لار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لار
لار
Larestan.spring.jpg
کشور  ایران
استان فارس
شهرستان لارستان
بخش مرکزی
نام(های) دیگر لاد
نام(های) قدیمی لاد - اَلار- کجاران -ایراهستان
مردم
جمعیت ۶۵٬۴۵۱ نفر[۱]
جغرافیای طبیعی
مساحت ۱۲۶٬۰۰۰ کیلومتر مربع[۲][نیازمند منبع مستقل][منبع بهتری نیاز است]
ارتفاع از سطح دریا ۸۰۶[۳]
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه ۲۳ درجه سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه ۲۰۳ میلی‌متر– متوسط ۲۰ ساله[نیازمند منبع]
روزهای یخبندان سالانه حداکثر ۷ روز
اطلاعات شهری
ره‌آورد حلوای مسقطی
پیش‌شماره تلفنی ۰۷۸۱
توابع ۰۷۸۲[نیازمند منبع]
تابلوی خوش‌آمد به شهر
خَش اُندسی

لار نام شهری است در جنوب استان فارس. شهر لار در فاصلهٔ ۵۷ فرسنگی جنوب شرقی شهر شیراز قرار دارد؛ و در حد فاصل شهرستانهای داراب، جهرم، خنج، فیروزآباد و استان بوشهر و استان هرمزگان واقع شده است. این شهر در استان فارس قرار دارد و ارتفاعش از سطح دریا ۹۱۵ متر است. در میان ۷۵ بلوک فارس «بلوک لار» تحت عنوان (گله دار) وسیع‌ترین از همه و ۴۵x۵۷ فرسخ یعنی در حدود ۱۲۶٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد.

تاریخچه

در دوران قدیم به منطقه وسیعی از جنوب ایران لارستان اطلاق می‌شده‌است که مشتمل بوده از: لامرد، پارسیان، بستک، لار، مهر، و گراش، زرین دشت، فورگ و داراب. تمام این مناطق جزء «لارستان» به مرکزیت لار بوده‌است.

زلزله

نوشتار اصلی: زمین‌لرزه لار (۲۴ آوریل ۱۹۶۰)

زلزله‌های فراوان لار را ویران کرده‌است که از۷۰۰ سال پیش تاکنون در تاریخ ثبت شده‌است. تقریباً هر ۴۵سال یا ۹۰ سال یک بار لار ویران شده‌است. زلزله قبلی در ۴ اردیبهشت سال ۱۳۳۹ با ۶٫۷ ریشتر رخداده‌است و ۴۵۰ تن در شهر لار، کشته شدند. لارستان در عصر صفویه به دلیل واقع شدن در جاده تجارتی اصفهان به خلیج فارس از اهمیت بسیار زیادی برخوردار بوده‌است. عصر قاجاریه را در لار می‌توان آرامش قبل از طوفان نامید. با مرگ فتحعلیخان حاکم قدرتمند منطقه، خلاء قدرت سیاسی در لارستان نمایان شد و در نهایت منجر به دعوت از آیت‌الله سید عبدالحسین لاری به لار و آغاز نهضت مشروطیت گردید.

لارستان پیش از اسلام

نام باستانی لار لاد (این مطلب نشان می‌دهد ساکنان اولیهٔ منطقهٔ لارستان از آریایی‌های اصیل بوده‌اند. اصولاً امروزه استان فارس (پارس) را به درستی می‌توان در منطقهٔ لارستان دید زیرا تنها منطقهٔ فارس که هنوز به زبان کهن پارسی (پهلوی باستان (البته شکل تغییر یافته ان) سخن می‌گویند این منطقه‌است. در حالی که در سایر نقاط استان فارس زبان بصورت کامل بصورت فارسی دری با لهجه‌های گوناگون تکلم می‌شود. لازم است ذکر شود که زبان مردم لارستان در ریشه خویشاوندی عمیقی با زبان‌های کردی و لری دارد.

کهن‌ترین بنای تاریخی

کهن ترین بنای تاریخی در لارستان، مربوط به دوران اشکانیان بیش از دو هزار سال قبل آتشکدهُ کاریان است، که یکی از سه آتشکده بزرگ ایرانی در دوران قبل از اسلام است و نام آن را به زبان فرس قدیم، «آذر فَرَنْبَعْ» گفته‌اند. بنای این آتشکده اکنون به صورت تلی از خاک به نام (تمب تشی) در نزدیکی روستای کاریان، از توابع بخش جویم به چشم می‌خورد. آگاهی ما از تاریخ لارستان پیش از اسلام بسیار اندک است. بر اساس آنچه دراسطوره‌ها و افسانه‌های قدیم ایران زمین آورده‌اند، گرگین میلاد از پهلوانانِ باستان، بنیانگذار شهری بود که با نام او به (لاد) شهرت یافت. چنانچه مطابقت تاریخی گرگین میلاد با مهرداد اشکانی پذیرفته شود، می‌توان اظهار کرد که شهر لار قریب دو هزار سال پیش بنا شده‌است. طبق روایات موجود، پس از گرگین میلاد فرزندان آن پهلوان افسانه‌ای، نسل اندر نسل به حکومت این منطقه منصوب شده‌اند و تا سال ۱۰۱۵ ق، پادشاهی شان بر جای بوده‌است.

راه‌های باستانی

وجود راه‌های باستانی که از فیروزآباد و استخر از طریق خنج، و علامرودشت و فال و اسیر به طرف بندر باستانی سیراف، و جنوب می‌رفته‌است و آثار آن بر جای مانده در این مسیر، از نشانه‌های وجود فرهنگ و تمدن پیش از اسلام در این منطقه‌است. نام این شهر در متن‌های تاریخی پیش از اسلام به شکل‌های مختلف آمده‌است که از آن جمله در شاهنامه فردوسی لاد (سپاهان به گودرز کشواد داد * به گرگین میلاد هم لاد داد)، و در تاریخ طبری (اَلار) و در متن‌های ارمنی پیش از اسلام (گِلار) ذکر شده و مشخص می‌شود که نام کنونی برگرفته از اسامی پیش از اسلام می‌باشد که در طول زمان، به دلایل مختلف، تغییر شکل یافته‌است. آنچه از جمع‌بندی تاریخ این دوره می‌توان ذکر کرد، این است که منطقهُ لارستان پیش از اسلام، به دلیل وجود آتشکدهُ کاریان و نیز عبور جاده‌های کاروانی مسیر سیراف از نواحی شمالی آن، دارای اهمیت خاصی بوده‌است و همین امر باعث شده تا در اوایل دورهُ اشکانیان مراکز شهری مختلفی به وجود آید که از آن جمله می‌توان شهرهای لار، اسیر، اشکنان، خنج، کاریان و فرشته جان را نام برد.

چشم انداز شهرقدیم لاراز فراز قلعه اژدها پیکر
بین دوشهر بهار ۱۳۸۹
میدان مرکزی لار بهار ۱۳۸۹

بناهای تاریخی

از جمله بناهای تاریخی پیش از اسلام در لارستان تمب بت، آتشکدهُ کاریان، قلعه اژدها پیکر در لار، آتشکدهُ محلچه در بین راه اصلی لار به شیراز، قلعهُ سفید خنج، قلعهُ فرشته جان، قلعه ایلود، کاروانسراهای واقع در بین جادهُ خنج، کاروان سراهای واقع در بین جادهُ خنج به فال و فال به سیراف، قلعه جبرئیل در بنارویه، قلعه کیقباد در جویم، و آثار و بقایای جادهُ باستانی عصر ساسانی بین جویم و جهرم و بین فال و اسیر به سیراف، و فیروزآباد به خنج، و خنج به کاریان را می‌توان ذکر کرد.

مسلمان شدنِ مردم لارستان بسیار پس از سایر نقاط این سرزمین به درازا انجامید، نخستین حملهُ گستردهُ اعراب به شمال لارستان کنونی در منطقهُ کاریان و به وسیلهُ هرم بن حیان صورت گرفته‌است. مسلمانان در حمله‌های اعراب بارها با شکست مواجه می‌شوند، امّا قلعه و آتشکدهُ کاریان به تدریج در اوایل قرن سوم قمری به تصرف مسلمانان در می‌آید.

محله‌های قدیمی لار (شهر قدیم)

بخش قدیمی لار موسوم به شهر قدیم، از محله‌های مختلفی تشکیل میشده که هم اکنون تعدادی از آنها همچنان پابرجا هستند و تعدادی نیز در زلزلهٔ سال ۱۳۳۹ ش. ویران و به تاریخ پیوستند. نام محله‌های لار قدیم از این قرار بوده است: ۱. محلهٔ جاشهر (در اثر زلزله ویران شده است) ۲. محلهٔ سادات (پشت آب انبار محمد علی بیگ) ۳. محلهٔ گودو (در اثر زلزله ویران شده است) ۴. محلهٔ پاقلعه (در دامنهٔ قلعهٔ اژدها پیکر) ۵. محلهٔ خواجه فضل الله ۶. محلهٔ پیر غیب ۷. محلهٔ دم گاله ۸. محلهٔ نو ۹. محلهٔ آقاشمسایی ۱۰. محلهٔ قنبرعلی بیگی ۱۱. محلهٔ کوریچان ۱۲. محلهٔ کوهویه (کووبو)

منابع

  1. «جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۰». مرکز آمار ایران، سال ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۱۲ سپتامبر ۲۰۱۴. 
  2. [۱]
  3. «Lar, Iran Page». بازبینی‌شده در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۴. 
  • «بانک اطلاعات تقسیمات کشوری». وزارت کشور. بازبینی‌شده در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۴. 
  • اقتداری، لارستانی، احمد. (لارستان کهن) ج۱. چاپ اول، شرکت انتشارات جهان معاصر، تهران چاپ اول، سال ۱۳۷۱ خورشیدی. ص ۷۹. (به نقل از <Iraneski Yaziki, Moskow>۱۹۴۵)
  • -Iraneski Yaziki, Moskow. 1945. A.A.Romaskevitich.
  • -کوجی کامیوکا، زبانشناس ژاپنی
  • رحمانی، صادق، سیمای لارستان، چاپ اول، مؤسسه فرهنگی همسایه، تابستان۱۳۷۵
  • عابدی راد -وثوقی، منوچهر -محمد باقر، تاریخ مفصل لارستان، چاپ اول، مؤسسه فرهنگی همسایه، ۱۳۸۳

پیوند به بیرون