بیضه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از خایه)
پرش به: ناوبری، جستجو
بیضه(Testicle)
Gray1144.png
دیاگرام بیضه در مرد
جزئیات
لاتین testis
شریان بیضه
ورید بیضه
شبکه اسپرماتیک
گره لنفی لومبار
شناسه‌ها
فهرست گری p.۱۲۳۶
دورلندز
/السویر
Testicle
واژگان آناتومی A09.3.01.001
اف‌ام‌اِی 7210
واژگان کالبدشناسی

خایه*[۱]، بیضه یا تخم غدهٔ جنسی است که در همهٔ پستانداران نر وجود دارد و همانند اندام هومولوگ خود یعنی تخمدان دارای دو وظیفه یعنی ساخت و تولید اسپرم (گامت نر) و ترشح هرمون‌های درون‌ریز (اندوکرین) به ویژه تستوسترون است. هر دو عمل یادشده به وسیله تحریک و کنترل هیپوفیز پیشین صورت می‌پذیرد. هورمون لوتئینه کننده (LH) باعث تولید تستوسترون شده و هورمون محرکه فولیکولی (FSH) برای ساخت اسپرم (اسپرماتوجنز) لازم است. این اندام دارای لوله‌های پیچ خوردهٔ فراوانی است که لوله اسپرم‌ساز نام دارند و اسپرم‌سازی درون این لوله‌ها انجام می‌شود. سپس اسپرم‌های تولید شده به لوله دیگری درون بیضه که اپی دیدیم نام دارند منتقل و در آنجا ذخیره می‌شوند.

دمای بیضه[ویرایش]

بیضه‌ها زیر آلت جنسی قرار دارند.

دمای بیضه‌ها در حدود ۳ درجه از دمای عمومی بدن(۳۷) پایین‌تر است. در روی کیسه بیضه ها ماهیچه‌های صاف قرار دارند که به صورت غیرارادی عمل می‌کنند و هنگامی که دمای بیضه ها از حد معمول پایین‌تر برود، منقبض می‌شوند و باعث می‌شوند تا بیضه ها به زیر شکم نزدیک شوند و گرم‌تر شوند. وقتی هم که دمای بیضه ها از حد معمول بالاتر برود، این ماهیچه‌ها منبسط می‌شوند و بیضه ها از شکم فاصله می‌گیرند تا خنک‌تر شوند و شرایط برای اسپرم‌سازی مهیا شود.[نیازمند منبع]

بیضه بخش عمده‌ای از هورمون‌های جنسی مردانه مانند تستوسترون را نیز ترشح می‌کند.

ساخت اسپرم[ویرایش]

هر بیضه حاوی لوله‌های سمینیفر است که اسپرم می‌سازند. اسپرم در اپیدیدیم (یک لوله پیچ‌درپیچ که پشت هر بیضه قرار دارد)، نگهداری می‌شود. یک لوله دیگر به نام وازدفران، هر اپیدیدیم را به یک مجرای انزالی وصل می‌کند که این مجرا خود به پیشابراه وصل می‌شود.

سه غده (یک جفت غده ساخت منی و غده پروستات)، مایعاتی را ترشح می‌کنند که وظیفه انتقال و تغذیه اسپرم را بر عهده دارند؛ این ترشحات همراه اسپرم، مایعی به نام مایع منی را تشکیل می‌دهند. در طول فعالیت جنسی، بافت نعوظی آلت تناسلی، پر خون شده، آلت تناسلی را دراز و سفت می‌کند تا بتواند وارد مهبل زن شود. در هنگام ارگاسم، انقباضات عضلانی مایع منی را از طریق هر وازدفران به طرف پیشابراه و خارج از آلت تناسلی می‌رانند.[۱]

پانویس[ویرایش]

^ بیضه واژه‌ای عربی است، خایه واژه‌ای از ریشهٔ ایرانی است و هر دو کلاً به معنی تخم است. خایه از پارسی میانه خایَگ (به پارسی میانه: 𐭤𐭠𐭩𐭪، xāyag) است که از ریشه‌ی پیش-ایرانی- هندی -āwja-(ka)* به معنای «تخم ماکیان» یا «خایه آدمی» است (همریشه با هیک در کردی (به کردی: هێک، hêkهاک در زازاکی (به زازاکی: hak) خا در لکی و لری (به لکی: خا، )(به لری: خا، ) ؛ هَیک در بلوچی (به بلوچی: ہیک، haykآیْک در آسی (به آسی: айк، ajkآئیم در اوستایی (به اوستایی: 𐬀𐬉𐬨، aēmخوته (به پشتو: خوټه، xwëṭa) به معنای خایه آدمی یا هَگَیْ در پشتو (به پشتو: هګۍ، hëgëy) به معنای تخم ماکیان). همین ریشه در پیش-هندو-اروپایی (PIE) به گونه h₂ōwyóm* (همریشه با دْزُوْ در ارمنی (به ارمنی: ձու، ju) اِگ در انگلیسی(به انگلیسی: eggاوْوُ در ایتالیایی (به ایتالیایی: uovoاُوْوُم در لاتین (به لاتین: ovum) ؛ اُیْوُن در یونانی باستان (به یونانی کهن: ᾠόν، ōión) و ییتْسو در روسی (به روسی: яйцо́، jajcó) ) دیده می‌شود. واژه مذکور خایه در فارسی بصورت وامواژه در زبان‌های پیرامونش بکارگرفته می‌شود مانند زبان‌های ترکی آذری جمهوری آذربایجان که آن را خایا (به ترکی آذربایجانی: Xaya) و در ترکی استانبولی ترکیه آن را هایا (به ترکی استانبولی: haya) می‌گویند.

منابع[ویرایش]

  1. «آلت تناسلی مرد وزن». www.pezeshkan.org. بازبینی‌شده در ۰۹/۱۰/۲۰۱۱.