وغارت قرار گرفتند. در زمان تخریب حمام بسیار قدیمی که احتمالاً زمان احداث اولیه‌ی آن به دوران قبل از اسلام بر می‌گردد، سنگ نوشته‌ای از میان یکی از پی‌های بنای حمام استخراج گردید که سرنوشت آن، نامعلوم مانده‌ است.

بنای تکیه قدیمی سوهانک هم از خشت خام و کاهگل بود. برخی از اهالی قدیمی این روستا عقیده دارند که زمان تأسیس این تکیه به اوایل دوران قاجار باز می‌گردد. از میان بنای تکیه قدیمی، نهری می‌گذشت که از باغ اندرون یا باغ سردار سر چشمه می‌گرفت.[۵] یک سکو هم برا نمایش تعزیه در مرکز تکیه بنا کرده بودند که در ماه‌های عزاداری، خود اهالی، بر روی آن سکو، مراسم تعزیه برپا می‌کردند. این تکیه تا کنون چند مرتبه بازسازی، و اکنون به یک حسینیه، تبدیل شده است.

یکی از قدیمی‌ترین بناهای سوهانک، آسیاب قدیمی این روستا بود که در شمال سوهانک وابتدای خیابان تنگه قرار داشت. زمان ساخت این آسیاب که از ملات ساروج وسنگ خشک ساخته شده‌بود، مانند حمام، به زعم پیران محل، مشخص نیست.[۵]

سوهانک در گذشته مناطق وسیع تری را شامل می‌شد؛ چنانکه مرز آن از شرق دارآباد آغاز می‌شد و تا ابتدای جاده لواسان-فشم ادامه می‌یافت. برخی از بخشهایی که غالباً با عنوان شهرک‌ از سوهانک جدا شده‌اند عبارتند از: شهرک ابوذر، شهرک قائم، مینی‌سیتی، شهرک شهید محلاتی، پارک جنگلی سوهانک، شهرک کوثر، شهرک یاس و شهرک لاله.[۵]

سوهانک در تاریخ[ویرایش]

رضاقلی‌خان هدایت در کتاب روضةالصفای ناصری ج ۹ ص ۲۹۱ از عیش و شکار فتحعلی‌شاه قاجار در سوهانک می‌نویسد. محل اقامت خازن‌الدوله یکی از زنان فتحعلی‌شاه نیز در دهکده سوهانک بوده‌است. از رویدادهای تاریخی سوهانک اینست که ناصرالدین‌شاه دستخط برکناری میرزا آقاخان نوری، صدراعظم وقت را هنگام اقامت خود در سوهانک صادر کرد.[۸]

سوهانک امروز[ویرایش]

با توجه به اینکه اکثر باغهای بزرگ سوهانک تخریب شده‌اند، و در بیشتر بخش‌های این روستا عملیات ساختمان‌سازی انجام گرفته، طبیعت بکر و زیبای سوهانک خدشه دار گشته‌است. در قسمت شرقی سوهانک باغ بزرگی بود که بنانیه نام داشت. این باغ متعلق به خانواده‌ای زرتشتی بود که آثار قبر بزرگ خاندان آن خانواده تا قبل از قطع درختان در میان باغ باقی بود. استخر بزرگ و زیبای ۴۰۰۰ متر مکعبی با دیوارهٔ سی متری سنگ چین شده در این باغ، از میانه پاییز تا پایان بهار، آب تابستان این باغ را فراهم می‌کرد. متأسفانه این استخر در عملیات ساخت و ساز کاملاً پر شد.[۹]

دو باغ قدیمی کوروس و سردار هم متأسفانه تخریب شده و جای خود را به ساختمانهای چند طبقه داده‌اند. باغ بسیار وسیع کوروس بیش از پنجاه هکتار وسعت داشت و مملو از درختان میوه و گندم بود. همچنین باغ سردار هم در قدیم، درختان متعددی داشت که اکثراً ریشه کن شده‌اند.[۱۰]

سوهانک در حال حاضر سه مدرسه، یک کتابخانه عمومی، دو مسجد، یک حسینیه یک شعبه بانک و یک روزنامه فروشی دارد. علاوه بر موارد ذکر شده، در این روستا چند مرکز درمانی، تفریحی و ورزشی هم تأسیس گردیده‌است.[۱۱]

خطوط حمل و نقل عمومی[ویرایش]

اولین خط اتوبوسرانی در این محله در اوایل دهه ۶۰ از سوهانک به میدان اختیاریه دایر و با توجه به فقدان محلات و شهرک‌های مسکونی فعلی در اطراف بلوار ارتش و مینی سیتی به همراه خط ازگل به تجریش تنها خطوط این حوالی بود و در اوایل اردیبهشت سال ۹۷ مقصد این خط پس از سالها از میدان اختیاریه به سه راه ضرابخانه منتقل شد. تنها خط این محل بشرح ذیل مسئولیت جابجایی مسافران را بر عهده دارد:

  • خط ۲۱۵ سوهانک به سه راه ضرابخانه در مسیر بلوار ارتش، اراج، خیابان لنگری، میدان نوبنیاد، خیابان پاسداران، حسینه ارشاد، خیابان شریعتی، ابتدای بزرگراه همت و زین‌الدین

از خطوط اتوبوسرانی عبوری از مجاور این محله و ضلع جنوبی آن خطوط ذیل می‌باشد:

  • خط ۱۰۹ یا ۹ اتوبوس‌های تندرو از پایانه لاله به پایانه متروی جوانمرد قصاب از مسیر بلوار ارتش، بزرگراه امام علی، بزرگراه شهید کریمی (کمربندی شهرری)، بلوار شهید دستواره (جوانمرد قصاب) تا متروی جوانمرد قصاب
  • خط ۱۰۶ پایانه لاله به پایانه شهید افشار (پارک وی) در مسیر بلوار ارتش، بزرگراه‌های امام علی، شهید بابایی، ایستگاه متروی نوبنیاد، بزرگراه صدر و مدرس
  • خط ۳۰۱ بلوار ارتش به پایانه متروی شهید حقانی در مسیر بلوار ارتش، بلوار نیروی زمینی، خیابان شعبانلو، لویزان، خیابان افتخاریان، میدان هروی، خیابان افشاری، بلوار گیلان، متروی شهید زین‌الدین، میدان فرخی یزدی، بزرگراه شهید همت و بزرگراه شهید حقانی[۶]

پانویس[ویرایش]

  1. علی اکبر محمودیان، تهران از آغاز تا کنون، گیتاشناسی، 168. [=صفحات کتاب]
  2. منوچهر ستوده، جغرافیای تاریخی شمیران، 529-532. [=صفحات کتاب]
  3. محله سوهانک، منطقه 1 شهرداری تهران، 4 و 5. [=مجله]
  4. محله سوهانک، منطقه 1 شهرداری تهران، 5 و 6. [=صفحات کتاب]
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ محله سوهانک، منطقه 1 شهرداری تهران، 5. [=صفحه کتاب]
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ [۱]
  7. داریوش شهبازی، تهران و چنارهایش، www.darioush-shahbazi.com [=سایت اینترنتی]
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ محله سوهانک، منطقه 1 شهرداری تهران، 6. [=صفحه کتاب]
  9. محله سوهانک، منطقه 1 شهرداری تهران،7 . [=صفحه کتاب]
  10. محله سوهانک، منطقه 1 شهرداری تهران، 7. [=صفحه کتاب]
  11. محله سوهانک، منطقه 1 شهرداری تهران، 10 و 11. [=صفحه کتاب]

منابع[ویرایش]

  • محمودیان، علی اکبر؛ «تهران از آغاز تا کنون»، صفحه ۱۶۴، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، چاپ اول، تهران: ۱۳۸۴خ.
  • ستوده، منوچهر؛ جغرافیای تاریخی شمیران، جلد اول، صص ۵۲۹–۵۳۲، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، تهران: ۱۳۷۱خ.
  • شهرداری منطقه یک تهران؛ «محله سوهانک»، تهران: ۱۳۹۳ خورشیدی.
  • داریوش شهبازی؛ تهران و چنارهایش، سایت اینترنتی: [www.darioush-shahbazi.com]
  • سایت اینترنتی: http://tehrantrafficmap.ir*

«ویکی انگلیسی».