آتشکده آتشکوه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
آتشکده آتشکوه
Attash kuh Fire Temple.JPG
نام آتشکده آتشکوه
کشور  ایران
استان مرکزی
شهرستان محلات
بخش بخش مرکزی
اطلاعات اثر
کاربری آتشکده
دیرینگی دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر دوره ساسانیان
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۳۱۱
تاریخ ثبت ملی ۲۱ آبان ۱۳۱۷

آتشکده آتشکوه یکی از مهم‌ترین آثار بجا مانده از دوران باستان در ایران است که در نزدیکی شهر نیم‌ور در استان مرکزی قرار دارد.[۱] مورخان قدمت این بنا را به دوره ساسانیان مربوط می‌دانند.[۲] بنای چهار طاقی آن شامل ستون‌های سنگی استوانه‌ای شکل است که بر روی هم استوار شده‌اند. این بنا دارای اتاق‌های سرپوشیده و محلی برای برافروختن آتش بوده‌است. محلی که این آتشکده قرار دارد دارای طبیعت سبزی است، اما اکنون این بنا در حال تخریب است. این اثر در تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۱۷ با شمارهٔ ثبت ۳۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

به گفته ابن فقیه همدانی، این بنا تا قرن چهارم هجری برپا و سالم بوده‌است. همچنین او این بنا را هم‌طراز ایوان کسری و معبد آناهیتا در کنگاور دانسته‌است.[۴]

حکیم محمدتقی خان در کتاب گنج دانش دربارهٔ بنای آتشکده آورده‌است:[۵]

گویند جاسب، از بناهای یکی از امرای عسکریه، همای دختر بهمن بن اسفندیار مشهور به نیمور است و این امیر در نراق و دلیجان و دهات پشت گدار، حکومت داشته و امیر مزبور آتشکده‌ای در دو فرسخی نیمور در کوه آتشکوه ساخته و به وضع چهار صفحه بنا شده‌است. هنوز پایه‌هایش برقرار است و در آن سنگ‌های عریض و طویل به کار برده‌اند که هر قطعه سنگی از آن، یک زرع و نیم عرض و سه زرع طول دارد و ۱۲ گره، کلفتی هر پارچه سنگ می‌شود.

هوتوم شیندلر و آندره گدار در دهه ۱۳۱۰ خورشیدی نیز به بررسی این بنا پرداخته‌اند. گدار ابتدا از بنا با عنوان آتشگاه یاد می‌کند و نقشه‌ای از دیوار محاطی و دهلیزهای احتمالی آن بر اساس تصوراتی که می‌کرده است، رسم می‌کند، اما سپس با توجه به قرائن موجود، نقشهٔ مفروض خود را رد می‌کند و از بنا به عنوان یک علامت راه‌یابی یاد می‌کند.[۶] آندره گدار همچنین در توصیه بنا می‌گوید:[۷]

ترکیب این بنا به نظر عجیب می‌رسد. شبستان بزرگ گنبددار خیلی بازی وجود دارد که گنبد آن بر پایه‌هایی با ستون‌های جاسازی شده در دیوار نهاده شده است

اما به اعتقاد رضا مرادی غیاث‌آبادی، اینجا نه آتشکده که «چارتاقی» بوده‌است، مانند چارتاقیِ نیاسر کاشان.[۸]

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

این آتشکدهٔ خاموش در ۵ کیلومتری راه نیم‌ور به دلیجان و در نزدیکی روستای آتشکوه‌است. با شهر محلات نزدیک به ۱۳ کیلومتر فاصله دارد.

آتشکده در دامنهٔ کوه آتشکوه و در کنار رودخانه‌ای به همین نام در گستره‌ای نزدیک به ۶۰۰ مترمربع ساخته شده‌است. در ازای آن ۴۰ متر و ۲۸ سانتی‌متر و پهنایش در بخش خاوری(:شرقی)۶۰ متر و ۱۲ سانتی‌متر و در بخش باختری(:غربی) ۲۵متر است. روستای آتشکوه با کمتر از ۱۰ خانوار ده ضلع شمالی این بنا قرار گرفته است.

مشاهده آتشکده آتشکوه روی نقشه و مکان‌های اطراف آن

درخت چنار[ویرایش]

در کنار این آتشکده درخت چنار مرتفعی با قدمت بسیار وجود دارد.[۹]

معادن سنگ[ویرایش]

کوه‌های سنگی این منطقه منبع بزرگ درآمد برای اهالی بومی و یکی از بزرگترین معادن سنگ تراورتن در جهان هستند.[۱۰]

ویژگی‌های ساختاری[ویرایش]

ریزه‌کاری‌های به‌کار رفته در بهره‌گیری از سنگ‌های پاسُتون‌ها و ستون‌ها به اندازه‌ای است که هیچ‌گاه دوبند سنگ روی هم قرار نگرفته‌است. در ساخت بنا از آجرهای چهارگوش با نمای سنگ استفاده شده و برای استواری بیشتر بنا درون دیوارها، تیرچه چوبی به کار رفته‌است.

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. گذری در دل سرزمین صنعت، طبیعت و تاریخ
  2. آتشکده آتشکوه (نیم ور) - سایت تخصصی میراث فرهنگی و گردشگری
  3. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  4. داود نعیمی. «فصل سوم: دیدنی‌های باستانی و دینی». در افتخارآفرینان استان مرکزی. چاپ اول. کومه، ۱۳۸۵. ۱۰۲. شابک ‎۹۶۴-۲۵۹۸-۰۹-۴. 
  5. ستون‌های خورهه و آتشکده آتشکوه مهمترین آثار باستانی استان مرکزی - وبگاه خبرگزاری مهر تاریخ انتشار: ۱۶/۰۱/۱۳۸۷
  6. گدار، آندره و دیگران، آثار ایران، ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم، جلد یکم، چاپ دوم، ۱۳۷۱، ص ۳۷ تا ۴۳٫
  7. نیمه‌ور: هزاران سال آب و آتش - همشهری آنلاین
  8. آتشکدۀ آتشکوه
  9. Atashkooh Fire Temple
  10. استان مرکزی در یک نگاه

منابع[ویرایش]

نیم‌ور

شهر نیم‌ور

آداب و رسوم‌

لایروبی | جشن آب | بیل گردانی | جیغون | قوچ گدار | نخل برداری 

جاذبه‌های طبیعی

پارک ملی موته  | غار گدار چشمه  | رودخانه‌های: قم‌رود و لعل‌بار | کوه‌های: آتشکوه | ارده | کمر 

اماکن تاریخی

داخل شهر: بقعۀ امام‌زاده صالح | بقعۀ امام‌زاده محمد | پل باقرآباد | کوفتر خون | قلعه جمشیدی | قلعه نایبی | مسجد بیت‌المقدس | مسجد جامع | یخچال نیم‌ور 
اطراف شهر: آتشکده آتشکوه | آتشکده خورهه | بند نیم‌ور | میل میلونه