زیاران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نمایی از روستای زیاران

مختصات: ۳۶°۰۷′۲۷″ شمالی ۵۰°۳۱′۵۰″ شرقی / ۳۶.۱۲۴۱۸۸۸۸۸۸۸۸۹° شمالی ۵۰.۵۳۰۴۸۸۸۸۸۸۸۸۹° شرقی / 36.1241888888889; 50.5304888888889[۱]

زیاران
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان قزوین
شهرستان آبیک
بخش بخش مرکزی
دهستان زیاران
نام‌های قدیمی «چشمه چنار» و «دوتپه»
مردم
جمعیت ۷۰۰۰ نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت قسمت مسکونی 250 هکتار فروردین 94
ارتفاع از سطح دریا ۱۶۰۰ متر

زیاران روستایی با ۷۰۰۰ نفر جمعیت از توابع بخش مرکزی شهرستان آبیک در استان قزوین ایران است. ارتفاع زیاران از سطح دریا ۱۶۰۰ متر است و در عرض جغرافیایی ۷ دقیقه و ۳۶ درجه و طول جغرافیایی ۳۲ دقیقه و ۵۰ درجه قرار گرفته‌ است. زیاران مرکز دهستان فشگلدره است. از قدیم‌الایام یکی از مراسم‌های پرشوری که همه ساله در زیاران برپا می‌شده شبیه‌خوانی می‌باشد که از شهرت فراوانی برخوردار است.

وجه تسمیه[ویرایش]

در مورد وجه تسمیه زیاران مدرک یقینی به دست نیامد اما چنانچه در نزهةالقلوب آمده فشگلدره روزگاری جزو سرزمین دیلم و طبرستان بوده و در محدوده مرزی آن سرزمین واقع گردیده بود. با توجه به این نکته که روزگاری آل زیار بر منطقه دیلم و طبرستان تا محدوده این دهستان حکمرانی داشتند، می‌توان به این نتیجه و احتمال قوی رسید که زیاران از آل زیار مشتق شده باشد.
بنا به نقلی زیاران را در گذشته چشمه چنار و دوتپه نیز می‌گفتند و در شمال روستای خزین آباد روی تپه‌ای کاروانسرایی بوده که با توجه به فاصله قابل ملاحظه آن با زیاران، به نام کاروانسرای زیاران معروف بوده‌ است.[۲]

زیاران در گذشته به صورت قلعه بوده و تمام آبادی در محدوده همان قلعه واقع شده بود. انتهای جنوبی قلعه درست به دیوار جنوبی امامزاده ختم می‌گشت. برجی گلی از دیوار قلعه تا سال ۱۳۷۱ در میان دیوار امامزاده مشهود بود که به علت تعمیر دیوارهای امامزاده، آخرین اثر آن قلعه هم از بین رفت. محلی باز در شمال قبرستان قدیمی روستا می‌باشد که هنوز به قالای دَمْ (به فارسی: جلوی قلعه) معروف است.[۳]

مردم‌شناسی[ویرایش]

زبان[ویرایش]

زبان مردم زیاران تاتی، یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین گویش‌های ایران‌زمین است، گویشی که بیشتر در تاکستان قزوین و منطقه الموت قزوین کاربرد دارد.[۴]


نمونه فعل‌های تاتی زیاران
نشانه‌های آوایی:
a اَ / â آ / ə اِ / i ای / o اُ / ü او / b ب / p پ / t ت / s ث، س، ص / j ج / č چ / h ح، ه / x خ / d د / z ذ، ز، ظ، ض / r ر / ž ژ / š ش / q غ، ق / f ف / k ک / g گ / L ل / m م / n ن / v و / y ی

  • خواباندن / boxosândən بخساندن
  • قطع کردن / bosândən بوساندن
  • باد دادن خرمن، افشاندن خرمن / vošândən ووشاندن
  • پاره کردن، دریدن / vəzarândən وزراندن
  • شیر دادن به بچه حیوانات / bəččoândən بچوآندن
  • شستن / büšürdən بوشوردن
  • زیر دندان خرد کردن / bikirijəstən بیکیریجستن
  • ساییدن، آسیاب کردن / bəssoəstən بسوئستن
  • قطع شدن، جدا شدن / bosəstən بوسستن
  • رسیدن / bərəsəstən برسستن
  • برگشتن / vəgarəstən وگرستن
  • فشردن / hâšqâləstən هاشقالستن
  • تراشیدن / bətâšəstən بتاشستن
  • دوشیدن / büdüšəstən بودوشستن
  • با دست زیرورو کردن چیزی / vəškaləstən وشکلستن
  • خاموش کردن / dügüštən دوگوشتن
  • اجازه دادن، امکان دادن / biyaštən بیشتن
  • نشستن / bənəštən بنشتن
  • لیسیدن / vələštən ولشتن
  • در جلوی خود نگه داشتن / pišgitən پیش‌گیتن
  • گرفتن / bigitən بیگیتن
  • برداشتن / vigitən ویگیتن
  • دوختن / büdütən بودوتن
  • پاشیدن / dəpâtən دپاتن
  • گذاشتن (روی زمین) / harəngatən هرنگتن
  • از بین بردن، برانداختن / varəngatən ورنگتن
  • خرد کردن، ریز کردن / bənjatən بنجتن
  • لگد کردن / dommotən دمتن
  • افتادن / bəkatən بکتن، jirkatən جیرکتن
  • خوابیدن / boxotən بختن
  • عقب افتادن / pəykatən پی‌‌کتن
  • جلو افتادن / piškatən پیش‌کتن
  • بالا رفتن / jarâman جرامن
  • پایین آمدن / jirâman جیرامن
  • رها کردن / saradâyən سرداین
  • نهادن / hanâyən هناین

مکان‌های دیدنی[ویرایش]

حمام قدیمی و تاریخی روستای زیاران قریب به ۲۰۰ سال قدمت دارد و یکی از آثار تاریخی این روستا است. گفته می‌شود حمام تاریخی زیاران از سوی خواهر فتحعلی شاه ساخته شده است.[۵] درخت چنار کهنسال زنده و پر از برگ‌های سبز و نارنجی با ۷.۵ متر قطر و ۳۰۰ سال قدمت در جوار این حمام بر زیبایی این روستا افزوده است. سد زیاران نیز در جنوب روستای زیاران واقع شده‌ و دسترسی به منطقه توریستی طالقان تنها از طریق زیاران امکان‌پذیر است.[۶]

رودخانه‌ها[ویرایش]

در دو سوی غرب و شرق روستا دو رودخانه می‌گذرد که اکثر باغستان‌های روستا در کناره‌های آن واقع‌اند. رودخانه شاهرود که از رود طالقان منشعب می‌گردد و توسط تونلی به این سوی کوه‌ها می‌آید، از جنوب روستا گذشته و باغستان‌های اطراف را مشروب می‌سازد. این رودخانه پیلَّه رُخانَه (به فارسی: رودخانه بزرگ) خوانده می‌شود. سد انحرافی زیاران نیز در مسیر همین رود، در جنوب روستا ساخته شده است. دو رود شرقی و غربی روستا نیز در جنوب آن به همین رود می‌پیوندند.[۷]

آب و هوا[ویرایش]

زیاران از نظر آب و هوا جزو مناطق کوهپایه‌ای به حساب می‌آید که دارای آب و هوایی سرد تا معتدل می‌باشد.[۸] زیاران از هر چهار طرف محصور در باغ‌ها و رودهای فصلی و دائمی است.

محصولات[ویرایش]

از جمله محصولات زیاران انگور است. محصولات دیگر همچون سیب، گردو، آلوزرد، گوجه سبز، گیلاس و ... تولید می‌شود.[۹] لازم به ذکر است شغل عمده مردم روستای زیاران کشاورزی است که یکی از مهم‌ترین راه‌های درآمدزایی برای ساکنان زیاران است.[۱۰]

زیاران و آستان قدس رضوی[ویرایش]

شاید بزرگ‌ترین مشکل مردم زیاران درگیری با آستان قدس رضوی باشد. اراضی روستا بالغ بر ۱۸۰۰۰ هكتار است. در اراضی زیاران هم صیفی‌ كاری می‌شود، هم محصولات باغی به عمل می‌آید و هم تولید غلات انجام می‌گیرد. سال‌هاست كه تولیت آستان قدس رضوی كل اراضی زیاران را موقوفه اعلام كرده و به شكل‌های مختلف از اهالی روستا اجاره می‌گیرد. مساله امروز و دیروز نیست. ریشه دعوا به سال ۱۳۱۶ برمی‌گردد. در آن تاریخ اهالی زیاران برای تهیه اسناد اراضی خود به اداره ثبت مراجعه می‌كنند و ناگهان متوجه می‌شوند كه كل این ۱۸۰۰۰ هكتار از سال ۱۳۱۰ به صورت وقف در اختیار آستان قدس رضوی قرار گرفته است. آستان قدس رضوی روستائیان را از مالكیت بر زمین خودشان محروم كرد، و در واقع زندگی و كار آنان را تحت كنترل گرفت. در دوره حكومت محمدرضا شاه، آستان قدس حدود ۳۰۰۰ هكتار از اراضی زیاران را به نهادها و شركت‌های مختلف واگذار كرد. بخشی از زمین‌ها را برای ساختن پادگان آبیك به ارتش سپرد. بخشی را به شركت گوشت زیاران داد كه كشتارگاه درست كنند. بخش‌های دیگری را هم در اختیار یك شركت پرورش طیور و یك شركت گاوداری قرار داد ...[۱۱]

معضل رودخانه شاهرود[ویرایش]

در سال‌های اخیر رودخانه شاهرود به یکی از بزرگ‌ترین معضلات در زیاران تبدیل شده است. در دهه ۹۰ ده‌ها نفر در رودخانه شاهرود و سد و کانال زیاران غرق شده‌اند. و چون زیاران منطقه گردشگری است، بیشتر این جان باختگان غیر بومیانی هستند که به این منطقه سفر می‌کنند و در اثر بی‌احتیاطی جان خود را از دست می‌دهند.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران، سازمان نقشه‌برداری کشور
  2. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  3. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  4. / از جاذبه‌های طبیعی زیاران تا حمام تاریخی قاجاری
  5. / جانی تازه بر کالبد تاریخی حمام زیاران
  6. / از جاذبه‌های طبیعی زیاران تا حمام تاریخی قاجاری
  7. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  8. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  9. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  10. / از جاذبه‌های طبیعی زیاران تا حمام تاریخی قاجاری
  11. / آستان قدس رضوی و روستای زیاران