گنبد سلطانیه
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
| گنبد سلطانیه | |
|---|---|
| میراث جهانی یونسکو | |
 |
|
| اطلاعات اثر | |
| نام کشور |  ایران |
| نوع | فرهنگی |
| معیارها | ii, iii, iv |
| شماره ثبت | ۱۱۸۸ |
| منطقه | آسیا و اقیانوس آرام |
| تاریخچه | |
| تاریخ ثبت | ۲۰۰۵ (جلسه ۲۹ام) |
گنبد سلطانیه بزرگترین گنبد آجری جهان و مقبرهٔ اولجایتواست که نام خود را به سلطان محمد خدابنده تغییر داد و از آثار مهم دوره ایلخانیان به حساب میآید.
این بنا مسجدی است بسیار زیبا از حیث معماری و تزیین و بزرگی در دنیا مشهور است. گنبد مزبور در پنج فرسخی سمت شرقی شهر زنجان در داخل باروی شهر قدیم سلطانیه قرار گرفته و بنایی است هشت ضلعی که طول هر ضلع آن ۸۰ گز است. هشت مناره نیز در اطراف گنبد دارد. و قدیمیترین گنبد دوپوش موجود در ایران است. رنگ گنبد آبی است. بر روی این اضلاع گنبد بلندی قرار گرفته که ارتفاع آنرا ۱۲۰ گز نوشتهاند. در قسمت بالایی آن ساختمان دور تا دور اطاقها و غرفهها ساختهاند. خود گنبد از کاشیهای فیروزهای رنگ پوشیده و سقف داخل اطاقهای بالا با گچبریهای و آجرهای رنگارنگ تزیین یافتهاست. در حاشیه طاقها آیات قرآنی واسماالله با خط جلی نوشته شدهاست. حکاکیهایی در آجرهای دیوارها و سقفهای رنگین بنا نیز دیده میشود.
تزیینات و نحوهٔ ساخت این مقبره در واقع نقطهٔ عطفی در معماری آن دوران بوده به این شکل که سبکی جدید را در معماری بهوجود آورده که از معماری سلجوقی منفک شدهاست.
ساخت این گنبد در سال ۷۰۲ هجری قمری به دستور الجایتو در شهر سلطانیه، پایتخت آن زمان ایلخانیان آغاز شد و در سال ۷۱۲ هجری قمری به اتمام رسید.
بعضی از تاریخ نویسان نوشتهاند سلطان محمد خدابنده این گنبد و بنای عظیم را بنا کرد که اجساد ائمه اول و سوم شیعیان یعنی علی و حسین را از آرامگاهای خود به آنجا منتقل کند. ولی به علت خوابی که دید از این عمل منصرف شد.
دالانهای تودرتویی در سردابهٔ این بنا موجود است که حدس زده میشود برای اجرای مراسم خاصی به کار میرفته. حتی حدس میزنند که سلطان محمد خدابنده پس از مدتی از اسلام روی برگردانده و دوباره به اصل خود برگشته و شمنپرست شده و این دالانها و فضاها برای اجرای مراسم مذهبی خاص پس از مرگ وی بودهاست. البته جسد وی نیز به جای دفن در سردابه، در کوههای اطراف دفن شدهاست.
گنبد سلطانیه در شهر سلطانیه قرار دارد و در فهرست آثار میراث جهانی به ثبت رسیدهاست و شامل سه بخش اصلی ورودی، تربتخانه و سردابهاست.
گفته میشود در ساخت گنبد بزرگ شهر فلورانس از این گنبد الگوبرداری شدهاست. بنای این گنبد که بعد از گنبدهای سانتامارینا و ایاصوفیه سومین گنبد بزرگ دنیاست.
[ویرایش] جُستارهای وابسته
[ویرایش] منابع
- وبگاه سلطانیه
- شناسنامه میراث جهانی یونسکو
- این مقاله شامل بخشهایی به قلم محمد معین (درگذشته در ۲۱ تیر ۱۳۵۰) است. حقوق معنوی آن بخشها برای محمد معین محفوظ است.
[ویرایش] پیوند به بیرون
 |
|
|---|---|
| مرکز | زنجان |
| شهرستانها | ابهر • ایجرود • خدابنده • خرمدره • زنجان • طارم • ماهنشان |
| شهرها |
آببر • ابهر • ارمغانخانه • چورزق • حلب • خرمدره • دندی • زرینآباد • زرینرود • زنجان • سجاس • سلطانیه • سهرورد • صایینقلعه • قیدار • گرماب • ماهنشان • هیدج |
| نقاط دیدنی |
آبشار شارشار • بازار زنجان • بنای رختشویخانه • تپههای باستانی کرسف • داشکسن • دربند قاطرچی • غار خرمنهسر • غار کتلهخور • قلعه بهستان • گنبد سلطانیه • مسجد جامع زنجان • معبد اژدها • موزه زنجان • نمایشگاه بینالمللی کاسپین |
|
|||||||
