مرتضی کیوان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مرتضی کیوان قزوینی
زادروز ۱۳۰۰ خورشیدی
۱۹۲۱

اصفهان
درگذشت ۲۷ مهر ۱۳۳۳
۱۹ اکتبر ۱۹۵۴
ملیت ایرانی پرچم ایران
پیشه کارمند وزارت راه
سال‌های فعالیت شعر فارسی، انتقاد هنری، روزنامه‌نگاری، فعالیت سیاسی
نهاد حزب توده
نقش‌های برجسته نخستین ویراستار ایرانی،
پایه‌گذاری انجمن ادبی شمع سوخته
همسر پوری سلطانی
والدین نوهٔ حاج ملا عباسعلی کیوان قزوینی
(از شیوخ صوفیه)

مرتضی کیوان قزوینی (زاده ۱۳۰۰ خورشیدی اصفهان - درگذشته ۲۷ مهر ۱۳۳۳) شاعر، منتقد هنری، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

وی اولین ویراستار ایرانی و پایه‌گذار انجمن ادبی شمع سوخته بوده‌است. وی همچنین کارمند و بعدها در دوران وزارت دکتر فاطمی معاون وزیر در وزارت راه دولت مصدق بود.

وی به ادبیات روسیه تسلط داشت و نوشتارهای زیادی درباره آن نوشت. مدیریت داخلی مجله «بانو»، دبیری مجله جهان نو و عضویت در هیات تحریریه مجله کبوتر صلح در دهه ۱۳۲۰ و آغاز دهه ۱۳۳۰ از عمده مسئولیتهای فرهنگی و روزنامه‌نگاری او بود.

کیوان همنشین برجستگان شعر و ادب آن دوره ایران بود و صمیمی‌ترین دوست او احمد شاملو بود.[نیازمند منبع]

مرتضی کیوان از سال ۱۳۲۴ به عضویت حزب توده در آمد و در کنار فعالیت سیاسی در حزب، سردبیری مجلات و روزنامه‌های مختلفی را بر عهده داشت. او تسلط زیادی بر روی ادبیات مدرن چپ دنیا داشت. وی حلقه اتصال بسیاری از شاعران و نویسندگان نظیر احمد شاملو، سیاوش کسرایی، مصطفی فرزانه، هوشنگ ابتهاج، نجف دریابندری و... بوده‌است. شاملو، نیما یوشیج، کسرایی، سایه و احسان طبری در سوگ او شعرهایی سروده‌اند.

در ۲۷ خرداد سال ۱۳۳۳ و در سن ۳۳ سالگی با پوران سلطانی که زاده همدان است ازدواج کرد.

بعد از کودتای ۲۸ مرداد در روز ۳ شهریور ۱۳۳۳ مرتضی کیوان به همراه چند افسر فراری ارتش که به خانه وی پناهده شده بودند توسط کودتاچیان دستگیر شد. وی در هنگام بازداشت دوران سربازی خود را در نیروی دریائی شاهنشاهی می‌گذراند. در سحرگاه روز ۲۷ مهر ۱۳۳۳ تیرباران شد. وی تنها غیر نظامی بود که اعدام شد.[۱]

شاهرخ مسکوب کتابی درباره مرتضی کیوان نوشته به نام کتاب کیوان. بهار ۱۳۸۲ کتاب از نخستین چاپ خارج شده و راهی بازار شد و به فاصله چند ماه، در تابستان ۱۳۸۲ چاپ دوم شد.[نیازمند منبع]

پس از مرگ[ویرایش]

هوشنگ ابتهاج در وصف او سروده[۲]

من در تمام این شب یلدا/ دست امید خسته خود را/ در دست‌های روشن او می‌گذاشتم/
کیوان ستاره بود/ با نور زندگی کرد/ با نور درگذشت.

به گفته دختر سیاوش کسرائی، پدرش علاقه زیادی به مرتضی کیوان داشت و هرگاه اسم مرتضی کیوان که می‌آمد، اشک در چشم پدرش (سیاوش کسرایی) جمع می‌شد.[۳]

منابع[ویرایش]

منابع داده‌های جدول از: کتاب مرتضی کیوان، به کوشش شاهرخ مسکوب، تهران: نشر کتاب نادر، چاپ دوم، ۱۳۸۲. [۱]

پانویس‌ها[ویرایش]

  1. نام تیرباران‌شدگان نظامی همراه او در این روز: سرهنگ مبشری، سرهنگ سیامک (افسر ژاندارم)، سرهنگ نمینی، سرگرد عطارد، سرگرد واعظ قاسمی، سرگرد وزیریان، سروان مدنی، سروان شفا، ستوان افراخته. (منبع: رونامهٔ همشهری)
  2. یادی از مرتضی کیوان، چهره محبوب روشنفکران چپ، بی‌بی‌سی فارسی
  3. یادی از مرتضی کیوان، چهره محبوب روشنفکران چپ، بی‌بی‌سی فارسی

پیوند به بیرون[ویرایش]