حافظ اسد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
حافظ اسد
Hafez al-Assad official portrait.jpg
رئیس‌الوزرای سوریه
(رئیس دولت)
مشغول به کار
۱۹۷۰ – ۱۹۷۱
پس ازنورالدین الاتاسی
پیش ازعبدالرحمن خلیفاوی
۱۸مین رئیس‌جمهور سوریه
(دیکتاتوری نظامی)
مشغول به کار
۱۹۷۱ – ۲۰۰۰
پس ازاحمد الخطیب
پیش ازعبدالحلیم خدام
اطلاعات شخصی
زاده۶ اکتبر ۱۹۳۰
قرداحه، استان لاذقیه،
Flag of the French Mandate of Syria (1920).svg سوریه تحت قیمومیت فرانسه
درگذشت۱۰ ژوئن ۲۰۰۰ (۶۹ سال)
دمشق
ملیت سوریه
حزب سیاسیحزب بعث سوریه
همسر(ان)انیسه مخلوف (۱۹۳۰–۲۰۱۶)[۱]
فرزندانباسل، بشار، ماهر
محل
تحصیل
آکادمی نظامی حمص
قوای مسلح بعثی سوریه (ارتش خصوصی حزب بعث سوریه)
تخصصسیاستمدار
مذهباسلام علویان
خدمات نظامی
وفادارینیروی هوایی سوریه
درجهSyria-Feriq Awal.jpg ژنرال

حافظ اسد (زادهٔ ۶ اکتبر ۱۹۳۰ - در گذشته ۱۰ ژوئن ۲۰۰۰) سیاست‌مدار، ژنرال ارتشی و فرمانده نیروی هوایی ارتش سوریه (تا ۱۹۷۰)، رئیس جمهوری سوریه و فرمانده کل قوای مسلح کشور (از ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۰، به مدت ۳۰ سال)، و از رهبران برجسته حزب بعث سوریه (و فرمانده ارتش حزب تا کودتای ۱۹۷۰) بود.

در سال ۱۹۷۰، ارتش حزب بعث سوریه (ارتش خصوصی برای حزب) به همراه نیروهایی از ارتش رسمی سوریه که تحت فرماندهی اسد بودند، علیه مابقیِ ارتش رسمی کشور سوریه کودتا کردند و حافظ اسد از این طریق به ریاست حکومت رسید. پس از آن اسد به تصفیه ارتشی‌هایی که حاضر به تبعیت از او نبودند پرداخت و ارتش حزب و بازماندگان ارتش رسمی را ادغام کرد و چند سازمان اطلاعاتی‌امنیتی موازی در سوریه ایجاد کرد تا نظارت حداکثری بر ارتش (برای حنثی‌سازی طرح‌های کودتا علیه اسد) و کنترل جامعه را برعهده داشته باشند. او سپس یک ارتش شخصی ۲۵ هزار نفری به نام گارد ریاست جمهوری سوریه ایجاد کرد تا اگر باز هم کودتایی رخ داد، از او و خانواده‌اش محافظت کنند.[۲] اسد به مدت ۳۰ سال (از ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۰) رئیسِ حکومت بعث سوریه بود و ریاست جمهوریِ مادام‌العمر برای خود ایجاد کرد که در آن ارتش و سازمان‌های اطلاعاتی‌امنیتی مقوماتِ حاکمیت او بر کشور سوریه بودند.[۳]

طبق قوانینی که حافظ اسد وضع کرد، مجلس و دولت به‌طور انحصاری در اختیار حزب بعث قرار گرفت و ارتش و سازمان‌های اطلاعاتی‌امنیتی و حزب بعث به‌طور تمام و کمال از شخص رئیس‌جمهوری که خودش بود باید پیروی می‌کردند و او به عنوان رئیس‌جمهوری مقامی فوق هرسه قوه داشت و حق وتوی مصوبات مجلس و کابینه و حتی قوه قضائیه برای خودش ایجاد کرد و فرمان‌های ریاست جمهوری برای هرسه قوه لازم‌الاجرا و فصل‌الخطاب بودند.[۴] او قدرت حداکثری متمرکز و مطلقه ولی بدون امکان پاسخ‌گویی به مردم برای خودش در مقام ریاست جمهوریِ مادام‌العمر سوریه ایجاد کرد.[۵] منتقدان حافظ اسد بر این باورند که حکومت او مبتنی بر دیکتاتوری نظامی بود. منتقدان حافظ اسد کشتار حما و کشتار زندان تدمر توسط ارتش بعثی سوریه برای سرکوبی مخالفان داخلی دولت حافظ اسد را نمودِ دیکتاتوری نظامی او می‌دانند که از طریق دو دستگاه نظامی (ارتش و سازمان‌های اطلاعاتی‌امنیتی) به جامعه اِعمال می‌شد. آنان یادآور می‌شوند که اگرچه سیاست خارجی حافظ اسد در تضاد با صدام حسین در عِراق بود به طوری که حافظ اسد مهم‌ترین متحد نظامی ایران در جنگ ایران-عراق بود و همه‌جا با صدام حسین مخالفت می‌کرد، ولی سیاست داخلیِ حافظ اسد و صدام حسین کاملاً شبیه به هم بود و از روش‌های یکسانی استفاده می‌کردند مثل تأسیس ارتش شخصی برای خودشان به نام گارد ریاست جمهوری و تک‌حزبی کردن حکومت و وضع قوانین برای مطلقه کردن قدرت ریاست‌جمهوری مادام‌العمر.

پس از مرگ حافظ اسد، حزب بعث جلسه‌ای تشکیل داد و فرزند او بشار اسد را به عنوان رئیس‌جمهوریِ بعدی دولت بعث سوریه انتخاب کرد.

زندگی‌نامه[ویرایش]

حافظ اسد (رئیس‌جمهور دولت بعث سوریه) و رفعت اسد (معاونت ریاست جمهوری)

حافظ اسد در سال ۱۹۳۰ به دنیا آمد. حافظ اسد پس از طی تحصیلات مقدماتی وارد دانشکده خلبانی شد. وی پس از مدّتی خدمت در ارتش، در نیروی هوایی سوریه به درجه ژنرالی رسید و پس از طی مقاماتی چون وزیر دفاع و فرمانده نیروی هوایی، نخست‌وزیر، دبیرکل حزب بعث، ۹از ماه مارس ۱۹۷۱ میلادی پس از انجام کودتایی رئیس‌جمهور سوریه شد.

وی در کودتای سال ۱۹۶۳ حزب بعث مشارکت داشت و پس از آن به فرماندهی نیروی هوایی سوریه رسید. در سال ۱۹۶۶ اسد و دوستانش کودتای دیگری را علیه جناح سنتی حزب بعث ترتیب دادند که به قدرت گرفتن شاخه رادیکال نظامی بعث به رهبری صالح جدید منجر شد و اسد در دولت جدید به عنوان وزیر دفاع منصوب شد. او در سال ۱۹۷۰ در کودتای دیگری صالح جدید را سرنگون کرده با وجود حاکمیت به اصطلاح مبنی بر دموکراسی از آن به بعد تا هنگام مرگ حاکم بلامنازع سوریه شد.

اسد در دوران حکومت خود گرایش‌های رادیکالی حکومت بعث را کاهش داد. میزان بیشتری از مالکیت خصوصی در نظام اقتصادی کشور ایجاد شد و روابط سوریه با کشورهای عربی که از نظر پیشینیان او ارتجاعی محسوب می‌شدند، بهبود یافت. البته اسد اتحاد با شوروی را در تمام دوران جنگ سرد حفظ کرد و در عوض از حمایت آن‌ها علیه اسرائیل بهره‌مند شد.

دیکتاتوری نظامی[ویرایش]

ویرانه‌های مربوط به مدتی بعد از قتل‌عام بین ۱۷ هزار تا ۴۰ هزار مردم غیرنظامی سوریه در جریان کشتار حما توسط نظامیان حزب بعث
ویرانه‌های مربوط به مدتی بعد از قتل‌عام بین ۱۷ هزار تا ۴۰ هزار مردم غیرنظامی سوریه در جریان کشتار حما توسط نظامیان حزب بعث

منتقدان دولت حافظ اسد، دولت او و اساساً حاکمیت حزب بعث سوریه را مبتنی بر دیکتاتوری نظامی می‌دانند.

کشتار حما یک عملیات نظامی در فوریه ۱۹۸۲ بود که با یورش همه‌جانبهٔ نیروهای مسلح بعثی سوریه به این شهر به منظور سرکوب شورش مخالفان حکومت حزب بعث سوریه و دولت حافظ اسد صورت گرفت. رفعت اسد فرماندهی این عملیات را برعهده داشت. رفعت اسد در این عملیات، برای آن که حکومت برادرش حافظ اسد را مستحکم تر سازد و مخالفانش را نابود کند، بنابر تخمین عفو بین‌الملل بین ۱۷۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰ مردم غیرنظامی سوریه را به قتل رساند.[۶][۷]

او هم‌چنین برای حفظ حکومت بعث سوریه به ریاست حافظ اسد، کشتار زندان تدمر را نیز مرتکب شده‌است. یک روز پس از آن که فردی تلاش کرد حافظ اسد را ترور کند، با وجود آن که ترور اسد ناموفق ماند، حزب بعث تصمیم به انتقام گرفت و کشتار زندان تدمر رخ داد. به صورتی که قوای نظامی حزب بعث و نیروهای گروهان دفاعی سوریه تحت فرماندهی رفعت اسد، به داخل زندان ریختند و تقریباً ۱۰۰۰ نفر از زندانیانی را که در حال گذراندن محکومیت خود بودند، به قتل رساندند. بدون این که آن ۱۰۰۰ زندانی، کوچک‌ترین نقشی در ترور نافرجام اسد داشته باشند.

منتقدان دولت بعث سوریه، این کشتارها را نمود دیکتاتوری نظامی حافظ اسد می‌دانند.

کیش شخصیت[ویرایش]

حافظ اسد به عنوان یکی از استراتژی‌هایش در این راستا که قدرت را در سوریه در دست داشته باشد با استفاده از امکانات دولتی یک فرقه شخصیت را ایجاد کرد[۸] تصاویر او که اغلب او را در حال انجام اقدامات قهرمانانه نشان می‌داد، در همه مکان‌های عمومی قرار داده می‌شد. او تعداد بی‌شماری از مکان‌ها و موسسات را در سوریه به افتخار خودش و برخی از اعضای خانواده‌اش نام‌گذاری کرد. به بچه‌ها در مدارس آموزش داده می‌شد که اشعار متملقانه‌ای دربارهٔ حافظ اسد بخوانند. معلم‌ها می‌بایستی هر درس را با سرود «رهبر جاودانه ما حافظ اسد» آغاز کنند. در برخی موارد او تصویری خدایی از خودش ارائه می‌کرد. در کنده‌کاری‌ها و نقاشی‌ها او در کنار پیامبر اسلام نشان داده می‌شد. پس از مرگش دولت پرتره‌هایی از مادر او را تولید کرد در حالی که هاله‌ای از نور او را دربر گرفته بود. به مقامات سوری گفته شده بود که او را به عنوان فرد مقدس یاد کنند.[۹] در فرقه شخصیتی که او ایجاد کرد، از او به عنوان یک فرد با بصیرت و متواضع یاد می‌شد که صرفاً رهبر کشور است. استراتژی ایجاد فرقه شخصیت بعدها توسط رئیس‌جمهور بعدی دولت بعث سوریه یعنی بشار اسد دنبال شد.[۱۰]

حافظ اسد، رئیس‌جمهور دولت بعث سوریه

اختلاف‌ها بین حزب بعث سوریه و حزب بعث عراق و مخالفت اسد با صدام حسین[ویرایش]

حزب بعث یک حزب فراملیتی بود و جناح‌های سوریه و عراق، زیرمجموعه‌های آن بودند. رئیس‌جمهور دولت بعث عراق احمد حسن البکر در سال ۱۳۵۸ شروع به امضای معاهداتی با دولت بعث سوریه کرد که طبق آن‌ها هر دو کشور با هم متحد می‌شدند. بنابر مفاد معاهده‌ها، حافظ اسد قائم‌مقام اتحادیه می‌شد و با این وضع مقام صدام حسین در خطر می‌افتاد؛ ولی قبل از اینکه چنین اتفاقی بیفتد، به وسیله یک کودتای نرم و بدون خشونت توسط صدام حسین تکریتی در رده‌های بالای دولت عراق، رئیس‌جمهور البکر در تاریخ ۲۵ تیر ۱۳۵۸ مجبور به استعفا شد و به این ترتیب صدام حسین تکریتی به‌طور رسمی رئیس‌جمهور دولت بعث عراق گردید. پس از آن هم حافظ اسد و صدام حسین هرروز بیش از پیش اختلاف پیدا کردند و رفته‌رفته به مخالفان یک‌دیگر تبدیل شدند و به نوعی تجزیه حزب بعث تکمیل شد. اختلافات حافظ اسد و صدام حسین آن قدر زیاد شد که این دو به مخالفان سیاسی و تبعید شدگان یک‌دیگر پناه می‌دادند و کمی بعد رسماً قطع رابطه کردند. حافظ اسد در زمان جنگ ایران و عراق، رسماً جانب جمهوری اسلامی ایران را گرفته بود و تا هنگام مرگ نیز با تهران رفت‌وآمد منظم و با دولت ایران ارتباط نزدیک داشت.

بسیاری از منتقدان، دولت حافظ اسد را بر سه‌پایه یعنی دیکتاتوری نظامی، حکومت تک‌حزبی و کیش شخصیت می‌دانند. اگرچه حافظ اسد در طول حکومتش رابطه بدی با حکومت بعث عراق و دولت صدام حسین داشت، اما ویژگی‌های این دو حکومت دقیقاً مشابه بوده‌است و حزب بعث در هردو کشور، حکومت‌های مشابهی داشته. هرچند که حافظ اسد و صدام حسین مخالفان یک‌دیگر بودند و یک‌دیگر را به خیانت به حزب بعث متهم می‌کردند و خودشان را بعثی واقعی می‌نامیدند، اما محل توجه این‌جا است که دولت بعث عراق به ریاست صدام حسین نیز بر سه‌پایه یعنی دیکتاتوری نظامی، حکومت تک‌حزبی و کیش شخصیت استوار بود.

ارتباط با جمهوری اسلامی ایران[ویرایش]

دولت حافظ اسد در زمان جنگ ایران و عراق، به دلیل اختلاف نظرهای شدیدی که با دولت صدام حسین تکریتی داشت، همواره از حکومت ایران حمایت می‌کرد و ایران نیز در عوض امتیازهای تجاری و اقتصادی قابل توجهی به حکومت بعث سوریه اعطا می‌کرد که از آن جمله می‌توان به صادرات یک میلیارد دلار نفت خام رایگان به سوریه (در مقابل مسدود کردن مسیر صادرات نفت عراق از خاک سوریه) اشاره کرد. سوریه نیز در عوض اجازه استقرار نیروی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در خاک خود و نزدیکی مرز لبنان را صادر کرد تا از این طریق حزب‌الله لبنان مستقیماً از جانب ایران اشاره شود.[۱۱]

سوریه، حمایت از جمهوری اسلامی ایران را باعث تقویت بنیه روحی و نظامی خود در برابر اسرائیل و مسائل داخلی لبنان و مبارزه علیه حضور بیگانه در این کشور می‌دانست. مهمترین کمک سوریه در جنگ، حمایت‌های سیاسی آنها از ایران بود، چرا که موضع‌گیریهای سوریه در کنفرانس کشورهای عربی مانع از شکل‌گیری جبهه متحد کشورهای عرب علیه جمهوری اسلامی ایران شد.

حافظ اسد در نوامبر ۱۹۷۰ در مقام رئیس‌الوزرا (نخست‌وزیر یا رئیس دولت)، با لباس نظامی

سوریه هیئتی از افسران سوری را به کشورهای بلوک شرق فرستاد تا تسلیحاتی را از این کشورها خریداری کند. این تسلیحات مستقیماً در اختیار ایران قرار گرفت تا تحریم‌های تسلیحاتی ایران دور زده شود. این کشور بخشی از فرودگاه بین‌المللی دمشق را به جمهوری اسلامی ایران اختصاص داد. دمشق حتی به حسن تهرانی مقدم و تیم ۵۰ نفره سپاه پاسداران انقلاب اسلامی موشک داد. این موشک‌ها اولین جرقه‌های دانش موشک بومی در ایران بود. از آن جایی که تیم ایرانی به دستور مستقیم حافظ اسد رئیس‌جمهور وقت سوریه در مهمترین پادگان موشکی این کشور استقرار یافته بود، تیم ایرانی از هر فرصتی برای آموزش بهره می‌برد به نحوی که اعضا بدون اینکه کسی مانع آن‌ها شود، به زاغه‌های مهمات، انبارهای موشکی و . .. سرکشی می‌کردند تا از نحوه نگه‌داری موشک‌ها هم آگاه شوند.

دمشق برای حمایت کامل از ایران، اطلاعات پایگاه‌های نظامیِ نیروهای عراقی و همچنین سلاح‌های روسی که عراق از آن‌ها استفاده می‌کرد را به تهران داد و همین اطلاعات نقش بسیار مهمی در پیروزی‌های ایران در مقابل تهاجم صدام حسین داشت.[۱۲]

خانواده[ویرایش]

مرگ[ویرایش]

حافظ اسد در روز ۱۰ ژوئن ۲۰۰۰ هنگام مکالمه تلفنی با امیل لحود رئیس‌جمهور لبنان بر اثر حمله قلبی در سن ۶۹ سالگی درگذشت. پس از مرگ او، حزب بعث جلسه‌ای تشکیل داد و فرزند او بشار اسد را به عنوان رئیس‌جمهور بعدی دولت بعث سوریه انتخاب کرد. بشار اسد در همان اوایل دولت خود سفری به تهران کرد و علی خامنه‌ای رهبر ایران، مرگ حافظ اسد را به او تسلیت گفت و تأکید کرد که: «جمهوری اسلامی ایران با درگذشت آقای حافظ اسد، یک دوست و برادر خوب را از دست داد اما ادامه راه وی به وسیله فرزند آن مرحوم که یادآور شخصیت آقای حافظ اسد می‌باشد، مایه امیدواری است.» و سپس بشار اسد نیز یادآور شد که مثل دولت حافظ اسد، «دمشق همواره و در تمام شرایط پشتیبان تهران خواهد بود.» همان‌طور که در زمان جنگ ایران و عراق، دولت بعث سوریه از دولت ایران حمایت کرد.[۱۳]

منابع[ویرایش]

  1. از حافظ اسد تا بشار اسد: درس‌هایی که پسر از پدر نی‌آموخت، رادیو فردا
  2. "Syrian rebel leader to Haaretz: Assad's opposition will secure chemical weapons". Haaretz. 28 May 2012. Retrieved 2 August 2012.
  3. Seale، Patrick (۱۹۸۸). Asad of Syria.
  4. "Constitution of the Syrian Arabic Republic – Syrian Arab News Agency". sana.sy. Retrieved 2016-10-30.
  5. Pipes, Daniel (1995). Syria Beyond the Peace Process. The Washington Institute for Near East Policy.
  6. وبگاه مفهوم
  7. وبگاه کمیته حقوق بشر سوریه
  8. Personenkulte Im Stalinismus By Klaus Heller, Jan Plamper, V&R unipress GmbH, 2004
  9. Syria Beyond the Peace Process, By Daniel Pipes, (NY 1995) page 15-16
  10. Commanding Syria: Bashar Al-Assad And the First Years in Power (B.Tauris, 2007), By Eyal Zisser, page 50
  11. Nihat Ali Özcan (22 June 2011). "Turkey-Syria-Iran triangle is being redrawn". روزنامه حریت. Retrieved 4 July 2011.
  12. بازخوانی حمایت‌های سوریه از ایران وبگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  13. وب سایت رسمی علی خامنه‌ای (۶ بهمن ۱۳۷۹). «دیدار آقای بشار اسد رئیس‌جمهور سوریه با رهبر انقلاب». وب سایت رسمی علی خامنه‌ای. دریافت‌شده در مرداد 1396. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)