مداخله ایران در جنگ داخلی سوریه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ایران و سوریه دو متحد استراتژیک هستند. در ادبیات سیاسی نظام ایران، سوریه عضو محور مقاومت ضدصهیونیسم و پل ارتباطی با حزب‌الله لبنان است.[۱]

روابط ایران و سوریه به دوران قبل از انقلاب بازمی‌گردد. ایران در دهه پنجاه و در دوران سلطنت محمدرضا پهلوی در جریان سفر حافظ اسد به تهران در سال ۱۹۷۵ یک کمک بی‌سابقه ۳۰۰ میلیون دلاری به حکومت اسد ارائه کرد. همچنین سوریه در جریان جنگ ایران و عراق از حامیان اصلی سیاسی و نظامی ایران بود.[۲] ایران در جنگ داخلی سوریه به‌طور قابل توجهی از دولت سوریه پشتیبانی کرده‌است، از جمله پشتیبانی لجستیکی، فنی، مالی و همچنین آموزش نظامی برخی از نیروهای دولت سوریه. ایران بقای دولت سوریه را برای منافع منطقه‌ای خود بسیار مهم می‌داند.[۳][۴] تا مارس ۲۰۱۷ نیروهای اعزامی ایران در سوریه ۲۱۰۰ نفر کشته دادند.[۵]

پیش‌زمینه[ویرایش]

ایران بقای دولت سوریه را برای منافع خود حیاتی می‌داند. این کشور تنها متحد پایدار ایران از زمان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ تا الان بوده‌است، همچنین سوریه یکی از گذرگاه‌های مهم برای ارتباط ایران با حزب‌الله در لبنان است. رهبران ایران، سوریه را استان سی‌وپنج‌ام ایران معرفی کرده‌اند. اقلیت علوی به رهبری بشار اسد یکی از عوامل مهم جلوگیری از نفوذ عربستان و ایالات متحده در سوریه است.[۴]

شهر الزبدانی سوریه برای اسد و ایران از اهمیت حیاتی برخوردار است زیرا حداقل تا اواخر ژوئن سال ۲۰۱۱، این شهر قطب تدارکاتی سپاه پاسداران ایران برای تأمین حزب‌الله لبنان بود.[۶] پیش از جنگ داخلی سوریه، ایران بین ۲ تا ۳ هزار نیروی سپاهی در سوریه مستقر کرده‌بود تا ضمن آموزش نیروهای محلی، ارسال اسلحه و پول به لبنان را نیز مدیریت کنند.[۴]

حسین امیرعبداللهیان، معاون وزیر امور خارجه ایران در آوریل سال ۲۰۱۴ گفت: ما به دنبال این نیستیم که بشار اسد تا آخر عمر رئیس‌جمهور باقی بماند. اما مخالف ایدهٔ سرنگونی اسد و دولت سوریه با استفاده از تروریسم و نیروهای افراطی هستیم.[۷]

سرکوب اعتراضات مردم سوریه در ۲۰۱۱[ویرایش]

گفته می‌شود ایران در اوایل قیام مردم سوریه، براساس تجربیاتی که پس از اعتراضات انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ به‌دست آورده‌بود، به دولت سوریه پشتیبانی فنی ارائه می‌داد.[۸]

در آوریل ۲۰۱۱، رئیس‌جمهور ایالات متحده، باراک اوباما و سفیر ایالات متحده در سازمان ملل متحد، سوزان رایس، ایران را به کمک مخفیانه به اسد برای خنثی کردن اعتراضات متهم کردند.[۹] و گزارش‌هایی از معترضین سوری وجود دارد که ادعا می‌کردند برخی از اعضای نیروهای امنیتی به زبان فارسی حرف می‌زدند.[۱۰]

به گزارش دو سایت وابسته به سپاه‌پاسداران، نیروی قدس تحت فرماندهی قاسم سلیمانی در اوایل سال ۲۰۱۱ (پیش از ظهور داعش در سوریه) در سرکوب اعتراضات مردم سوریه نقش داشت.[۱۱][۱۲] [۱۳]

مواضع سیاسی[ویرایش]

رهبر جمهوری اسلامی[ویرایش]

سید علی خامنه‌ای رهبر ایران در موضع‌گیری‌ای رسمی گفت:

”هدف اصلی طراحی آمریکا در سوریه، ضربه زدن به خط مقاومت در منطقه است زیرا سوریه از مقاومت فلسطین و مقاومت اسلامی لبنان حمایت می‌کند. موضع جمهوری اسلامی ایران در قبال سوریه، حمایت از هرگونه اصلاحات به نفع مردم این کشور و مخالفت با دخالت آمریکا و کشورهای دنباله رو آن، در مسائل داخلی سوریه‌است. “[۱۴]

رهبر ایران در مورد درگیری‌های داخلی سوریه می‌گوید:

”جوهره بیداری اسلامی در کشورهای منطقه، حرکت ضدصهیونیستی و ضد آمریکایی است اما در حوادث سوریه، دست آمریکا و اسرائیل آشکار است و منطق و معیار ما ملت ایران این است که هرجا به نفع آمریکا و صهیونیسم شعار داده شود حرکت، انحرافی است. “[۱۵]

”متأسفانه در سوریه با حمایت برخی کشورهای منطقه، یک گروه تکفیری شکل گرفته که با همه گروه‌های مسلمان درگیر است اما حامیان این جریان باید بدانند این آتش، دامان آن‌ها را نیز خواهد گرفت. “[۱۶]

در سال ۲۰۱۱ و آغاز بحران، رهبر ایران طی پیامی به بشار اسد حفاظت از مردم سوریه را خط قرمز جمهوری اسلامی نامید. رهبر ایران خطاب به اسد تأکید کرد چنانچه نسبت به کشتار مردم سوریه بی‌تفاوت باشید، روی حمایت‌های جمهوری اسلامی حساب باز نکنید.[۱۷][۱۸][۱۹]

سران نظامی - امنیتی[ویرایش]

مهدی طائب رئیس قرارگاه در بهمن ۱۳۹۱ اظهار داشت:

سوریه استان سی و پنجم و یک استان استراتژیک برای ماست. اگر دشمن به ما هجوم کند و بخواهد سوریه یا خوزستان را بگیرد اولویت با این است که ما سوریه را نگه داریم چون اگر سوریه را نگه داریم می‌توانیم خوزستان را هم پس بگیریم اما اگر سوریه را از دست بدهیم تهران را هم نمی‌توانیم نگه داریم.[۲۰]

خبرگزاری فارس گفته‌های سردار همدانی در اردیبهشت ماه ۹۳ را چند ساعت پس از انتشار حذف کرد.[۲۱] این فرمانده ارشد سپاه پاسداران گفته بود: «امروز ما به دلایل منافعی چون انقلاب اسلامی در سوریه می‌جنگیم و دفاع ما در حد دفاع مقدس است …۴۲ گروه و ۱۲۸ گردان متشکل از ۷۰ هزار جوان اسلامی، علوی، سنی و شیعه در قالب بسیج وطنی تشکیل شده و امنیت شهرها و استان‌های سوریه را در دست گرفتند… امروز ۱۳۰ هزار بسیجی آموزش دیده منتظر ورود به سوریه می‌باشند.»[۲۲]

در ۲۵ اردیبهشت ۹۳ محمد اسکندری فرمانده سپاه ملایر گفت: جنگ امروز در سوریه در واقع جنگ ما با آمریکاست که در خاک سوریه رخ داده‌است… فرماندهان سپاه در این کشور ۴۲ تیپ و ۱۳۸ گردان مجهز را آماده کرده‌اند و از نظر نظامی آمادگی کامل برای جنگ با دشمن را دارند…۱۴ استان سوریه معین استان‌های ایران قرار گرفته‌است و استان حما در سوریه معین استان همدان قرار داده شده‌است، که مردم استان همدان پس از جمع‌آوری کمک‌های نقدی و مواد غذایی به‌طور مستقیم این کمک‌ها را به این استان ارسال می‌کنند.[۲۳]

روزنامهٔ آمریکایی وال استریت از اعزام پناهجویان افغان به سوریه از طرف سپاه پاسداران جمهوری اسلامی برای شرکت در جنگ داخلی آن کشور خبر داده و آن را بخشی از استراتژی ایران برای کاهش تلفات نیروهای سپاه و حزب‌الله لبنان در جنگ داخلی سوریه دانسته‌است.[۲۴]

تکاوران ارتش جمهوری اسلامی ایران[ویرایش]

امیر سرتیپ علی آراسته معاون هماهنگ‌کننده نیروی زمینی ارتش در اسفندماه ۱۳۹۴در گفتگو با خبرگزاری تسنیم از اعزام نیروهای داوطلب نیروی زمینی ارتش به سوریه خبر داد و در خصوص عملیات مستشاری نیروی زمینی ارتش به‌خصوص تیپ ۶۵ در سوریه گفت: «تیپ ۶۵ جزئی از نیروی زمینی ارتش است و ما هم از تیپ ۶۵ و هم یگان‌های دیگر به‌عنوان مستشار به سوریه نیرو اعزام می‌کنیم و این اعزام مختص تیپ ۶۵ تکاور نیست و الان در آنجا مستشاران تیپ ۶۵ نوهد حضور دارند». علاوه بر نیروهای تیپ ۶۵ از سایر یگان‌های ارتش نیز نیروهای جهت عملیات مستشاری به سوریه اعزام شده‌اند.[نیازمند منبع]

نمایندگان مجلس[ویرایش]

محمود نبویان نماینده مجلس ایران، در بهمن‌ماه ۹۲ گفت: «۱۵۰ هزار سوری را به ایران آوردیم و به آن‌ها آموزش نظامی دادیم و ۱۵۰ هزار نفر را همان‌جا آموزش داده و ۵۰ هزار نیروی حزب‌الله را به آن‌جا فرستادیم.»[۲۵] همچنین جواد کریمی قدوسی، عضو کمیسیون امنیت ملی ایران در آبان‌ماه ۹۲ در مشهد گفت: «صدها گردان از ایران در سوریه وجود دارد، هر چند خبر پیروزی‌های ارتش سوریه را از زبان یک فرمانده سوری می‌شنوید، اما پشت پرده آن نیروهای ایرانی قرار دارند.»[۲۶]

جنایات جنگی[ویرایش]

فیلم اعتراضات صدهاهزار نفر از مردم حمات علیه بشار اسد در ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱ با شعار الشعب یرید اسقاط النظام که منجر به محاصره ۲۰۱۱ حمات شد

جمهوری اسلامی ایران و روسیه از بزرگ‌ترین حامیان حکومت بشار اسد هستند. در جنگ داخلی سوریه بیش از ۵۷۰٬۰۰۰ نفر کشته یا زخمی شدند. ایالات متحده آمریکا برای توقف این جنگ از بشار اسد خواسته تا از ریاست جمهوری انصراف دهد ولی بشار اسد همچنان مقاومت می‌کند، او بیش از ۲۰ سال است که رئیس‌جمهور سوریه است. حمایت جمهوری اسلامی ایران از دولت سوریه را می‌توان بزرگترین جنایت در تاریخ جمهوری اسلامی ایران دانست.[۲۷] برخی کارشناسان و رسانه‌های مخالف معتقدند که جمهوری اسلامی ایران به دلیل پشتیبانی از دولت بشار اسد برای سرکوب اعتراضات ۲۰۱۱ سوریه سبب آغاز جنگ داخلی سوریه شده‌است،[۲۸][۲۹][۳۰][۳۱][۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸][۳۹] که پی‌آمد آن مرگ بیش از ۴۰۰ هزار نفر، میلیون‌ها آواره، میلیاردها دلار خسارت اقتصادی و ایجاد گروه‌های تروریستی داعش و جبهه النصره شده‌است.[۴۰][۴۱]

سال ۲۰۱۱ همگام با ناآرامی‌ها و اعتراضات مردم سوریه در شهرهای درعا و حلب علیه بشار اسد، روزنامه آمریکایی وال استریت جورنال گزارش داده بود که تهران تجهیزاتی در اختیار دمشق می‌گذارد تا بتواند از اجتماع تظاهرکنندگان جلوگیری کند. افزون بر آن، ایران از تلاش‌های سوریه برای جلوگیری از ارتباط‌های تظاهرکنندگان از طریق اینترنت، تلفن‌های همراه و پیامک پشتیبانی می‌کند.[۴۲][۴۳][۴۴][۴۵]
تا اینکه در اتحادیه اروپا طی تصمیم مورخ ۲۳ فروردین ۱۳۹۰ (۱۳ آوریل ۲۰۱۱)، ۳۲ مقام ایرانی از جمله حسین همدانی را به دلیل نقض حقوق شهروندان ایرانی و همچنین به دلیل همکاری با بشار اسد[۴۶][۴۷][۴۸][۴۹] از ورود به کشورهای این اتحادیه محروم کرد. کلیه «دارایی‌های» حسین همدانی نیز در اروپا توقیف شد.[۵۰]
پس از مرگ او روزنامه گاردین در مقاله‌ای عنوان کرد که کشته شدن حسین همدانی، نقش فزاینده حکومت ایران در حمایت از دولت بشار اسد در سوریه را روشن می‌کند.[۵۱] مه ۲۰۱۱ برابر با اردیبهشت ۱۳۹۰ مقامات وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا، قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را متهم به همکاری با نیروهای امنیتی سوریه در جریان اعتراضات در این کشور و سرکوب مخالفان بشار اسد کردند. در پی این اتهام وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا، قاسم سلیمانی را تحریم کرد.[۵۲] در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ (۳ تیر ۱۳۹۰)، روزنامهٔ رسمی اتحادیه اروپا گزارش کرد که کشورهای عضو اتحادیه، سه تن از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، یعنی محمدعلی جعفری، قاسم سلیمانی، حسین طائب و نیز چند شهروند و مؤسسه اقتصادی سوریه را در واکنش به ادامه سرکوب خشونت‌آمیز معترضان سوری توسط حکومت سوریه و سپاه قدس جمهوری اسلامی ایران، تحریم کرده‌اند.[۵۳]

در مرداد ۱۳۹۱ برابر با اوت ۲۰۱۲ معارضان سوری سه پهباد ایرانی درحال تعمیر را در آزمایشگاهی در شهر حلب سوریه پیدا کردند.[۵۴][۵۵]

تحریم[ویرایش]

اتحادیه اروپا روز چهارشنبه اوت ۲۰۱۱–۲ شهریور ۱۳۹۰ سپاه قدس، واحد برون مرزی سپاه پاسداران ایران را به اتهام ارائه کمک و پشتیبانی به حکومت بشار اسد برای سرکوب معترضان سوری مورد تحریم قرار داد. .[۵۶][۵۷] و نام قاسم سلیمانی و حسن چیذری در فهرست تحریم قرار گرفت.[۵۸]

تحریم دو عضو نیروی قدس[ویرایش]

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز سه‌شنبه اول آبان ۱۳۹۷ (۲۳ اکتبر ۲۰۱۸) دو عضو نیروی قدس سپاه پاسداران ایران را در لیست تحریم‌های تروریستی خود قرار داد. این دو نفر محمد ابراهیم اوحدی و اسماعیل رضوی نام دارند و گفته شده‌است که از طرف نیروی قدس سپاه پاسداران امکانات مالی و تکنولوژیک در اختیار نیروهای طالبان افغانستان قرار می‌دادند. محمد ابراهیم اوحدی، یک افسر نیروی قدس سپاه پاسداران است که در سال ۱۳۹۶ (۲۰۱۷) طی دیداری در شهر بیرجند با عبدالله صمد فاروقی، معاون حاکم در سایه ولایت هرات و چهره شاخص طالبان، به توافق رسیدند که نیروهای طالبان حملاتی را علیه حکومت افغانستان در استان هرات انجام دهند و پشتیبانی مالی و پول آن را نیروی قدس تأمین کند. در بیانیه وزرات خزانه‌داری آمریکا گفته شده‌است که آمریکا با همکاری شش کشور عربستان سعودی، بحرین، کویت، عمان، قطر و امارات متحده عربی این تحریم‌ها را علیه ۶ چهره کلیدی طالبان و دو نفر نیروی قدس وضع کرده‌است.[۵۹]

تلفات سپاه پاسداران در سوریه[ویرایش]

از ابتدای جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ شماری از اعضای سپاه پاسداران ایران که در سوریه می‌جنگیدند کشته و در شهرهای مختلف ایران تشییع شدند.

خبرگزاری ایرنا در تیرماه ۱۳۹۴ از کشته شدن ۴۰۰ عضو سپاه پاسداران خبر داد، در حالی که تابناک از کشته شدن ۲۰۰ تبعه افغان لشکر فاطمیون در سوریه خبر داد.[۶۰]

کشته‌شدگان سپاه پاسداران[ویرایش]

برخی از فرماندهان و افسران رسمی سپاه که در سوریه کشته شده‌اند عبارتند از:

  1. سرلشکر حسین همدانی
  2. سردار حسن شاطری[۶۱]
  3. سرتیپ جانمحمد علی پور[۶۲]
  4. سردار محمدعلی مرادخانی[۶۳]
  5. سردار اسماعیل حیدری[۶۴]
  6. سردار عبدالله اسکندری[۶۵]
  7. سردار جبار دریساوی[۶۶]
  8. سردار محمد جمالی‌پاقلعه[۶۷]
  9. سردار سیدحمید طباطبایی‌مهر[۶۸]
  10. سردار امیررضا علیزاده[۶۹]
  11. سردار دادالله (ماشالله) شیبانی[۷۰]
  12. سردار عباس عبداللهی[۷۱][۷۲]
  13. سرگرد پاسدار علی کنعانی[۷۳]
  14. سرگرد پاسدار محرم ترک[۷۴]
  15. سرگرد پاسدار محمدحسین عطری[۷۵]
  16. ستوان یکم سید احسان حاجی حتم لو[۷۶]
  17. ستوان دوم موسی کاظمی[۷۷]
  18. ستوان سوم روح‌الله کافی زاده[۷۸]
  19. مصطفی شیخ‌الاسلامی[۷۹]

اعزام نیروهای افغان[ویرایش]

سازمان دیدبان حقوق بشر در گزارشی حول محور دخالت ایران در جنگ سوریه اظهار نموده که سپاه پاسداران ایران هزاران پناهنده افغانی که مجوز اقامت قانونی در ایران را ندارند برای جنگ سوریه استخدام کرده‌است. این سازمان اظهار کرده با ۳۰ تن از افغان‌های ساکن ایران مصاحبه کرده‌است و برخی از آنان اظهار کردند که بستگانشان با فشار و تهدید حکومت برای شرکت اجباری در این جنگ مواجه بوده‌اند. رسانه‌های ایرانی از حضور سربازان افغانی برای جنگ در سوریه پرده برداشته اما توضیحی راجع به اجباری بودن این مقوله ارائه نکرده‌اند. این نهاد اظهار کرده طی مصاحبه با یک پسر ۱۷ ساله دریافته‌است که فرد یادشده پس از آنکه در کنار پسر عموی خود در تهران بازداشت شد، تحت فشار قرار گرفت تا علی‌رغم میل باطنی ضمن دیدن آموزش‌های نظامی به سوریه اعزام شود. تصاویر نشر یافته از حضور نیروهای افغان در سوریه باعث شد تا دولت افغانستان اعلام کند که مدارک معتبر که صحت این تصاویر را تأیید کند، در دست نیست. هر چند مقامات بلندپایه ایران و سوریه موضوع اجباری بودن شرکت در جنگ و اقامت دادن به افغان‌ها و اذیت آن‌ها را به شدت رد می‌کنند.[۸۰]

فهرست کشته‌شدگان شیعیان افغان، وابسته به سپاه[ویرایش]

شبکه خبری سی‌ان‌ان نیز در آبان‌ماه گذشته بر اساس ویدئویی که از گروهی از شورشیان سوری به دست آورده بود و نیز فرستادن خبرنگاری به افغانستان، گزارشی از اعزام گروهی «پیکارجوی افغان به سوریه» منتشر کرد که «در ایران تعلیم دیده و از آن مستمری می‌گیرند».[۸۱] از افراد برجسته کشته شده افاغنه اعزامی توسط سپاه می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

  • مهدی صابری، فرمانده گروهان علی اکبر، تیپ فاطمیون.[۸۲]

پانویس[ویرایش]

  1. سرلشکر صفوی:سوریه پل ارتباطی ایران با حزب‌الله لبنان است/تکفیریها صهیونیست هستند. [۱]
  2. «گفتگو با محمد علی مهتدی دربارهٔ مناسبات سیاسی ایران و سوریه». فصلنامه مهر نامه. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ اکتبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۷ مه ۲۰۱۴.
  3. Iranian Strategy in Syria بایگانی‌شده در ۱ فوریه ۲۰۱۶ توسط Wayback Machine, Institute for the Study of War, Executive Summary + Full report, May 2013
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Iran boosts support to Syria, telegraph, 21 February 2014
  5. Iran fires missiles at ISIL positions in eastern Syria
  6. Holliday, Joseph (March 2012). "Syria's Armed Opposition" (PDF). Middle East Security Report 3. Institute for the Study of War: 25. Archived from the original (PDF) on 12 May 2012. Retrieved 9 July 2012.
  7. Moghtader, Michelle (4 April 2014). "Iran does not seek indefinite power for Assad, senior diplomat says". The Daily Star (Lebanon). Retrieved 6 April 2014.
  8. "How Iran Keeps Assad in Power in Syria". Inside Iran. 5 September 2011. Archived from the original on 20 March 2012. Retrieved 6 February 2012.
  9. "Syria crisis: Obama condemns 'outrageous' use of force". BBC. 23 April 2011. Retrieved 11 September 2011.
  10. Navon, Emmanuel (27 March 2011). "'Iran, Hezbollah assisting in Syria protest suppression'". Jerusalem Post. Retrieved 13 November 2011.
  11. «اذعان سپاه پاسداران به نقش نیروی قدس در سرکوب اعتراضات مردم سوریه». دویچه وله فارسی. ۸ بهمن ۱۳۹۸.
  12. «افشای مشارکت پلیس ایران در سرکوب اعتراض‌های سوریه». رادیو فردا. ۹ بهمن ۱۳۹۸.
  13. «سپاه پاسداران: نیروی قدس اعتراضات مردمی در سوریه را سرکوب کرد». العربیه. ۸ بهمن ۱۳۹۸.
  14. [۲]
  15. [۳]
  16. «خامنه‌ای هم «گروه‌های تکفیری» را مسئول دانست». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ مه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۳ مه ۲۰۱۴.
  17. «پیام رهبر انقلاب به بشار اسد: مردم سوریه خط قرمز ما هستند». خبرگزاری فارس.
  18. «پیام رهبر انقلاب به بشار اسد: مردم سوریه خط قرمز ما هستند». تابناک.
  19. «تذکر رهبر انقلاب به بشار اسد». روزنامه آرمان ملی.
  20. [۴]
  21. لینک خبر حذف شده از فارس نیوز از سخنرانی سردار همدانی
  22. سردار همدانی:نظام سوریه از خطر سقوط خارج شده‌است
  23. تشکیل ستاد پشتیبانی از جبهه مقاومت سوریه در ملایر
  24. روزنامه وال استریت ژورنال از اعزام پناهجویان افغان به سوریه از طرف سپاه پاسداران خبر داد، رادیو فردا
  25. [۵]
  26. [۶]
  27. «"ایران به سوریه در سرکوب اعتراض‌ها کمک می‌کند"». BBC Persian. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۲۵.
  28. روشنایی، نسیم (۱۴ اسفند ۱۳۹۶). [www.radiozamaneh.com «موضع اخلاقی و انسانی مخالفت با دخالت ایران در سوریه»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). رادیو زمانه. بایگانی‌شده از اصلی در پارامتر |پیوند بایگانی= نیاز به وارد کردن |تاریخ بایگانی= دارد (کمک). دریافت‌شده در ۱۱ آبان ۱۳۹۸.
  29. [www.radiofarda.com «کمیته مجلس آمریکا، ایران، اسد و روسیه را به «جنایت جنگی» متهم کرد»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). رادیوفردا. ۱۳ اسفند ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۹.
  30. [www.bbc.com «سوریه چگونه 'دوست و برادر' ایران شد؟»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). همن سیدی (تحلیل‌گر سیاسی). بی‌بی‌سی فارسی. ۶ ژوئیه ۲۰۱۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۹.
  31. «Archive of evil' damns Syria's President Assad». thetimes. دریافت‌شده در ۲۱ نوامبر ۲۰۱۹.
  32. [www.radiozamaneh.com «ایران مهم‌ترین عامل منطقه‌ای بحران است»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). علی کشتگر (تحلیل‌گر سیاسی). رادیو زمانه. ۲ آبان ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در پارامتر |پیوند بایگانی= نیاز به وارد کردن |تاریخ بایگانی= دارد (کمک). دریافت‌شده در ۱۱ آبان ۱۳۹۸.
  33. [www.bbc.com «چرا ایران رژیم سوریه را رها نمی‌کند؟»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). میثم بهروش (پژوهش‌گر روابط بین‌الملل). بی‌بی‌سی فارسی. ۸ نوامبر ۲۰۱۶. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۹.
  34. [ir.sputniknews.com «کمک نظامی ایران به سوریه»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). اسپوتنیک. ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۹.
  35. [www.dw.com «درگیری نظامی میان نیروهای تحت حمایت ایران و روسیه در سوریه»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). دویچه‌وله فارسی. ۲۵ ژانویه ۲۰۱۹. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۹.
  36. [www.radiozamaneh.com «جنگ در منطقه و مسئولیت ایران در بحران سوریه»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). ۲ آذر ۱۳۹۴. بایگانی‌شده از اصلی در پارامتر |پیوند بایگانی= نیاز به وارد کردن |تاریخ بایگانی= دارد (کمک). دریافت‌شده در ۸ آبان ۱۳۹۸.
  37. [www.reuters.com «Activists urge U.N. to cite Russia, Iran war crimes in Syria»] مقدار |نشانی بایگانی= را بررسی کنید (کمک). reuters. JANUARY 12, 2017 / 3:56 PM / 3 YEARS AGO. بایگانی‌شده از اصلی در پارامتر |پیوند بایگانی= نیاز به وارد کردن |تاریخ بایگانی= دارد (کمک). تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  38. tehran times: Iran denies supporting Syria in dealing with protestors
  39. Video, Syria: Pro President Bashar al Assad Goverment Forces Kill 30 Protesters In Homs | World News | Sky News
  40. «متیس: دخالت حکومت ایران در سوریه و عراق هیچ فایده‌ای به مردم ایران نمی‌رساند». رادیوفردا. دریافت‌شده در ۹ آبان ۱۳۹۷.
  41. ««آرشیو شرارت»: اسناد جدید از جنایت بشار اسد». رادیو زمانه. دریافت‌شده در ۹ آبان ۱۳۹۸.
  42. «جنگ در منطقه و مسئولیت ایران در بحران سوریه». Radio zamaneh. دریافت‌شده در ۸ ایران ۱۳۹۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  43. «درگیری نظامی میان نیروهای تحت حمایت ایران و روسیه در سوریه». دویچه وله. دریافت‌شده در ۲۵ ژانویه ۲۰۱۹.
  44. [ir-fa/com.dw.www://https/آمریکا-ایران-در-سرکوب-اعتراضات-به-سوریه-کمک-میکند/14990977-a «ایران در سرکوب اعتراضات به سوریه کمک می‌کند»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). دویچه وله. دریافت‌شده در ۲۰۱۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازدید= را بررسی کنید (کمک)
  45. [www.radiofarda.com/a/f8-soleimani/27616660.html&ved=2ahUKEwji8a2Woe3mAhVHDuwKHRurCFMQFjAGegQIBhAB&usg=AOvVaw3MYYCzmK-WO1eqweBWu2Th «شش دروغ قاسم سلیمانی دربارهٔ مداخله نظامی جمهوری اسلامی ایران در منطقه»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). رادیوفردا. دریافت‌شده در ۲۶ اسفند ۱۳۹۴.
  46. "Senior Iranian commander killed in Syria". گاردین. 9 October 2015.
  47. «Beraim Kampf gegen IS: Iranischer General in Syrien getötet». دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۵.
  48. Lizzie Dearden. «Iranian commander Brigadier General Hossein Hamedani killed by Isis while advising Syrian regime». دریافت‌شده در ۹ اکتبر ۲۰۱۵.
  49. Parisa Hafezi. «Senior Iranian Revolutionary Guards general killed in Syria -IRGC». دریافت‌شده در ۹ اکتبر ۲۰۱۵.
  50. «تحریم مقامات ایرانی توسط اتحادیه اروپا» (PDF). وبگاه عدالت برای ایران. ۶ شهریور ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۵ مرداد ۱۳۹۴.
  51. "Senior Iranian commander killed in Syria". گاردین. 9 October 2015.
  52. [www.radiofarda.com/content/f11_iran_syria_crackdown_sanctions_revolutionary_quard/24179096.html «تحریم فرمانده سپاه قدس به دلیل سرکوب معترضان سوری»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). Radio Farda. دریافت‌شده در ۲۰ مه ۲۰۱۱.
  53. [www.bbc.com/persian/iran/2011/06/110624_l03_syria_iran_pasdars «اتحادیه اروپا سه نظامی ایرانی را به اتهام کمک به سرکوب معترضان سوریه تحریم کرد»] مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک). BBC Persian. دریافت‌شده در ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱.
  54. «کشف سه هواپیمای ایرانی توسط مخالفان بشار اسد در حلب». DW. دریافت‌شده در ۱۷ اکتبر ۲۰۱۲.
  55. «امید سوریه به موشک‌های ایرانی». sputniknews. دریافت‌شده در ۳ سپتامبر ۲۰۱۹.
  56. «ایرانیان مقیم انگلستان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۱۱.
  57. «اتحادیه اروپا سپاه قدس را در ارتباط با سرکوب معترضان سوری تحریم کرد». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۵ اوت ۲۰۱۱.
  58. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام ژنرال بدون سایه خامنه‌ای وارد نشده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  59. آمریکا دو عضو نیروی قدس سپاه را به اتهام پشتیبانی از طالبان تحریم کرد
  60. محافظ سابق محمود احمدی‌نژاد در سوریه کشته شد
  61. سردار شاطری در مسیر دمشق-بیروت به شهادت رسیده‌است
  62. «پیکر سردار شهید علی‌پور در اهواز تشییع شد». تسنیم. ۳۱ مرداد ۱۳۹۶.
  63. هشت عضو کشته شده سپاه پاسداران در سوریه به خاک سپرده شدند
  64. مراسم تشیع جنازه سردار شهید حاج اسماعیل حیدری
  65. سردار اسکندری در سوریه به کشته شد
  66. «تصاویر/ مراسم استقبال از پیکر پاک مدافع حرم؛ سردار شهید دریساوی در اهواز». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ دسامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۱۹.
  67. توصیف حاج قاسم از شهدای مدافع حرم
  68. یک روز برفی، میهمانِ «مدافعان حرم»
  69. پیکر شهید امیررضا علیزاده در رودسر تشییع شد
  70. «تشییع پیکر دو شهید مدافع حرم - شیراز». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۶ ژوئن ۲۰۱۴.
  71. دو پاسدار دیگر ایرانی در سوریه کشته شدند
  72. یک فرمانده سپاه و همراهش در سوریه کشته شدند
  73. تشییع پیکر سومین شهید مدافع حریم زینبیه در مرند
  74. سرگرد پاسدار «محرم ترک»، محل شهادت: دمشق
  75. «پاسدار رشید اسلام شهید محمدحسین عطری مدافع حرم اهل بیت س». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۲ ژوئن ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۴ مه ۲۰۱۴.
  76. «مراسم استقبال و وداع با شهید گرگانی مدافع حرم زینب». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ آوریل ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱ مارس ۲۰۱۵.
  77. مراسم تشییع پیکر شهید موسی کاظمی عضو لشکر زرهی ۸ نجف اشرف سپاه پاسداران
  78. شهید پاسدار روح‌الله کافی زاده از شهدای ایرانی مدافع حرم زینب (س)
  79. قهرمان جودوی ایران در درگیری‌های سوریه کشته شد
  80. «افغانستان اعزام افغان‌ها به سوریه توسط ایران را بررسی می‌کند».
  81. هفت نیروی «افغان»، کشته‌شده در سوریه، در مشهد دفن شدند
  82. کشته شدن یکی دیگر از فرماندهان سپاه ایران در سوریه

منابع[ویرایش]