لار

لار لار
کشور	ایران
استان	فارس (فارس جنوبی)
شهرستان	لارستان
بخش	مرکزی، اوز، جویم، بنارویه، صحرای باغ، بیرم
نام(های) دیگر	مادر شهرهای جنوب پس کرانه‌های خلیج فارس (ایراهستان)
نام(های) قدیمی	لاد - اَلار- کجاران
مردم
جمعیت	۵۱٬۹۶۱ نفرسال ۱۳۸۵
زبان‌ گفتاری	لارستانی گویش لاری شاخه‌ای از پهلوی باستان
مذهب	اسلام (سنی) و (شیعه)
جغرافیای طبیعی
مساحت	۱۲۶۰۰۰ کیلومتر مربع[۱]
ارتفاع از سطح دریا	۹۵۰
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۲۳درجه
میانگین بارش سالانه	۲۰۳میلیمترمتوسط۲۰ساله
روزهای یخبندان سالانه	حداکثر ۷روز
اطلاعات شهری
شهردار	حق شناس لاری
ره‌آورد	حلوای مسقطی
پیش‌شماره تلفنی	۰۷۸۱
تابلوی خوش‌آمد به شهر
خَش اُندسی
لار روی نقشه ایران °۵۴٫۲۸شرقی °۲۷٫۶۸شمالی / ۵۴٫۲۸;۲۷٫۶۸

لار نام شهریست در جنوب استان فارس. شهر لار در فاصلهٔ ۵۷ فرسنگی جنوب شرقی شهر شیراز قرار دارد. ودر حد فاصل شهرستانهای داراب، جهرم، خنج، فیروزآباد و استان بوشهر و استان هرمزگان واقع شده‌است. این شهر در استان فارس قرار دارد و ارتفاعش از سطح دریا ۹۱۵ متر است. در میان ۷۵ بلوک فارس «بلوک لار» تحت عنوان (لارستان بزرگ) وسیعترین از همه و۴۵x۵۷ فرسخ یعنی در حدود ۱۲۶۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد.

منطقهٔ لارستان

منطقهٔ لارستان آکنده از زنجیره کوههای موازی است که به موازات ساحل خلیج فارس کشیده واقلیم گرم وسوزائی را به وجود آورده‌است. آبها در این نواحی کم وشور هستند و رودخانهٔ «لارستان» که در طول خود به نام‌های رودخانه «شور گله دار» و «شور هنگ» و غیره نامیده می‌شود، در امتداد جنوب غربی لار جریان دارد.

تاریخچه

در دوران قدیم به منطقه وسیعی از جنوب ایران ایالت لارستان اطلاق می‌شده‌است. که مشتمل بوده‌است از: بندر گمبرون(بندر عباس)، بندر لنگه، بستک، لامرد، مهر، عسلویه، شهرستان کنگان و گزدان تمام این مناطق جزء «ایالت لارستان» به مرکزیت لار بوده‌است. در نقشه زیر که از سایت کتابخانه کنگره ملی آمریکا (که برای دسترسی عموم ازاد است) برگرفته شده‌است نقشه ایالت لارستان مربوط به سال ۱۸۹۷ که توسط رند مکنلی تهیه شده‌است را مشاهده می‌کنید که بندر عباس لنگه نیریز و جزایر خلیج فارس شامل ایالت لارستان می‌باشد.

پرونده:Rand-McNally-and-Co. ,1897.jpg

نقشه ایالت لارستان ۱۸۹۷

زلزله

نوشتار اصلی: زمین‌لرزه لار (۲۴ آوریل ۱۹۶۰)

زلزله‌های فراوان لار را ویران کرده‌است که از۷۰۰ سال پیش تاکنون در تاریخ ثبت شده‌است. تقریباً هر ۴۵سال یا ۹۰ سال یک بار لار ویران شده‌است. زلزله قبلی در 4 اردیبهشت سال ۱۳۳9 با 6.7 ریشتر رخداده‌است و 450 تن در شهر لار، كشته شدند. لارستان در عصر صفویه به دلیل واقع شدن در جاده تجارتی اصفهان به خلیج فارس از اهمیت بسیار زیادی برخوردار بوده‌است. عصر قاجاریه را در لار می‌توان آرامش قبل از طوفان نامید. با مرگ فتحعلیخان حاکم قدرتمند منطقه، خلاء قدرت سیاسی در لارستان نمایان شد و در نهایت منجر به دعوت از آیت الله سید عبدالحسین لاری به لار و آغاز نهضت مشروطیت گردید.

لارستان پیش از اسلام

نام باستانی لار (ایراهستان) از نام یکی از قبایل بزرگ قوم پارس یعنی «ایرا» یا «ایراه» گرفته شده است. این مطلب نشان می‌دهد ساکنان اولیهٔ منطقهٔ لارستان از آریایی‌های اصیل بوده‌اند. اصولا امروزه استان فارس (پارس) را به درستی می‌توان در منطقهٔ لارستان دید زیرا تنها منطقهٔ فارس که هنوز به زبان کهن پارسی (پهلوی باستان (البته شکل تغییر یافته ان) سخن می‌گویند این منطقه‌است. در حالی که در سایر نقاط استان فارس زبان بصورت کامل بصورت فارسی دری با لهجه‌های گوناگون تکلم می‌شود. لازم به ذکر است که زبان مردم لارستان در ریشه خویشاوندی عمیقی با زبانهای کردی و لری دارد.

کهن ترین بنای تاریخی

کهن ترین بنای تاریخی در لارستان، مربوط به دوران اشکانیان بیش از دو هزار سال قبل آتشکدهُ کاریان است، که یکی از سه آتشکده بزرگ ایرانی در دوران قبل از اسلام است و نام آن را به زبان فرس قدیم، «آذر فَرَنْبَعْ» گفته‌اند. بنای این آتشکده اکنون به صورت تلی از خاک به نام (تمب تشی) در نزدیکی روستای کاریان، از توابع بخش جویم به چشم می‌خورد. آگاهی ما از تاریخ لارستان پیش از اسلام بسیار اندک است. بر اساس آنچه دراسطوره‌ها و افسانه‌های قدیم ایران زمین آورده‌اند، گرگین میلاد از پهلوانانِ باستان، بنیانگذار شهری بود که با نام او به (لاد) شهرت یافت. چنانچه مطابقت تاریخی گرگین میلاد با مهرداد اشکانی پذیرفته شود، می‌توان اظهار کرد که شهر لار قریب دو هزار سال پیش بنا شده‌است. طبق روایات موجود، پس از گرگین میلاد فرزندان آن پهلوان افسانه‌ای، نسل اندر نسل به حکومت این منطقه منصوب شده‌اند و تا سال ۱۰۱۵ ق، پادشاهی شان بر جای بوده‌است.

راه‌های باستانی

وجود راه‌های باستانی که از فیروزآباد و استخر از طریق خنج، و علامرودشت و فال و اسیر به طرف بندر باستانی سیراف، و جنوب می‌رفته‌است و آثار آن بر جای مانده در این مسیر، از نشانه‌های وجود فرهنگ و تمدن پیش از اسلام در این منطقه‌است. نام این شهر در متن‌های تاریخی پیش از اسلام به شکل‌های مختلف آمده‌است که از آن جمله در شاهنامه فردوسی لاد (سپاهان به گودرز کشواد داد * به گرگین میلاد هم لاد داد)، و در تاریخ طبری (اَلار) و در متن‌های ارمنی پیش از اسلام (گِلار) ذکر شده و مشخص می‌شود که نام کنونی برگرفته از اسامی پیش از اسلام می‌باشد که در طول زمان، به دلایل مختلف، تغییر شکل یافته‌است. آنچه از جمع بندی تاریخ این دوره می‌توان ذکر کرد، این است که منطقهُ لارستان پیش از اسلام، به دلیل وجود آتشکدهُ کاریان و نیز عبور جاده‌های کاروانی مسیر سیراف از نواحی شمالی آن، دارای اهمیت خاصی بوده‌است و همین امر باعث شده تا در اوایل دورهُ اشکانیان مراکز شهری مختلفی به وجود آید که از آن جمله می‌توان شهرهای لار، اسیر، اشکنان، خنج، کاریان و فرشته جان را نام برد.

چشم انداز شهرقدیم لاراز فراز قلعه اژدها پیکر

بین دوشهر بهار ۱۳۸۹

میدان مرکزی لار بهار ۱۳۸۹

بناهای تاریخی

از جمله بناهای تاریخی پیش از اسلام در لارستان تمب بت، آتشکدهُ کاریان، قلعه اژدها پیکر در لار، آتشکدهُ محلچه در بین راه اصلی لار به شیراز، قلعهُ سفید خنج، قلعهُ فرشته جان، قلعه ایلود، کاروانسراهای واقع در بین جادهُ خنج،، کاروان سراهای واقع در بین جادهُ خنج به فال و فال به سیراف، قلعه جبرئیل در بنارویه، قلعه کیقباد در جویم، و آثار و بقایای جادهُ باستانی عصر ساسانی بین جویم و جهرم و بین فال و اسیر به سیراف، و فیروزآباد به خنج، و خنج به کاریان را می‌توان ذکر کرد.

مسلمان شدنِ مردم لارستان بسیار پس از سایر نقاط این سرزمین به درازا انجامید، نخستین حملهُ گستردهُ اعراب به شمال لارستان کنونی در منطقهُ کاریان و به وسیلهُ هرم بن حیان صورت گرفته‌است. مسلمانان در حمله‌های اعراب بارها با شکست مواجه می شوند، امّا قلعه و آتشکدهُ کاریان به تدریج در اوایل قرن سوم قمری به تصرف مسلمانان در می‌آید.

محله‌های قدیمی لار (شهر قدیم)

بخش قدیمی لار موسوم به شهر قدیم، از محله‌های مختلفی تشکیل میشده که هم اکنون تعدادی از آنها همچنان پابرجا هستند و تعدادی نیز در زلزلهٔ سال ۱۳۳۹ ش. ویران و به تاریخ پیوستند. نام محله‌های لار قدیم از این قرار بوده است: ۱. محلهٔ جاشهر (در اثر زلزله ویران شده است) ۲. محلهٔ سادات (پشت آب انبار محمد علی بیگ) ۳. محلهٔ گودو (در اثر زلزله ویران شده است) ۴. محلهٔ پاقلعه (در دامنهٔ قلعهٔ اژدها پیکر) ۵. محلهٔ خواجه فضل الله ۶. محلهٔ پیر غیب ۷. محلهٔ دم گاله ۸. محلهٔ نو ۹. محلهٔ آقاشمسایی ۱۰. محلهٔ قنبرعلی بیگی ۱۱. محلهٔ کوریچان ۱۲. محلهٔ کوهویه (کووبو)

منابع

• اقتداری، لارستانی، احمد. (لارستان کهن) ج۱. چاپ اول، شرکت انتشارات جهان معاصر، تهران چاپ اول، سال ۱۳۷۱ خورشیدی. ص ۷۹. (به نقل از <Iraneski Yaziki, Moskow>۱۹۴۵)
• -Iraneski Yaziki, Moskow. 1945. A.A.Romaskevitich.
• -کوجی کامیوکا، زبانشناس ژاپنی
• رحمانی، صادق، سیمای لارستان، چاپ اول، مؤسسه فرهنگی همسایه، تابستان۱۳۷۵
• عابدی راد -وثوقی، منوچهر -محمد باقر، تاریخ مفصل لارستان، چاپ اول، مؤسسه فرهنگی همسایه، ۱۳۸۳

سایت ورزشی لارستان: Ozil-8.Mihanblog.Com

پیوند به بیرون

• بنیاد بازشناسی لارستان کهن
• شهرداری لار
• مدرسه راهنمایی فارابی لارستان