نورعلی تابنده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
دکترنورعلی تابنده بیدختی گنابادی
«مجذوب‌علیشاه»
Majzoob Ali Shah.png
زادروز۲۱ مهر ۱۳۰۶
بیدخت، گناباد
درگذشت۳ دی ۱۳۹۸ (۹۲ سال)[۱]
بیمارستان مهر در تهران
مدفنمزار سلطانی بیدخت
پیشهحقوقدان
کارهای برجستهمعاون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
مدیر سازمان حج و زیارت
معاون وزارت دادگستری
منصبقطب سی و نهم سلسله نعمت‌اللهی سلطانعلیشاهی گنابادی

نورعلی تابنده بیدختی گنابادی (ملقب به مجذوب‌علیشاه) (زادهٔ ۲۱ مهر ماه ۱۳۰۶ گناباد – درگذشتهٔ ۳ دی ۱۳۹۸)، قطب سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی بود.[۲] نورعلی تابنده پس از انقلاب در کابینه دولت موقت مدتی معاون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیر سازمان حج و زیارت و معاون وزارت دادگستری بود.[۳][۴] قطب دراویش گنابادی (صوفیان نعمت اللهی) که از یک اسفند ۱۳۹۶ در حصر خانگی بود و همچنین بعد از سفر به شهرستان بیدخت از آبان ماه به‌علت بیماری و ضعف جسمانی در بیمارستان مهر تهران بستری شده‌بود، در سوم دی‌ماه ۱۳۹۸ درگذشت. [۵][۶] [۷]

پیکر نورعلی تابنده بنا بر وصیتش در مزار سلطانی بیدخت که محل دفن اقطاب دراویش گنابادی است به خاک سپرده شد.

تولد و تحصیلات اولیه[ویرایش]

نورعلی تابنده در ۲۱ مهر ماه ۱۳۰۶ در شهر بیدخت در بخش مرکزی شهرستان گناباد استان خراسان رضوی زاده شد. جدش ملا سلطان‌محمد گنابادی (سلطان علیشاه) (۱۲۵۱–۱۳۲۷ قمری) قطب وقت سلسله نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی بود و به سبب گسترش بسیار زیاد سلسله نعمت الهی در آن زمان (در زمان قطبیت ملا سلطان محمد) این سلسله بعد از او به نام «نعمت‌اللهی سلطان علیشاهی گنابادی» مشهور شد.[۸]

تعلیم و تربیت اولیه او تحت سرپرستی پدرش «محمد حسن تابنده بیدختی» ملقب به صالح علیشاه بود. او در موطن خویش، گناباد، مقدمات علوم اسلامی را فرا گرفت و همچنین هیئت قدیم و نجوم را نزد پدر آموخت. سپس برای ادامه تحصیلات به تهران آمد و در سال ۱۳۲۴ شمسی از دبیرستان علمیه تهران با رتبه اول دانشنامه دیپلم ادبی دریافت کرد و سال بعد از همان دبیرستان دیپلم طبیعی نیز گرفت. آنگاه در دانشکده حقوق دانشگاه تهران تحصیلات دانشگاهی را ادامه داده و در سال ۱۳۲۷ در رشته حقوق قضایی به دریافت درجه لیسانس موفق شد و همزمان مطالعه و تحقیق را در معارف اسلامی خصوصاً فقه و اصول نزد استادان فن بالاخص برادر بزرگ خود سلطانحسین تابنده ملقب به «رضا علیشاه ثانی» آموخت و در کلاس‌های درس محمود شهابی و سید محمد مشکوة و محمد سنگلجی شرکت کرد.[۴]

ادامهٔ تحصیل در اروپا[ویرایش]

او ابتدا در وزارت امور خارجه مشغول به کار شد؛ و پس از مدت کوتاهی در سال ۱۳۲۹ به وزارت دادگستری منتقل شد و مدت‌ها عهده‌دار شغل ریاست ادارهٔ سرپرستی دادسرای تهران و به دنبال آن مستشاری دادگاه استان تهران بود. در اوایل خدمت دادگستری که در دادگستری مشهد مشغول به کار بود، برای ادامهٔ تحصیل به کشور فرانسه رفت و در آنجا در سال ۱۳۳۶ خورشیدی درجهٔ دکتری حقوق را از دانشگاه پاریس اخذ کرد. او همچنین در رشتهٔ زبان فرانسه نیز مشغول به تحصیل بود و دیپلم آن را نیز دریافت کرد.[۸]

تابنده در روزگار اقامت در فرانسه با اسلام‌شناس مشهور هانری کربن که علاقه به عرفان و معارف شیعه داشت، در تماس بود و در کلاس‌های درس وی حاضر می‌شد. کربن که با بزرگان سلسلهٔ نعمت‌اللهی گنابادی آشنایی داشت و اظهار علاقه می‌کرد، به او توصیه و اصرار کرد که دربارهٔ این سلسله مطلبی بنویسد و به این ترتیب رساله‌ای به زبان فرانسه با موضوع «شرح مکتب و طریقهٔ ملا سلطان محمد گنابادی و یک قرن مکتب او» در انستیتوی تحقیقات عالیه زیر نظر کربن را دردست گرفت و به ثبت رسانید و یادداشت‌های تحقیق را فراهم آورد که البته به انجام نرسید.

بازگشت به ایران[ویرایش]

پس از بازگشت به ایران در مشاغل مختلف قضایی در وزارت دادگستری و تدریس در دانشکده‌های حقوق مشغول شد. بار دیگر در شهریور ۱۳۴۷ با بورس دولت فرانسه جهت مطالعات حقوقی قضایی عازم پاریس شد و در مؤسسه بین‌المللی مدیریت I.I.A.P. مشغول به تحصیل و تحقیق گردید و موفق به اخذ دیپلم مدیریت قضایی از آن مؤسسه شد. پس از بازنشستگی در سال ۱۳۵۵ گاه به شغل وکالت دادگستری نیز اشتغال داشت و در دوران انقلاب ۱۳۵۷، وکالت تعدادی از روحانیون و دانشجویان مورد تعقیب را رایگان پذیرفت. پس از انقلاب هم مدت کوتاهی در دولت مهدی بازرگان به سمت معاونت وزارت ارشاد و معاون وزیر دادگستری منصوب شد[۴] و به عضویت هیئت امناء و مدیریت سازمان حج و زیارت درآمد. او دوباره در مهر ۱۳۵۹ خورشیدی، به درخواست خودش بازنشسته شد.

قدم در راه عرفان[ویرایش]

وی در کنار تحصیل علوم دینی و دانشگاهی و تحقیق و تألیف، در سال ۱۳۳۱ شمسی توسط پدرش وارد عرصه عرفان شد. پس از درگذشت قطب وقت سلسله، علی تابنده ملقب به محبوبعلیشاه در ۲۷ دی ماه ۱۳۷۵ با وصیتی که در تاریخ ۲۸ مهر ماه ۱۳۷۱ (۲۲ ربیع‌الثانی ۱۴۱۳) توسط وی نوشته شده بود به مقام جانشینی او با لقب طریقتی «مجذوب علیشاه» رسید.[۹]

فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی[ویرایش]

نورعلی تابنده وکالت چهره‌های سیاسی مغضوب پیش و پس از انقلاب را به عهده داشته‌است. از جمله در دوران پهلوی وکالت آیت الله پسندیده، برادر خمینی و آیت الله طاهری که بعدها امام جمعه اصفهان شد را بر عهده داشت و همچنین در حاکمیت جدید وکالت افرادی چون عباس امیر انتظام در کارنامه وکالتش دیده می‌شود. او همچنین عضو کمیته «جمعیت دفاع از آزادی و حاکمیت ملت ایران» بوده و مقاله‌های انتقادی می‌نوشته‌است، اما از این فعالیت‌های او در سال‌های اخیر کمتر یاد می‌شود.[۴]

آقای تابنده سال‌ها با نیروهای ملی مذهبی و نهضت آزادی نزدیک بود و از جمله امضاءکنندگان نامه مشهور نامه ۹۰ امضایی به اکبر هاشمی رفسنجانی بود که به دلیل امضای همین نامه بازداشت شد و ۸ ماه در زندان بود. همسر او در همین دوره درگذشت. نورعلی تابنده مطالبی نیز در نشریه «جمعیت دفاع از آزادی و حاکمیت ملت ایران» می‌نوشت که از جمله آن‌ها مطلبی در رد نظریه ولایت فقیه بود. این مقاله که از جمله موضوعاتی بود که در بازجویی‌هایش مطرح شده بود.[۴]

گروهی از ناظران فعالیت‌های سیاسی آقای تابنده را دلیلی بر آن دانسته‌اند که جایگاه «قطب دراویش گنابادی» با تأخیر به او منتقل شود. آقای تابنده پس از کسب عنوان «قطب دراویش گنابادی» نیز در برخی از موضوعات سیاسی فعال بود و در مراسم بزرگداشت چهره‌های ملی-مذهبی شرکت می‌کرد.[۴]

او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ از مهدی کروبی حمایت کرد چرا که در میان چهره‌های شاخص اصلاح‌طلب، آقای کروبی تنها کسی بود که در نامه‌هایی به مقامات مسئول از جمله وزیر اطلاعات وقت و مراجع تقلید به تخریب حسینیه دراویش گنابادی و آزار آن‌ها انتقاد کرده بود.[۴]

روند تخریب حسینیه‌ها و بازداشت دراویش گنابادی از سال‌های ابتدایی ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد شدت گرفته بود و سال ۸۷ تعدادی از دراویش گنابادی در مقابل مجلس تجمع کردند و نور علی تابنده آن روز را به عنوان روز درویش نامگذاری کرد.[۴]

روز درویش[ویرایش]

روز سوم اسفند ماه به دلیل تحصن دراویش گنابادی در سوم اسفند سال ۱۳۸۷ مقابل مجلس شورای اسلامی در میدان بهارستان تهران برای اعتراض به تخریب محل اجتماعشان در اصفهان (و آرامگاه درویش ناصرعلی) و بازداشت تعدادی از آن‌ها توسط نیروهای انتظامی از سوی نورعلی تابنده به عنوان روز درویش نامگذاری شده‌است.[۱۰]

حوادث بهمن ماه سال ۹۶[ویرایش]

پس از اعلام اخباری مبنی بر دستگیری نورعلی تابنده و همچنین ایجاد ایست بازرسی در منطقه، دراویش گنابادی از تاریخ ۴ بهمن ماه ۱۳۹۶ در مقابل منزل او برای جلوگیری از تعرض به منزل تابنده توسط نیروهای امنیتی تجمع کردند. این تجمع به درگیری در همان شب میان نیروهای امنیتی و لباس شخصی با دراویش گنابادی منجر شد. در ادامه و با گذشت یک روز از این اتفاق، درگیری‌های بیشتری با افزایش دراویش در خیابان گلستان هفتم اتفاق افتاد.[۱۱][۱۲]

کسری نوری وقوع درگیری بین نیروهای امنیتی و دراویش گنابادی در خیابان پاسداران تهران را تأیید کرد، این حقوقدان در همین رابطه به یورونیوز گفت دراویش از حقوق بنیادی‌شان دفاع کرده‌اند.[۱۳][۱۴] پس از ساعت‌ها تنش و درگیری میان دراویش گنابادی و مأموران امنیتی و لباس شخصی در اطراف خانه نورعلی تابنده، سایت مجذوبان نور گزارش داد که رئیس پلیس منطقه و مقامات امنیتی در محل حاضر شده‌اند و با دراویشِ تجمع کرده، گفتگو کرده‌اند.

دو روز بعد هم نورعلی تابنده در پیامی از هوادارانش خواست، آرامششان را حفظ و محل را ترک کنند و همچنین مجذوبان نور پیرو فرمان قطب دراویش گنابادی و در پی تکذیبه رسمی مقامات انتظامی مبنی بر وجود هرگونه برنامه‌ای برای بازداشت دراویش و تعهد شفاهی مقامات، از بازگشت آرامش به خیابان گلستان هفتم؛ محل منزل نورعلی تابنده خبر داد.

حمله نیروهای امنیتی به معترضان به بازداشت نعمت‌الله ریاحی، از دراویش گنابادی ساکن شهرکرد، بار دیگر در تاریخ ۳۰ بهمن ماه به درگیری میان نیروهای پلیس جمهوری اسلامی ایران و دراویش گنابادی انجامید. این درگیری با تیراندازی به دراویش و زیر گرفته‌شدن و مرگ سه تن از نیروهای انتظامی همراه بود. دادگاه، محمد ثلاث (از دراویش حاضر در محل) را عامل این کشتار معرفی کرده و به سرعت برای او حکم اعدام صادر گردید. بعد از آن محمد ثلاث این اتهام را رد کرد و طی مصاحبه ای اعلام کرد اعتراف وی زیر شکنجهٔ شدید بوده‌است.[۱۵][۱۶] این خشونت‌ها همچنین منجر به بازداشت تعداد زیادی از دراویش شد.

حصر خانگی[ویرایش]

آخرین تصویر نورعلی تابنده پیش از حصر در منزلش ۲۳ بهمن ماه سال ۱۳۹۶

از یک اسفند نورعلی تابنده عملا در نوعی حصر خانگی قرار گرفت.[۱۷] نورعلی تابنده در یک پیام ویدئویی که در ۱۵ اسفند ۹۶ منتشر شد، به‌طور تلویحی از «حصر خانگی» خود خبر داد و ابراز امیدواری کرد که محدودیت‌های اعمال‌شده در مورد وی و پیروان این سلسله رفع شود.[۱۸]

نورعلی تابنده در تابستان (۱۳۹۸) یکسال و نیم پس از حوادث گلستان هفتم توانست به شهرستان بیدخت، زادگاه خود، سفر کند اما پیروان او گفتند که به دراویش اجازه همراهی با او داده نشد.


به ما «حنظل» می‌دهند و بعد انتظار دارند که ما بگوییم عسل است.

—نورعلی تابنده، دولتسرا - گلستان هفتم


نورعلی تابنده یک سال پیش در ویدیوی کوتاه تلویحاً از سوء قصد به جان خود خبر داد و گفت قبلاً هم به جان اقطاب پیشین سوء قصد شده بود. چند ماه پس از آن حتی خبر از مسموم کردن تدریجی خود داد و در یکی از فیلمها دکتر تابنده گفته بود، به ما «حنظل» می‌دهند و بعد انتظار دارند که ما بگوییم عسل است و یا در جای دیگر گفت نمی‌دانم در داروهایم چیست که دائماً مرا خواب آلود می‌کند و برخی مواقع بیهوش می‌شوم.

نهایتا تابنده در ۳ دی پس از حدود دو سال حصر خانگی در بیمارستان مهر تهران درگذشت و شایعات مربوط به مسمومیت یا کشته شدن آقای تابنده در هیچ یک از خبرگزاری ها تایید نشد. [۱۹]

سفر به بیدخت[ویرایش]

نورعلی تابنده که از سال ۱۳۸۶ از سفر به بیدخت منع شده بود، در ۴ شهریور ۱۳۹۸ به شهر بیدخت سفر کوتاهی کرد.[۲۰]

درگذشت[ویرایش]

اواخر آبان ماه ۱۳۹۸ نورعلی تابنده در پی بیماری و ضعف شدید جسمانی به بیمارستان مهر تهران منتقل شده و در بخش سی سی یو بستری شد. در روز ۲۰ آذر ماه ۱۳۹۸ خبرهایی از وخامت حال او منتشر شد و نهایتاً قطب دراویش گنابادی پیش از ظهر روز سه‌شنبه سوم دی ماه ۱۳۹۸ در سن ۹۲ سالگی درگذشت.[۵][۶][۲۱][۲۲]

مراسم خاکسپاری نورعلی تابنده روز چهارشنبه چهارم دی ماه در بیدخت گناباد با حضور خویشاوندان، دوستداران، جمعی از مردم بیدخت و پیروان سلسله نعمت‌اللهی سلطان‌علی‌شاهی از سراسر ایران برگزار شد و پیکر او در آرامستان مزار سلطانی این شهر به خاک سپرده شد.[۲۳][۲۴]

تعیین جانشین[ویرایش]

در پی مراسم خاکسپاری و در جلسه ای که وصیت نورعلی تابنده قرائت شد، اعلام گردید که بنابر وصیت نورعلی تابنده، سید علیرضا جذبی طباطبایی ملقب به ثابت علیشاه به عنوان قطب جدید دراویش گنابادی تعیین می‌شود.[۲۴]

آثار[ویرایش]

کتاب[ویرایش]

  • مبتنی بودن جرم و مجازات بر قانون و مسئله لوایح قانونی در ایران. (رساله دکتری به راهنمایی استفانی ریاست مؤسسه جرم‌شناسی دانشکده حقوق پاریس، ۱۳۳۶.
  • بررسی جامعه‌شناسی یک انقلاب (سال پنجم انقلاب الجزایر)، تألیف فرانتس فانون، ترجمه از زبان فرانسه، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۱.
  • مجموعه مقالات فقهی و اجتماعی. تهران: حقیقت، ۱۳۷۸. شابک ‎‎۹۶۴-۷۰۴۰-۰۱-۶
  • مجموعه مقالات حقوقی و اجتماعی، انتشارات حقیقت، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۱.
  • سفر حج و عید قربان. تهران: حقیقت، ۱۳۸۰. شابک ‎‎۹۶۴-۷۰۴۰-۱۶-۴
  • آشنایی با عرفان و تصوف. تهران: حقیقت، ۱۳۸۰. شابک ‎۹۶۴-۷۰۴۰-۱۸-۰
  • بحران دموکراسی. تألیف روژه لاکومب، ترجمه نورعلی تابنده.[۲۵] تهران: نشر باغ نو، ۱۳۸۲.
  • شریعت، طریقت و عقل. تهران: حقیقت، ۱۳۸۲. شابک ‎۹۶۴-۷۰۴۰-۴۴-x
  • خانواده. تهران: حقیقت، ۱۳۸۳.[۲۶]
  • خانواده (۲): ازدواج. تهران: حقیقت، ۱۳۸۴. شابک ‎۹۶۴-۷۰۴۰-۷۵-x
  • مجموعه رسائل گفتارهای عرفانی شماره‌های چهارم و پنجم.
  • رساله حقوق تطبیقی؛ مشهد: سلسله‌الرضا (ع)، ۱۳۹۰. شابک ‎۹۷۸-۶۰۰-۹۲۶-۶-۵

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ««نورعلی تابنده» درگذشت». farsnews.com. خبرگزاری فازس. ۳ دی ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۳ دی ۱۳۹۸.
  2. «احضار قطب دراویش گنابادی». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۵ اردیبهشت ۱۳۹۰.
  3. «تجمع دراویش گنابادی در شمال شرقی ایران». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۵ اردیبهست ۱۳۹۰. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ احسان مهرابی. «نورعلی تابنده؛ از وکیل و سیاستمدار تا درویش». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۵ فوریه ۲۰۱۸.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ «نورعلی تابنده قطب دراویش گنابادی «درگذشت»». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۵.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Welle (www.dw.com)، Deutsche. «نورعلی تابنده درگذشت؛ درویشی که مدافع آزادی‌های مدنی بود | DW | 24.12.2019». DW.COM. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۵.
  7. «نورعلی تابنده، قطب دراویش گنابادی، «درگذشت»». radiofarda.com. رادیو فردا. دریافت‌شده در ۳ دی ۱۳۹۸.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ نور1، مجذوبان. - -نورعلی-تابنده «نگاهی به زندگینامه حضرت آقای نورعلی تابنده مجذوب علیشاه- مهرداد مصوری» مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). دریافت‌شده در ۲۰۱۶-۰۸-۱۱.
  9. کتاب مجموعه مقالات فقهی و اجتماعی، نور علی تابنده، انتشارات حقیقت، تهران ۱۳۷۸ (مقدمه ناشر)
  10. "یک هفته با نقض حقوق بشر". www.pezhvakeiran.com.
  11. بی‌بی‌سی فارسی. «درگیری دراویش گنابادی و نیروهای امنیتی در تهران».
  12. صدای آمریکا. «درگیری دراویش گنابادی با نیروهای امنیتی و لباس شخصی در تهران».
  13. یورونیوز. «کسری نوری: دراویش از حقوق بنیادی‌شان دفاع می‌کنند».
  14. مجید خیامدار (۱۵ بهمن ۱۳۹۶). «درگیری درویشان گنابادی با مأموران امنیتی در تهران». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۵ فوریه ۲۰۱۸.
  15. «مرگ سه مأمور در حمله اتوبوس در ادامه تنش پلیس و دراویش». صدای آمریکا. ۳۰ بهمن ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۹ فوریه ۲۰۱۸.
  16. «درگیری پلیس تهران با دراویش گنابادی؛ «سه مأمور پلیس کشته شدند»». رادیو فردا. ۳۰ بهمن ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۱۹ فوریه ۲۰۱۸.
  17. «رهبر دراویش گنابادی نمی توانم بیرون بیایم اما در منزل آزادم». بی‌بی‌سی.
  18. «قطب دراویش گنابادی «حصر خانگی» خود را تأیید کرد». رادیو فردا.
  19. «نورعلی تابنده درگذشت». صدای امریکا.
  20. «نورعلی تابنده، قطب درویشان گنابادی، پس از ۱۲ سال دوری از موطن آبا اجدادی خویش به زادگاهش رفت». رادیو فردا. ۴ شهریور ۱۳۹۸. دریافت‌شده در ۲۹ اوت ۲۰۱۹.
  21. «وخامت حال نورعلی تابنده | خبرگزاری بین‌المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۵.
  22. «نورعلی تابنده، قطب دراویش گنابادی درگذشت | خبرگزاری بین‌المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۵.
  23. «پیکر نور علی تابنده به گناباد منتقل می‌شود | خبرگزاری بین‌المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۵.
  24. ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ «خبرها از تعیین ثابتعلیشاه به عنوان جانشین نورعلی تابنده + تصویر | خبرگزاری بین‌المللی شفقنا». دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۲۵.
  25. «بحران دموکراسی». opac.nlai.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۰۴.
  26. «خانواده». opac.nlai.ir. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۰۴.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

منبع[ویرایش]

  • کتاب رهبران طریقت و عرفان - تألیف: میرزامحمدباقر سلطانی گنابادی. انتشارات حقیقت. شابک : ۹۶۴۷۰۴۰۵۶۳


برای مطالعهٔ بیشتر[ویرایش]