باغ دولت‌آباد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۱°۵۴′۱۳.۳۹″ شمالی ۵۴°۲۱′۵.۱۳″ شرقی / ۳۱.۹۰۳۷۱۹۴° شمالی ۵۴.۳۵۱۴۲۵۰° شرقی / 31.9037194; 54.3514250

باغ دولت آباد
Dowlat Abad Garden Yazd.jpg
اطلاعات اثر
کشور پرچم ایران ایران
نوع فرهنگی
معیار ثبت (i)(ii)(iii)(iv)(vi)
شمارهٔ ثبت ۱۳۷۲
منطقه آسیا و اقیانوس آرام
تاریخچه
تاریخچهٔ ثبت ۲۰۱۱ (طی نشست سیوپنجم)
اطلاعات ثبت ملی
شماره ثبت ملی ۷۷۴
تاریخ ثبت ملی ۲۳ اسفند ۱۳۴۶
منطقهٔ بر پایهٔ دسته‌بندی یونسکو
عمارت و بادگیر باغ دولت آباد
پنجره مشبک در باغ دولت آباد

باغ دولت آباد از باغهای قدیمی شهر یزد در کشور ایران و هم ردیف باغ فین در کاشان و باغ شاهزاده ماهان در کرمان میباشد.
بادگیر عمارت بادگیر آن با ارتفاع ۳۳/۸ متر بلندترین بادگیر خشتی شناخته شده در جهان است.[۱]
این باغ در تاریخ ۱۳۴۶/۱۲/۲۳ به شماره ۷۷۴ در ردیف آثار ملی ایران قرار گرفته است. و همچنین یکی از باغهای ایرانی ثبت شده در میراث جهانی توسط یونسکو است. [۲]

تاریخچه[ویرایش]

باغ دولت آباد در یزد در اواخر دوره افشاریه و درسال ۱۱۶۰ ه.ق توسط محمد تقی خان معروف به (خان بزرگ) که وی سرسلسله خاندان خوانین یزد بود احداث گردید. مرحوم محمدتقی خان ابتدا قناتی به طول ۶۵ کیلومتررا احداث نمود و آب را از مهریز به یزد و محل کنونی باغ دولت آباد رساند و سپس مجموعه حکومتی (دارالحکومه) خو د را بنا کرد.این باغ با مساحتی درحدود 70/000 مترمربع شامل ساختمان ها، حوض ها و آبنماهای بسیاری بوده که در فضای بین آنها باغهای با درختان انار و انگور و... باگل های فراوانی زینت بخش محیط بوده اند..[۳]
قنات تاریخی عظیم دولت آباد با قدمتی بیش از ۲۰۰ سال از احداث پنج رشته قنات تشکیل شده و از ارتفاعات مهریز سرچشمه میگرفته و پس از مشروب کردن بخشی از زمینهای مهریز و به کار انداختن چند آسیاب آبی و طی بیش از ۵۰ کیلومتر به یزد میرسیده و باغ دولت آباد را آبیاری میکرده.اما این باغ در حال حاضر توسط چاه نیمه عمیق مجاور آبیاری میشود.[۴]

این بنا که میبایست در اختیار نوادگان محمد تقی خان یعنی منوچهر خان رحیمی(بزرگ خاندان رحیمی)باشد، توسط میراث فرهنگی تملک
شد و در حال حاضر زیر نظر محمد علی معزالدینی (داماد نماینده ولی فقیه) اداره میشود.(شجره نامه در کتاب جامع جعفری به چاپ رسیدهاست)

بخشهای مختلف باغ[ویرایش]

این باغ از دو بخش کلی اندرونی و بیرونی (جلوخان) تشکیل میشود.

دولت آباد از نقطه نظر گونه شناسی عملکردی ، باغ «سکونتگاهی-حکومتی» است. به نحوی که باغ بیرونی محل انجام تشریفات حکومتی ، مراسم ورزشی و اداره امور شهر بوده است و باغ اندرونی، بخش خصوصی و اقامتگاهی مجموعه به شمار می رفته است. درباغ های سکونتگاهی-حکومتی ، عرصه اندرونی را از سایر عرصه ها کاملاً متمایز می کردند و حتی دربان یا حاجبی را برای نظارت بر آن تعیین می کردند.[۵]

بخش اندرونی[ویرایش]

این بخش محل سکونت حاکم و خانوادهاش شامل ساختمانهای زیر بوده است.[۶]:

  • ساختمان هشتی (بادگیر تابستانه)
  • حرمسرا
  • بهشت آیین
  • مطبخ
  • برج دیدبانی
  • آب انبار خصوصی
  • اصطبل تابستانه و زمستانه

ساختمان هشتی[ویرایش]

ساختمان (عمارت) هشتی از مهمترین بخش های مجموعه به شمار می رود كه در آن، تلفیق جریان هوا و آب به زیباترین شكل صورت گرفته است. دراین ساختمان با تلفیق باد و آب که درحوضهای داخل ساختمان درجریان است هوای خنک از زیر بادگیر به قسمت شاه نشین و تالارها انتقال پیدا می کند. به همین دلیل به این بنا، ساختمان تابستانه نیز گفته می شود.
این بنا از سه شاه نشین با درهای مشبک٫ اتاقک بادگیر٫ هشتی و دو اتاق پستو تشکیل شده و شکل کلی بنا شبیه به یک هشت ضلعی است٫ همچنین بادگیر قرار گرفته بر آن نیز از نوع هشت تنبوشه میباشد.
سقف قسمت میانی (هشتی) دارای کاربندی زیبایی که اثر استاد حاجی علی اكبر آخوند است كه با سیم گل و دمگیری گچی به طرزی بسیار ماهرانه اجرا شده است.

بخش بیرونی[ویرایش]

این بخش محل استقرار کاروانها٫ همچنین رسیدگی به امور حکومتی و شامل ساختمانهای زیر بوده است[۷]:

  • جلوخان و سردر
  • تالار آیینه
  • عمارت تهرانی
  • دو بازارچه
  • آب انبار عمومی

موقعیت قرارگیری[ویرایش]

در اصلی این مجموعه در خیابان شهید رجایی قرار گرفتهاست و در دیگری که در بلوار دولت آباد قرار دارد.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

سایت رسمی باغ دولت آباد یزد

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ باغ دولت‌آباد موجود است.