فهرست میراث جهانی یونسکو در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Flag of UNESCO.svg
Flag of Iran.svg

فهرست میراث جهانی یونسکو در ایران شامل ۱۷ مکان می‌باشد که در میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌اند. تمام ۱۷ مکان فرهنگی می‌باشند .ارگبم و فضای فرهنگی آن جز مکان‌های در خطر نابودی قرار داده شده‌ بوند ولی در اجلاس اسال ۲۰۱۳که از ۱۶ تا ۲۷ ژوئن برگزار شد از این فهرست خارج شدند. ارگ بم ایران پس از زلزله یک دهه پیش در بم به شدت تخریب شد و از آن زمان در فهرست آثار در خطر قرار گرفت، اما با توجه به مرمت‌های انجام شده در طول سالهای گذشته سازمان یونسکو ارگ بم را از فهرست آثار در خطر خارج کرد.[۱]

میراث جهانی یونسکو نام عهدنامه‌ای بین‌المللی است که در تاریخ ۱۶ نوامبر ۱۹۷۲ میلادی به تصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید. موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که اهمیت جهانی دارند و متعلق به تمام انسان‌های زمین، فارغ از نژاد، مذهب و ملیت خاص، می‌باشند. برپایه این کنوانسیون کشورهای عضو یونسکو، می‌توانند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی کشور خود را نامزد ثبت به‌عنوان میراث جهانی کنند. حفاظت از این آثار پس از ثبت در عین باقی ماندن در حیطه حاکمیت کشور مربوطه، به عهده تمام کشورهای عضو خواهد بود. مکان‌های میراث جهانی ثبت‌شده در سازمان یونسکو، مکان‌هایی مانند جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه و یا شهر هستند. [۲]

ایران سه سال پس از تصویب کنفرانس عمومی یونسکو در تاریخ چهارشنبه ،۲۶ فوریه سال ۱۹۷۵ به کنوانسیون میراث جهانی یونسکو پیوست.[۳] در سال ۱۹۷۹ چغازنبیل با معیارهای (iii، iv)، تخت جمشید با معیارهای (i، iii، vi) و میدان نقش جهان با معیارهای (i، v، vi) نخستین مکان‌هایی بودند که در ایران به فهرست میراث جهانی اضافه شدند. در سال ۲۰۱۱ عنوان باغ ایرانی با معیارهای (i، ii، iii، iv، vi) که دارای معماری خاص و منحصر به فرد می‌باشد که شامل باغ‌های ایرانی پاسارگاد، ارم، چهلستون، فین، عباس‌آباد، شازده، دولت‌آباد، پهلوان‌پور، اکبریه می‌باشد. در اجلاس سال ۲۰۱۳، کاخ گلستان در فهرست میرات جهانی یونسکو قرار گرفت. سنگ بنای کاخ گلستان که در بخش قدیمی شهر تهران واقع است، در دوران صفویه گذاشته شد و بخش‌های اصلی آن در درون حصار قدیمی تهران احداث شد. این کاخ سپس در قرن ۱۹ میلادی توسعه یافت و به عنوان کاخ محل زندگی خانواده پادشاهان قاجار مورد استفاده قرار گرفت. این کاخ شامل هشت ساختمان اصلی و باغی است که در حال حاضر از کل مجموعه به عنوان یک موزه استفاده می شود. باغ کاخ گلستان نیز به سبک تلفیقی باغ‌های ایرانی و اروپایی ساخته شده است. [۴] آخرین اثری از ایران که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است، شهر سوخته می باشد که در اجلاس این سازمان در سال ۲۰۱۴ به عنوان هفدهمین اثر تاریخی ایران پذیرفته شد. افزون بر مکان‌های ثبت شده مکان‌هایی مانند، نقش رستم، نقش رجب، طاق بستان، کوه دماوند، شهر تاریخی ماسوله، چشم انداز فرهنگی الموت، قنات گناباد، پارک ملی گلستان، منطقه حفاظت شده ارسباران، کوه سبلان، هگمتانه، مسجد کبود و ... نیز برای ثبت در میراث جهانی یونسکو پیشنهاد شده‌اند. [۵]

فهرست[ویرایش]

World Heritage logo.png

     میراث فرهنگی یونسکو: *       میراث طبیعی یونسکو: †       میراث طبیعی و فرهنگی یونسکو (ترکیبی): ‡      میراث در خطر !

به ترتیب زمان ثبت در میراث جهانی یونسکو:

# نگاره نام مکان تاریخ ثبت شماره ثبت معیارها توضیحات
۱ Choqa Zanbil 2.jpg چغازنبیل* استان خوزستان ۱۹۷۹ ۱۱۳ iii، iv چغازنبیل نیایشگاهی باستانی‌است که در زمان عیلامی‌ها و در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد ساخته شده‌است. چغازنبیل بخش به‌جامانده از شهر دوراونتش است.[۶]
۲ Persian ccity.jpg تخت جمشید* استان فارس ۱۹۷۹ ۱۱۴ i، iii، vi تخت جمشید یا پارسه که در شهرستان مرودشت در شمال استان فارس واقع است، نام یکی از شهرهای باستانی ایران است. در این شهر باستانی، مجموعه کاخ‌هایی به نام تخت جمشید وجود دارد که در دوران زمامداری داریوش بزرگ، خشایارشا و اردشیر اول بنا شده‌است.[۷]
۳ Naghshe Jahan.jpg میدان نقش جهان * استان اصفهان ۱۹۷۹ ۱۱۵ i، v، vi میدان نقش جهان میدان بزرگ مستطیل شکلی در شهر اصفهان ایران است که به‌وسیلهٔ بناهایی از دورهٔ صفوی محصور شده‌است. میدان نقش جهان به شکل امروزین در دوره سلطنت شاه عباس صفوی پایه‌گذاری شده‌است. بناهای تاریخی موجود در میدان نقش جهان شامل عالی‌قاپو، مسجد امام، مسجد شیخ لطف‌الله و سردر قیصریه است.[۸]
۴ Takhte Soleiman.jpg تخت سلیمان * استان آذربایجان غربی ۲۰۰۳ ۱۰۷۷ i، ii، iii، iv، vi تخت سلیمان نام محوطهٔ تاریخی بزرگی، در نزدیکی تکاب و روستای تخت سلیمان در استان آذربایجان غربی است. مجموعه بناهای تاریخی در تخت سلیمان در اطراف دریاچه‌ای طبیعی ساخته شده‌است. آثار بناهای دوره‌های اشکانیان و ساسانی و ایلخانان مغول در این محل یافت شده‌است. مهم‌ترین آثار بجا مانده آن آتشکده و تالارهای دوره ساسانی است.[۹]
۵ BAM IR2726.JPG بم و فضای فرهنگی آن *§ استان کرمان ۲۰۰۴ ۱۲۰۸ ii، iii، iv، v ارگ بم در گوشه شمال شرقی و چسبیده به شهر بم در استان کرمان و در مجاورت جادهٔ ابریشم قرار دارد و بنا به روایات متعدد، مربوط به دوران اشکانی و یا هخامنشی است. تا اواخر دوره قاجار، ارگ بم همچنان مسکونی بوده‌است. این بنایی مشهور تاریخی در زمین‌لرزه بم، به شدت ۶٫۶ ریشتر که در ساعت ۵:۲۶ بامداد ۵ دی ۱۳۸۲ شهر بم را لرزاند. ویران شد .[۱۰]
۶ CyrustheGreatTomb 22059.jpg پاسارگاد* استان فارس ۲۰۰۴ ۱۱۰۶ i، ii، iii، iv مجموعه میراث جهانی پاسارگاد مجموعه‌ای از آثار باستانی برجای‌مانده از دوران هخامنشی است که در شهرستان پاسارگاد در استان فارس واقع شده‌است. این مجموعه دربرگیرندهٔ سازه‌هایی چون آرامگاه کوروش بزرگ، باغ سلطنتی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بارعام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آب‌نماهای باغ شاهی، آرامگاه کمبوجیه، استحکامات دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، محوطهٔ مقدس و تنگه بلاغی است.[۱۱]
۷ Gonbad soltanie zanjan.JPG گنبد سلطانیه* استان زنجان ۲۰۰۵ ۱۱۸۸ ii، iii، iv گنبد سلطانیه مقبرهٔ الجایتو است که در ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد و از آثار مهم معماری ایرانیو اسلامی به شمار می‌رود. این بنا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این اضلاع گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آن را ۱۲۰ گز نوشته‌اند.[۱۲]
۸ Darius I the Great's inscription.jpg سنگ‌نبشته بیستون* استان کرمانشاه ۲۰۰۶ ۱۲۲۲ ii، iii سنگ‌نبشته بیستون بزرگترین سنگ‌نبشتهٔ جهان، نخستین متن شناخته شدهٔ ایرانی و از آثار دودمان هخامنشیان (۵۲۰ پ. م) واقع در شهرستان هرسین در سی کیلومتری شهر کرمانشاه بر دامنه کوه بیستون است. سنگ‌نبشته بیستون یکی از مهمترین و مشهورترین سندهای تاریخ جهان و مهم‌ترین متن تاریخی در زمان هخامنشیان است که شرح پیروزی داریوش بزرگ را بر گوماته مغ و به بند کشیدن یاغیان را نشان می‌دهد.[۱۳]
۹ St-Stepanous-02.jpg مجموعه کلیساهای آذربایجان * استان‌های آذربایجان شرقی
آذربایجان غربی
۲۰۰۸ ۱۲۶۲ ii، iii، vi کلیساهای آذربایجان عبارتند از: قره‌کلیسا، کلیسای سن استپانوس، کلیسای مریم‌مقدس دره‌شام، کلیسای چوپان و کلیسای سور سور[۱۴]
۱۰ Shushtar Abshar.JPG سازه‌های آبی شوشتر* استان خوزستان ۲۰۰۹ ۱۳۱۵ i، ii، v سازه‌های آبی شوشتر در دوران ساسانیان، جهت بهره‌گیری از نیروی آب به‌عنوان محرک آسیاب‌های صنعتی ساخته شده‌است. در این مجموعه بزرگ، ساختمان آسیاب‌ها، آبشارها، کانال‌ها و تونل‌های عظیم هدایت آب و سیکا که محلی جهت استراحت و تفریح است قابل توجه و جالب هستند. در سفرنامه مادام ژان دیولافوآ باستان‌شناس نامدار فرانسوی از این محوطه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه صنعتی پیش از انقلاب صنعتی یاد شده‌است.[۱۵]
۱۱ Carpet Bazaar of Tabriz.JPG مجموعه تاریخی بازار تبریز * استان آذربایجان شرقی ۲۰۱۰ ۱۳۴۶ ii، iii، iv بازار تبریز یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بازارهای سرپوشیده در سطح ایران و قارهٔ آسیا به‌شمار می‌رود. این بازار با مساحتی حدود یک کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین بازار سرپوشیدهٔ جهان است. این بازار از بازارچه‌ها، تیمچه‌ها، سراها و کاروانسراهای متعددی تشکیل یافته‌است.[۱۶]
۱۲ The mausoleums of Sheikh Safi.jpg آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی * استان اردبیل ۲۰۱۰ ۱۳۴۵ i، ii، iv مجموعه نفیس بقعه شیخ صفی الدین به نام عارف نامدار شیخ صفی الدین اردبیل جد سلاطین صفویه، در سال ۷۳۵ ه. ق. به دست فرزند وی صدرالدین موسی بنا شد. در عصر صفوی، بقعه شیخ با حضور استادان بزرگ عهد صفوی چنان به زیور آراسته شد. یکی از موارد منحصر به فرد این مجموعه این است که این بقعه حاوی ده‌ها اثر بدیع در مضامین مختلف رشته‌های هنری است.[۱۷]
۱۳ Bagh-e Eram.jpg باغ ایرانی * استان‌های فارس
مازندران
اصفهان
کرمان
یزد
خراسان
۲۰۱۱ ۱۳۷۲ i، ii، iii، iv، vi باغ ایرانی به ساختار و طراحی منحصر به فرد آن اشاره دارد. باغ ایرانی پاسارگاد را ریشه معماری این باغ‌ها دانسته‌اند. کوروش بزرگ شخصا دستور داده بود که باغ پاسارگاد چگونه ایجاد شود و در واقع هندسی‌سازی باغ و شکل و شمایل آن از دیدگاه که کوروش به باغ ایرانی گرفته شده‌است. در دوره ساسانیان نیز باغ‌ها در جلوی کاخ‌ها و معابد شکل گرفتند.

در سال ۲۰۱۱ باغ‌های ایرانی پاسارگاد، ارم، چهلستون، فین، عباس‌آباد، شازده، دولت‌آباد، پهلوان‌پور، اکبریه به عنوان میراث جهانی به ثبت رسیدند.[۱۸]

۱۴ Jamé Mosque Esfahan courtyard.jpg مسجد جامع اصفهان* استان اصفهان ۲۰۱۲ ۱۳۹۷ i، ii، iv مسجد جامع از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهنه نشان می‌دهد و امروز شامل قسمت‌های مختلفی است از قبیل گنبد نظام الملک، گنبد تاج الملک، ضمن چهار ایوانی شبستان‌ها، مدرسه مظفری محراب الجایتو که هر یک نمایانگر سیر هنر معماری اسلامی در دوره‌ای خاص هستند. بنا بر شواهد تاریخی، مسجد جامع اصفهان بر روی ویرانه‌های مسجد قدیمی تری ساخته شده که اعراب ساکن قریه طهران در اصفهان در قرن دوم هجری در یهودیه بنا کرده بودند. مهم‌ترین طرحهای توسعه در دوران آل بویه و صفویه صورت پذیرفته‌اند. سبک معماری مسجد شیوه رازی است. مسجد جامع اصفهان منعکس کننده هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.[۱۹]
۱۵ Gonbad-e Qabus tower (1).JPG برج گنبد قابوس* استان گلستان ۲۰۱۲ ۱۳۹۸ i، ii، iv گنبد قابوس بنایی تاریخی از سده چهارم هجری است که در شهر گنبد کاووس، شمال ایران در استان گلستان قرار دارد. سبک معماری بنا شیوه رازی است. این بنا که بلندترین برج تمام آجری جهان به‌شمار می‌آید بر فراز تپه‌ای خاکی که قریب پانزده متر از سطح زمین بلندتر است قرار دارد و در سال ۳۷۵ هجری خورشیدی در زمان سلطنت شمس المعالی قابوس بن وشمگیر و در شهر جرجان که پایتخت پادشاهان آن دیار بوده، بنا گردیده‌است.[۲۰]
۱۶ Entrance Hall salam.JPG کاخ گلستان* استان تهران ۲۰۱۳ ۵۱۹۴ iii،iv کاخ گلستان مجموعه‌ای از بناهایی است که در میدان ارگ تهران واقع است. بناهای این کاخ در زمان‌های مختلف ساخته شده‌اند. نام آن از تالار گلستان واقع در عمارت خروجی گرفته شده‌است. کاخ گلستان فضایی از ارگ سلطنتی تاریخی بوده است. شروع ساخت آن به ارگ تاریخی تهران و زمان شاه طهماسب اول در دوران صفویه در بخش قدیمی شهر تهران بازمی‌گردد، و بخش‌های اصلی آن در درون حصار قدیمی تهران احداث شد. ولی در دورهٔ قاجار گسترش فراوانی یافت و محل سکونت شاهان قاجار بود. در زمان پهلوی جهت مراسم رسمی و محل اقامت روسای جمهور و مهمانان ویژهٔ خارجی استفاده می‌شد.[۲۱]
۱۷ باران در قلعه رستم.JPG شهر سوخته* استان سیستان و بلوچستان ۲۰۱۴ ۵۱۸۵ ii،iv شهر سوخته نام بقایای دولت شهری باستانی در ایران است که در ۵۶ کیلومتری زابل و در حاشیه جاده زابل-زاهدان در شرق ایران در استان سیستان و بلوچستان واقع شده‌است. این شهر روی آبرفت‌های مصب رودخانه هیرمند به دریاچه هامون و زمانی در ساحل آن رودخانه بنا شده بود. دورهٔ بنای این شهر بزرگ با دوره برنز تمدن جیرفت مقارن است و ایرانیان در حدود ۶۰۰۰ سال پیش در این شهر زندگی می‌کرده‌اند. بر مبنای یافته‌های باستان شناسان شهر سوخته ۲۸۰ هکتار وسعت دارد و بقایای آن نشان می‌دهد که این شهر دارای پنج قسمت اساسی بوده که شامل بخش مسکونی واقع در شمال شرقی شهر سوخته؛ بخش‌های مرکزی؛ منطقه صنعتی؛ بناهای یادمانی؛ و گورستان است که به صورت تپه‌های متوالی و چسبیده به هم واقع شده‌اند. هشتاد هکتار از شهر سوخته را بخش مسکونی تشکیل میداده‌است.[۲۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «ارگ بم، میراث در خطر». بازبینی‌شده در ۲۵-۰۹-۲۰۱۱. 
  2. «تصویب عهدنامه‌ای بین‌المللی میراث جهانی یونسکو». 
  3. «پذیرش کنوانسیون». بازبینی‌شده در ۲۵-۰۹-۲۰۱۱. 
  4. «میراث جهانی یونسکو در ایران، باغ ایرانی». بازبینی‌شده در ۲۵-۰۹-۲۰۱۱. 
  5. «میراث جهانی یونسکو در ایران، پیشنهاد برای ثبت». بازبینی‌شده در ۲۵-۰۹-۲۰۱۱. 
  6. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  7. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  8. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  9. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  10. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  11. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  12. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  13. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  14. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  15. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  16. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  17. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  18. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  19. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  20. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  21. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 
  22. «میراث جهانی یونسکو در ایران،». 

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ فهرست میراث جهانی یونسکو در ایران موجود است.