سید محمد خامنه‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمد خامنه ای
سید محمد خامنه ای
زادروز ۳ دی ۱۳۱۴
مشهد
ملیت  ایران
تحصیلات لیسانس حقوق قضایی- دارای درجه ی اجتهاد
از دانشگاه دانشگاه تهران
پیشه وکیل پایه یک دادگستری
استاددانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روابط بین الملل، دانشگاه الزهرا، دانشگاه آزاد اسلامی.
صاحب امتیاز و سردبیر مجله مسائل ایران
رییس انجمن بین المللی ملاصدرا
صاحب امتیاز و مدیر مسئول مجله ی خردنامه صدرا
عضو مؤسسه گفتگوی بین ادیان
نهاد بنیاد حکمت اسلامی صدرا
شناخته‌شده برای جمهوری اسلامی ایران
نقش‌های برجسته مؤسس مؤسسه ی حقوق اسلام
از تدوین‌کنندگان پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
لقب آیت الله
دین اسلام
مذهب شیعه
منصب رییس بنیاد ایران شناسی
مؤسس و رییس بنیاد حکمت اسلامی صدرا
خویشاوندان برادران ( سیدعلی خامنه ای ، سیدهادی خامنه ای ) خواهران(بدری خامنه ای ، سیده فاطمه حسینی خامنه ای )

سید محمد حسینی خامنه‌ (متولد ۳ دی ۱۳۱۴ در مشهد) معروف به سید محمد خامنه ای،حقوق دان، مجتهد و رئیس بنیاد ایران شناسی و بنیاد حکمت اسلامی صدرا است. او برادر بزرگتر سید علی خامنه‌ای و پسر سید جواد خامنه‌ای است.[۱] او در زمینه فلسفه و دین،پژوهش های فراوان دارد و کتاب و مقالات متعددی نوشته است.

وی ابتدا در مدرسه نهضت آزادی کمال و کارآموز درس می‌داد. در بنیاد حکمت اسلامی صدرا که توسط خود وی تاسیس شده است مجله تخصصی فلسفه را به اسم «خردنامه صدرا» منتشر کرد و در حال حاضر علاوه بر آن مجله تاریخ فلسفه را نیز منتشر می‌کند.[۲] بنیاد حکمت اسلامی صدرا دارای بخش های علمی زیادی است و حدود ۲۰ سال از فعالیت آن می‌گذرد.[۳]

تولد و تحصیلات[ویرایش]

سید محمد خامنه ای در ۳ دی ۱۳۱۴ در خانواده‌ای روحانی و اهل علم در مشهد به دنیا آمد. نسب خانواده او با کمتر از سی واسطه به امام سجاد و امام حسین می‌رسد[۴] . سید محمد خامنه‌ای تحصیلات خود را در زادگاهش، مشهد ، آغاز کرد. مدتی در مکتب خانه ای درس خواند و سپس به مدرسه غیردولتی و عربی رفت و همزمان با تحصیل در آن مدرسه، فراگیری علوم دینی را نزد پدر پی گرفت. در کنار آن به یادگیری تجوید و مفاهیم قرآن پرداخت. از آن جایی که پدرش علاقه داشت وی به کسوت روحانیت در آید در دوازده سالگی لباس طلبگی پوشید و از آن به بعد کسب و فراگیری علوم دینی را در مدرسه نواب در حوزه علمیه مشهد در نزد اساتیدی چون سید محمدهادی میلانی ، شیخ هاشم قزوینی ، میرزا جواد تهرانی و دیگر اساتید بزرگوار حوزه ادامه داد. هم زمان با آن، دروس جدید را نیز فرا گرفت و دوره دبیرستان را در همان سالها به صورت متفرقه طی کرد و دیپلم گرفت و به فراگیری زبان های فرانسه و انگلیسی نیز همت گمارد [۵]. در سال ۱۳۳۴ به پیشنهاد برخی از علما و فضلای قم عازم این شهر شد و در مدرسه حجتیه و حوزه علمیه آن شهر به تکمیل تحصیلات دینی و حوزوی پرداخت و در محضر اساتیدی چون سید حسین طباطبایی بروجردی و سید روح الله خمینی ، عبدالکریم حائری یزدی و مجاهدی تبریزی و فلسفه را نزد سید محمد حسین طباطبایی تلمذ کرد. او در ۱۳۴۳ در رشته حقوق قضایی دانشکده حقوق دانشگاه تهران وارد شد و در ۱۳۴۷ لیسانس خود را اخذ کرد[۵].

فعالیت‌های سیاسی[ویرایش]

عضویت در شورای تدوین قانون اساسی[ویرایش]

وی که از اعضای شورای تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به فرمان سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۵۷ بود، در نگارش پیش‌نویس قانون اساسی با حسن حبیبی و دیگران نقش داشت. او پیش از سال ۵۷ یعنی حدود سال ۱۳۵۴ مؤسسهٔ تحقیقاتی حقوق اسلام را با سی نفر از طلاب و سرمایه‌گذارهای بازار راه‌اندازی کردند و پس از آن وکیل دادگستری شد. هفته اول انقلاب، مدرسه رفاه با تمام تشکیلات دست وی بود. بعد در دادسرای انقلاب و مجلس خبرگان فعالیت داشت. وی پیش‌نویس طرح آزادسازی گروگان‌های آمریکایی در قرارداد الجزایر بین ایران و آمریکا را نیز نوشت.[۲]

وی اظهارنظر کرده بود:[۶][۷]

ایران تنها کشوری است که به دور از دیکتاتوری و توسط مردم اداره می‌شود

واکنش به ماجرای مک‌ فارلین و واکنش سید روح الله خمینی[ویرایش]

محمد خامنه‌ای یکی از هشت نماینده مجلس بود که پس از افشای ماجرای مک‌فارلین به این اتفاق اعتراض کرد و علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه وقت را مورد سؤال قرار داد. در بخشی از این سؤال آمده بود: «شنیده می شود افرادی خارج از کادر وزارت امور خارجه با هیئت آمریکایی تماس گرفته و مذاکره نموده اند، لطفاً اعلام دارید که این افراد ماموریتی از جانب وزارت امور خارجه داشته اند یا خیر.» اما با موضع گیری آیت‌الله خمینی در این مورد از پیگری سؤال منصرف شدند.

با این حال محمد خامنه‌ای ۲۷ سال بعد و هنگام نامزدی هاشمی رفسنجانی برای انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲) مجدداً همان مطالب را تکرار کرد.[۸][۹]

دیگر فعالیتهای سیاسی بعد از انقلاب[ویرایش]

وی در انتخابات اولین دوره مجلس خبرگان قانون اساسی از سوی مردم مشهد به مجلس خبرگان قانون اساسی راه یافت و در مجلس مزبور از طراحان اصول قانون اساسی بود. او بر سر اصل مهم «ولایت فقیه» تأکید داشت. او همچنین اصول مربوط به سیستم اقتصادی و قضایی را از تصویب گذراند و طراح اصلی شورایعالی قضایی و چند اصل مهم دیگر بود [۵]. او همچنین در نخستین دورة مجلس شورای اسلامی از سوی مردم مشهد به مجلس راه یافت و به عنوان رئیس کمیسیون قضایی فعالیت کرد. او درعرصة مجلس نخستین کسی بود که به طور جدی به طرز کار بنی‌صدر ولیبرالها و برخورد آنها با مجلس اعتراض کرد و موضع قاطعانه گرفت. او در جلسه بررسی عدم کفایت سیاسی رییس جمهور، ابوالحسن بنی صدر، در مخالفت با رییس جمهور و گروه های مدافع او سخن گفت . او در دوره دوم مجلس شورای اسلامی هم بار دیگر از سوی مردم مشهد به نمایندگی برگزیده شد.

مبارزات سیاسی قبل از انقلاب[ویرایش]

سید محمد خامنه‌ای فعالیت های سیاسی خود را حدود سالهای ۱۳۳۲- ۱۳۳۰ آغاز کرد. وی در جریان ملی شدن صنعت نفت در کوران مبارزات سیاسی افتاد و به دلیل آشنایی با افکار و اندیشه های آیت‌الله کاشانی رسماً پشتیبانی از جناح روحانیت را برگزید. او چون مدافع و موافق ملی شدن صنعت نفت بود، این افکار را بین طلبه‌های مدرسه نواب اشاعه می‌داد و در بیشتر سخنرانی‌ها و میتینگ‌های نفتی شرکت می‌کرد.[۱۰] مدتی بعد از آن نیز به دلیل آشنایی با فداییان اسلام و نواب صفوی انگیزه فعالیت های سیاسی در او قوت بیشتری گرفت و زیر پوشش انجمن های خیریه علوی (مرتضوی) و امثال آن، فعالیت سیاسی و مبارزاتی می‌کرد. با شروع مبارزات امام خمینی، با آن همگام شد و گاهی نیز به نمایندگی از سوی امام پیام ها و نامه‌های ایشان را به مراجع مشهد می رساند. همچنین در قم با تشکیل گروه های مخفی مبارز در نشر و توزیع گسترده نوارهای سخنرانی و اعلامیه های امام در قم و تهران و مشهد کوشا بود که به خاطر آن تحت تعقیب ساواک قرار گرفت[۵]. با تشدید روند مبارزات گروه سری یازده نفره را تشکیل دادند. گروه سری یازده نفره گروهی بودند که تحت پوشش اصلاح حوزه تلاش می‌کردند مرکزیتی برای مبارزه با رژیم به وجود آورند. افراد این جمعیت عبارت بودند از آیات سیدعلی خامنه‌ای ، علی مشکینی، احمد آذری قمی، سیدمحمد خامنه‌ای، اکبرهاشمی رفسنجانی، مصباح یزدی، حسینعلی منتظری، عبدالرحیم شیرازی، مهدی حائری تهرانی، علی قدوسی، ابراهیم امینی [۱۱]. آیت‌الله سید محمد خامنه ای مسئولیت تنظیم و تدوین اساسنامه گروه را برعهده داشت . او برای رعایت مسائل امنیتی اساسنامه را به زبان عربی به نگارش درآورد . گروه مزبور پس از مدتی فعالیت توسط ساواک شناسایی شد و برخی از اعضای آن دستگیر شدند. همچنین سیدمحمد خامنه‌ای دوره خدمت سربازی خود را در سپاه دانش گذراند و پس از آن نیز تدریس در دبیرستان های تهران را پی گرفت . او در سال ۱۳۵۱ «مؤسسه تحقیقاتی ـ حقوق اسلام» را در سطحی عالی به کمک عده ای از بازاریان و فضلای قم تأسیس کرد که در سال ۱۳۵۴ به دلیل دستگیری برخی از اعضای هیئت امنا تعطیل شد. در همان سالها به پیشنهاد شهید مطهری برای احیای حسینیه ارشاد نیز دعوت شد و در همین مدت علاوه بر تحقیقات اسلامی، با تألیف کتاب هایی در فقه، فلسفه، حقوق و تفسیر، در هر کار تحقیقی که می توانست همکاری و مشارکت داشت[۵]. آیت‌الله سید محمد خامنه‌ای در اوج مبارزات مردمی به عنوان وکیل پایه یک دادگستری عهده دار وکالت زندانیان سیاسی به ویژه دانشجویان مبارز بود. وی از راه جمعیت حقوقدانان ایرانی و کمیتة دفاع از زندانیان سیاسی که خود از مؤسسین آن و عضو هیئت اجرائی آنها بود، به کمک روابط بین‌الملل و مصاحبه با جراید دنیا به افشاگری رژیم پرداخت.او در شمار روحانیانی بود که پای بسیاری از اعلامیه هایی را که برای محکوم کردن اقدامات رژیم از سوی علما صادر می شد امضا کرده و خود نیز بارها در حمایت از حرکت های مردمی به صدور بیانیه و اعلامیه پرداخته است.نمونه بارز آن صدور اعلامیه در محکومیت سرکوب اعتصاب کارکنان شرکت نفت در ۱۳۵۷، امضای اعلامیه صادر شده از سوی روحانیت مبارز در محکومیت اقدام رژیم پهلوی در حمله به حرم رضوی ، امضای اعلامیه صادر شده از سوی روحانیت مبارز در تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ در محکومیت اقدام رژیم در حمله به راهپیمایی های مردمی و ... است [۵].

ترور نافرجام[ویرایش]

سال ۱۳۶۰ از جمله سال‌هایی است که شخصیت‌های زیادی در آن ترور شدند. در یکی از این ترورها، سید محمد خامنه ای، در ۲۰ دی ۱۳۶۰، به عنوان نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی، قصد عزیمت به مجلس را داشت که مورد حمله قرار گرفت. در این حادثه، وی بر اثر تیراندازی مهاجمان از ناحیه کمر جراحاتی برداشت اما دو محافظ ایشان کشته شدند. و افراد مسلح با اتومبیل متواری شدند. در پی این سوء قصد، سید محمد خامنه ای در بیمارستان بستری شد.[۱۲]

فعالیتهای علمی[ویرایش]

سید محمد خامنه ای پس از پایان دور دوم مجلس شورای اسلامی عرصه سیاست را به دیگران واگذار کرد و به تحقیق و پژوهش در امور فرهنگی، به‌ویژه فلسفه و حکمت اسلامی پرداخت و در سال ۱۳۷۸ با تأسیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا فعالیت های علمی خود را در آن بنیاد متمرکز ساخت. او علاوه بر فعالیت های علمی و پژوهشی ، در دانشگاه های مختلفی مانند دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه روابط بین‌الملل (وزارت امور خارجه)، دانشگاه الزهرا و دانشگاه آزاد اسلامی در رشته‌ها و علوم مختلف به کار تدریس نیز اهتمام ورزیده است . از آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای آثار زیادی اعم از تألیف و ترجمه و تصحیح منتشر شده است. علاوه بر کتابهای زیر بیش از ۱۰۰ مقاله علمی نیز از وی منتشر شده است.

کتاب های منتشر شده سید محمد خامنه ای[ویرایش]

نام اثر نویسنده مترجم نام نویسنده سال زبان اصلی انگلیسی زبان اصلی فرانسوی زبان اصلی عربی نام انتشارات محل نشر
اسرار زمین در قرآن - YesY - - YesY - - بی تا تهران
آیات برگزیده جلد 1 و 2 YesY - - - - - - بعثت، بی تا تهران
جلد چهار تفسیر المیزان - YesY - 1336-1376 - - YesY رجا قم
دین و دین باوری(خداشناسی) YesY - - 1350 - - - بعثت تهران
بیمه در حقوق اسلام - YesY - 1359 - - YesY دفتر نشر فرهنگ اسلامی تهران
حج از نگاه حقوق بین‌الملل YesY - - 1371 - - - کیهان تهران
علی و صلح جهانی YesY - - 1377 - - - آوای نور تهران
المظاهر الالهیه ملاصدرا مقدمه و تصحیح YesY - 1378 - - YesY بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
زندگی، مکتب و شخصیت صدرالمتألهین YesY - - 1379 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
سیر حکمت در ایران و جهان YesY - - 1380 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
علم قاضی YesY - - 1382 - - - تولید کتاب تهران
الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه(جلد۱) - YesY - 1383 - - YesY بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
اقطاع؛ حقوق تقسیم اراضی دولتی YesY - - 1383 - - - تولید کتاب تهران
حکمت متعالیه ملاصدرا YesY - - 1383 - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
القواعد الفقهیه فی احادیث الکاظمیه YesY - - 1384 - - YesY تولید کتاب تهران
روح و نفس YesY - - 1384 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
علم القاضی و مدی جوازه فی الأحکام YesY - - 1383 - - YesY تولید کتاب تهران
میرداماد YesY - - 1384 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
فلسفه زن بودن؛ مقدمه‌یی بر حقوق زن YesY - - 1385 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
ملاصدرا، هرمنوتیک و فهم کلام الهی YesY - - 1385 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
انسان در گذرگاه هستی (۴جلد) YesY - - 1385 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
فریاد جرس؛ وصیتنامه امیرالمؤمنین امام علی (ع) YesY - - 1386 - - - تولید کتاب تهران
مالکیت عمومی YesY - - 1386 - - - تولید کتاب -تهران
«نکات و اسراری از اسرارالآیات ملاصدرا (مقدمه) YesY - - 1388 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
ویژگی های جهان بینی اسلامی - YesY سید قطب 1388 - - YesY تولید کتاب تهران
«مقدمه بر تفسیر ملاصدرا» در ملاصدرا YesY - - 1389 - - YesY تولید کتاب تهران
تفسیر القرآن الکریم (جلد۱) YesY - - 1389 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
حقوق جزای عمومی،جلد اول: کلیات YesY - - 1389 - - - تولید کتاب تهران
قرآن و حقایقی پیرامون آن YesY - - 1391 - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران

فعالیتهای اجرایی[ویرایش]

از مهمترین فعالیت های اجرایی آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای میتوان به موارد زیر اشاره کرد[۱۳]: ۱. صاحب امتیاز مجله مسایل ایران ۲. صاحب امتیاز و مدیر مسئول و سردبیر مجله فلسفی و تخصصی خردنامه صدرا ۳. رییس انجمن بین‌المللی ملاصدرا ۴. رییس انجمن علمی تاریخ فلسفه ایران ۵. مدیر مسئول مجله فلسفی تخصصی تاریخ فلسفه ۶. رئیس خانه حکمت و فلسفه ایران ۷. عضویت در مؤسسه گفتگوی بین ادیان ۸. رئیس بنیاد ایران شناسی

تجلیل از کوروش و ایران باستان[ویرایش]

سیدمحمد خامنه ای تحقیقاتی زیادی درباره حکمت و فلسفه در ایران قبل از اسلام انجام داده است که در قالب کتاب «سیر حکمت در ایران و جهان» منتشر شده است. او پس از تصدی ریاست بنیاد ایران شناسی ، در سخنانی تفسیری دینی از کوروش بیان کرد[۱۴]:

در ایران قدیم، چه دولتهای آریایی و چه دولتهای بومی ایرانی (مثل ایلامی ها یا کاسپین‌های شمال یا تمدن‌های مانائی و نواحی مرکزی در کاشان و کرمان) همه، پایه‌گذار فرهنگهای غنی و تولید علم و هنر و نوعاً مروج توحید و اخلاق بوده‌اند. مثلاً کورش و فرزندش با جهاد فرهنگی به ظاهر نظامی خود، توحید را در بین‌النهرین و سومر و مصر و آتن (یونان) گسترش دادند و روحانیون آن زمان هم بزرگترین دانشمندان علوم مختلف و فیلسوفان عصر خود بودند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «ریاست بنیاد حکمت اسلامی صدرا»(فارسی)‎. بنیاد حکمت اسلامی صدرا، نامعلوم. بازبینی‌شده در ۵ آذر ۱۳۸۸. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ناگفته‌های سید محمد خامنه‌ای از تحولات اوایل انقلاب تاکنون تابناک
  3. http://mullasadra.org/new_site/persian/
  4. نک: کامور بخشایش، جواد (1392) «زندگی نامه آیت‌الله سید محمد خامنه‌ای» در اندیشه‌نامه ی سیدمحمد خامنه‌ای، به اهتمام سید عبدالمجید میردامادی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ همان
  6. http://www.sahamnews.net/1389/12/17875/
  7. http://www.rahesabz.net/story/33459/
  8. خاطرات هاشمی رفسنجانی
  9. وبگاه جماران
  10. خاطرات سیاسی آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای، 1391، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  11. کامور بخشایش، جواد (1392) «زندگی نامه آیت‌الله سید محمد خامنه ای» در اندیشه‌نامه آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای، به اهتمام سید عبدالمجید میردامادی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  12. ترور نافرجام سید محمد خامنه‌ای در سال ۱۳۶۰ وبسایت راسخون
  13. http://mullasadra.org/new_site/persian/About%20Us/Riyasat.htm
  14. «سیدمحمد خامنه‌ای: کوروش و فرزندش، توحید را گسترش دادند». وبگاه دانشنامه بزرگ اسلامی. بازبینی‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۳.