زیاران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نمایی از روستای زیاران

مختصات: ۳۶°۰۷′۲۷″ شمالی ۵۰°۳۱′۵۰″ شرقی / ۳۶.۱۲۴۱۸۸۸۸۸۸۸۸۹° شمالی ۵۰.۵۳۰۴۸۸۸۸۸۸۸۸۹° شرقی / 36.1241888888889; 50.5304888888889[۱]

زیاران
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان قزوین
شهرستان آبیک
بخش بخش مرکزی
دهستان زیاران
نام‌های قدیمی «چشمه چنار» و «دوتپه»
مردم
جمعیت ۷۰۰۰ نفر
جغرافیای طبیعی
مساحت قسمت مسکونی 250 هکتار فروردین 94
ارتفاع از سطح دریا ۱۶۰۰ متر

زیاران روستاشهری با ۷۰۰۰ نفر جمعیت از توابع بخش مرکزی شهرستان آبیک در استان قزوین ایران است. ارتفاع زیاران از سطح دریا ۱۶۰۰ متر است و در عرض جغرافیایی ۷ دقیقه و ۳۶ درجه و طول جغرافیایی ۳۲ دقیقه و ۵۰ درجه قرار گرفته‌ است. از قدیم‌الایام یکی از مراسم‌های پرشوری که همه ساله در زیاران برپا می‌شده شبیه‌خوانی می‌باشد که از شهرت فراوانی برخوردار است.

وجه تسمیه[ویرایش]

در مورد وجه تسمیه زیاران مدرک یقینی به دست نیامد اما چنانچه در نزهةالقلوب آمده فشگلدره روزگاری جزو سرزمین دیلم و طبرستان بوده و در محدوده مرزی آن سرزمین واقع گردیده بود. با توجه به این نکته که روزگاری آل زیار بر منطقه دیلم و طبرستان تا محدوده این دهستان حکمرانی داشتند، می‌توان به این نتیجه و احتمال قوی رسید که زیاران از آل زیار مشتق شده باشد.
بنا به نقلی زیاران را در گذشته چشمه چنار و دوتپه نیز می‌گفتند و در شمال روستای خزین آباد روی تپه‌ای کاروانسرایی بوده که با توجه به فاصله قابل ملاحظه آن با زیاران، به نام کاروانسرای زیاران معروف بوده‌ است.[۲]

زیاران در گذشته به صورت قلعه بوده و تمام آبادی در محدوده همان قلعه واقع شده بود. انتهای جنوبی قلعه درست به دیوار جنوبی امامزاده ختم می‌گشت. برجی گلی از دیوار قلعه تا سال ۱۳۷۱ در میان دیوار امامزاده مشهود بود که به علت تعمیر دیوارهای امامزاده، آخرین اثر آن قلعه هم از بین رفت. محلی باز در شمال قبرستان قدیمی روستا می‌باشد که هنوز به قالای دم (به فارسی: جلوی قلعه) معروف است. [۳]

مردم‌شناسی[ویرایش]

زبان[ویرایش]

زبان مردم زیاران تاتی، یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین گویش‌های ایران‌زمین است، گویشی که بیشتر در تاکستان قزوین و منطقه الموت قزوین کاربرد دارد.[۴]


نمونه فعل‌های تاتی زیاران
نشانه‌های آوایی:
a اَ / ā آ / e اِ / i ای / o اُ / u او / b ب / p پ / t ت / s ث، س، ص / j ج / č چ / h ح، ه / x خ / d د / z ذ، ز، ظ، ض / r ر / ž ژ / š ش / q غ، ق / f ف / k ک / g گ / L ل / m م / n ن / v و / y ی

  • خواباندن = بخساندن boxosānden
  • شیر دادن به بچه حیوانات = بچوآندن bečoānden
  • قطع کردن = بوساندن bosānden
  • پاره کردن، دریدن = وزراندن vezarānden
  • شستن = بوشوردن bušurden
  • ساییدن، آسیاب کردن = بسوئستن besoesten
  • رسیدن = برسستن beresesten
  • تراشیدن = بتاشستن betāšesten
  • با دست زیرورو کردن چیزی = وشکلستن veškalesten
  • فشردن = هاشقالستن hāšqālesten
  • دوشیدن = بودوشستن budušesten
  • برگشتن = وگرستن vegaresten
  • اجازه دادن، امکان دادن = بیشتن biyašten
  • نشستن = بنشتن benešten
  • لیسیدن = ولشتن velešten
  • برداشتن = ویگیتن vigiten
  • گذاشتن (روی زمین) = هرنگتن harengaten
  • از بین بردن، برانداختن = ورنگتن varengaten
  • خرد کردن، ریز کردن = بنجتن benjaten
  • لگد کردن = دمتن dommoten
  • افتادن = بکتن bekaten، جیرکتن jirkaten
  • خوابیدن = بختن boxoten
  • عقب افتادن = پی‌ کتن peykaten
  • جلو افتادن = پیش کتن piškaten
  • بالا رفتن = جرامن jarāman
  • پایین آمدن = جیرامن jirāman
  • رها کردن = سرداین saradāyen

مکان‌های دیدنی[ویرایش]

حمام قدیمی و تاریخی روستای زیاران قریب به ۲۰۰ سال قدمت دارد و یکی از آثار تاریخی این روستا است. گفته می‌شود حمام تاریخی زیاران از سوی خواهر فتحعلی شاه ساخته شده است.[۵] درخت چنار کهنسال زنده و پر از برگ‌های سبز و نارنجی با ۷.۵ متر قطر و ۳۰۰ سال قدمت در جوار این حمام بر زیبایی این روستا افزوده است.

آب و هوا[ویرایش]

زیاران از نظر آب و هوا جزو مناطق کوهپایه‌ای به حساب می‌آید که دارای آب و هوایی سرد تا معتدل می‌باشد.[۶] زیاران از هر چهار طرف محصور در باغ‌ها و رودهای فصلی و دائمی است.

محصولات[ویرایش]

از جمله محصولات زیاران انگور است. محصولات دیگر همچون سیب، گردو، آلوزرد، گوجه سبز، گیلاس و ... تولید می‌شود. [۷] لازم به ذکر است شغل عمده مردم روستای زیاران کشاورزی است که یکی از مهم‌ترین راه‌های درآمدزایی برای ساکنان زیاران است.[۸]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. کمیته تخصصی نام‌نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران، سازمان نقشه‌برداری کشور
  2. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  3. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  4. / از جاذبه‌های طبیعی زیاران تا حمام تاریخی قاجاری
  5. / جانی تازه بر کالبد تاریخی حمام زیاران
  6. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  7. فشگلدره قزوین؛ رستم نوچه فلاح، عبدالله بهرامی زیارانی (پاییز 1374).
  8. / از جاذبه‌های طبیعی زیاران تا حمام تاریخی قاجاری