سید محمد خامنه‌ای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سید محمد خامنه‌ای
Ayatollah Sayyed Mohammad Khamenei & Ayatollah Sayyed Ali Khamenei01 () (cropped).jpg
سید محمد خامنه‌ای
زادروز ۳ دی ۱۳۱۴ (۸۱ سال)
مشهد
ملیت  ایران
تحصیلات لیسانس حقوق قضایی- دارای درجهٔ اجتهاد
از دانشگاه دانشگاه تهران
پیشه وکیل پایه یک دادگستری
استاددانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روابط بین‌الملل، دانشگاه الزهرا، دانشگاه آزاد اسلامی.
صاحب امتیاز و سردبیر مجله مسائل ایران
رئیس انجمن بین‌المللی ملاصدرا
صاحب امتیاز و مدیر مسئول مجلهٔ خردنامه صدرا
عضو مؤسسه گفتگوی بین ادیان
نهاد بنیاد حکمت اسلامی صدرا
شناخته‌شده برای جمهوری اسلامی ایران
نقش‌های برجسته مؤسس مؤسسهٔ حقوق اسلام
از تدوین‌کنندگان پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
لقب آیت‌الله
دین اسلام
مذهب شیعه
منصب رئیس بنیاد ایران شناسی
مؤسس و رئیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا
خویشاوندان برادران (سیدعلی خامنه‌ای، سیدهادی خامنه‌ای، سیدحسن خامنه‌ای) خواهران(بدری خامنه‌ای)

سید محمد حسینی خامنه (متولد ۳ دی ۱۳۱۴ در مشهد) معروف به سید محمد خامنه‌ای حقوق‌دان، مجتهد و رئیس بنیاد ایران‌شناسی و بنیاد حکمت اسلامی صدرا است. او برادر بزرگ‌تر سید علی خامنه‌ای و پسر سید جواد خامنه‌ای است.[۱] او در زمینهٔ فلسفه و دین، پژوهش‌های فراوان دارد و کتاب و مقالات متعددی نوشته است.

وی ابتدا در مدرسهٔ کمال و کارآموز تدریس می کرد و در زمان انقلاب ۱۳۵۷ با انقلابیون فعالیت و همراهی داشت. او دارای پروانه وکالت بوده و بعد از انقلاب در سمت نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی و مجالس دوره اول و دوم شورای اسلامی حضور داشت. وی در حال حاضر ریاست بنیاد حکمت اسلامی صدرا را رابر عهده داشته و مجلهٔ تخصصی فلسفه را به اسم «خردنامهٔ صدرا» منتشر کرد و در حال حاضر علاوه بر آن مجله، تاریخ فلسفه را نیز منتشر می‌کند.[۲]

تولد و تحصیلات[ویرایش]

سید محمد خامنه‌ای در ۳ دی ۱۳۱۴ در خانواده‌ای روحانی و اهل علم در مشهد به دنیا آمد. نسب خانواده او با کمتر از سی واسطه به امام سجاد و امام حسین می‌رسد.[۳] سید محمد خامنه‌ای تحصیلات خود را در زادگاهش مشهد آغاز کرد. مدتی در مکتب‌خانه‌ای درس خواند و سپس به مدرسهٔ غیردولتی و عربی رفت و هم‌زمان با تحصیل در آن مدرسه، فراگیری علوم دینی را نزد پدر پی گرفت. در کنار آن به یادگیری تجوید و مفاهیم قرآن پرداخت. از آنجایی که پدرش علاقه داشت وی به کسوت روحانیت در آید، در دوازده‌سالگی لباس طلبگی پوشید و از آن به بعد کسب و فراگیری علوم دینی را در مدرسهٔ نواب در حوزهٔ علمیهٔ مشهد در نزد استادانی چون سید محمدهادی میلانی، شیخ هاشم قزوینی، میرزا جواد تهرانی و دیگر استادان بزرگوار حوزه ادامه داد. هم‌زمان با آن، دروس جدید را نیز فرا گرفت و دورهٔ دبیرستان را در همان سال‌ها به‌صورت متفرقه طی کرد و دیپلم گرفت و به فراگیری زبان‌های فرانسه و انگلیسی نیز همت گماشت.[۴] در سال ۱۳۳۴ به پیشنهاد برخی از علما و فضلای قم، عازم این شهر شد و در مدرسهٔ حجتیه و حوزهٔ علمیه آن شهر به تکمیل تحصیلات دینی و حوزوی پرداخت و در محضر استادانی چون سید حسین طباطبایی بروجردی و سید روح‌الله خمینی، عبدالکریم حائری یزدی و مجاهدی تبریزی و فلسفه را نزد سید محمد حسین طباطبایی تلمذ کرد. او در ۱۳۴۳ در رشتهٔ حقوق قضایی دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران وارد شد و در ۱۳۴۷ لیسانس خود را گرفت.[۴]

فعالیت‌های سیاسی[ویرایش]

عضویت در شورای تدوین قانون اساسی[ویرایش]

وی که از اعضای شورای تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به فرمان سید روح‌الله خمینی در سال ۱۳۵۷ بود، در نگارش پیش‌نویس قانون اساسی با حسن حبیبی و دیگران نقش داشت. او پیش از سال ۵۷ یعنی حدود سال ۱۳۵۴ مؤسسهٔ تحقیقاتی حقوق اسلام را با سی نفر از طلاب و سرمایه‌گذارهای بازار راه‌اندازی کردند و پس از آن وکیل دادگستری شد. هفته اول انقلاب، مدرسه رفاه با تمام تشکیلات دست وی بود. بعد در دادسرای انقلاب و مجلس خبرگان فعالیت داشت. وی پیش‌نویس طرح آزادسازی گروگان‌های آمریکایی در قرارداد الجزایر بین ایران و آمریکا را نیز نوشت.[۲]

وی اظهارنظر کرده بود:[۵][۶]

ایران تنها کشوری است که به دور از دیکتاتوری و توسط مردم اداره می‌شود

واکنش به ماجرای مک‌فارلین و واکنش سید روح‌الله خمینی[ویرایش]

محمد خامنه‌ای یکی از هشت نماینده مجلس بود که پس از افشای ماجرای مک‌فارلین به این اتفاق اعتراض کرد و علی‌اکبر ولایتی وزیر خارجه وقت را مورد سؤال قرار داد. در بخشی از این سؤال آمده بود: «شنیده می‌شود افرادی خارج از کادر وزارت امور خارجه با هیئت آمریکایی تماس گرفته و مذاکره نموده‌اند، لطفاً اعلام دارید که این افراد مأموریتی از جانب وزارت امور خارجه داشته‌اند یا خیر.» اما با موضع گیری آیت‌الله خمینی در این مورد از پیگری سؤال منصرف شدند.

با این حال محمد خامنه‌ای ۲۷ سال بعد و هنگام نامزدی هاشمی رفسنجانی برای انتخابات ریاست‌جمهوری ایران (۱۳۹۲) مجدداً همان مطالب را تکرار کرد.[۷][۸]

دیگر فعالیتهای سیاسی بعد از انقلاب[ویرایش]

وی در انتخابات اولین دوره مجلس خبرگان قانون اساسی از سوی مردم مشهد به مجلس خبرگان قانون اساسی راه یافت و در مجلس مزبور از طراحان اصول قانون اساسی بود. او از حامیان اضافه شدن اصل «ولایت فقیه» به پیش نویس قانون اساسی در مجلس خبرگان بود. همچنین تغییرات در اصول مربوط به سیستم اقتصادی و قضایی را حمایت کرده و طراح اصلی شورایعالی قضایی بود.[۴] او همچنین در نخستین دورة مجلس شورای اسلامی از سوی مردم مشهد به مجلس راه یافت و به عنوان رئیس کمیسیون قضایی فعالیت کرد. او ا نخستین مخالفان رئیس جمهور وقت گروه‌های اپوزیسیون داخل مجلس بود. او در جلسه بررسی عدم کفایت سیاسی رئیس جمهور، ابوالحسن بنی‌صدر، در مخالفت با رئیس جمهور و گروه‌های مدافع او سخن گفت. او در دوره دوم مجلس شورای اسلامی هم بار دیگر از سوی مردم مشهد به نمایندگی برگزیده شد.

مبارزات سیاسی قبل از انقلاب[ویرایش]

سید محمد خامنه‌ای فعالیت‌های سیاسی خود را حدود سالهای ۱۳۳۲–۱۳۳۰ آغاز کرد. وی در جریان ملی شدن صنعت نفت در کوران مبارزات سیاسی افتاد و به دلیل آشنایی با افکار و اندیشه‌های آیت‌الله کاشانی رسماً پشتیبانی از جناح روحانیت را برگزید. او چون مدافع و موافق ملی شدن صنعت نفت بود، این افکار را بین طلبه‌های مدرسه نواب اشاعه می‌داد و در بیشتر سخنرانی‌ها و میتینگ‌های نفتی شرکت می‌کرد.[۹] مدتی بعد از آن نیز به دلیل آشنایی با فداییان اسلام و نواب صفوی انگیزه فعالیت‌های سیاسی در او قوت بیشتری گرفت و زیر پوشش انجمن‌های خیریه علوی (مرتضوی) و امثال آن، فعالیت سیاسی و مبارزاتی می‌کرد. با شروع مبارزات روح‌الله خمینی، با آن همگام شد و گاهی نیز به نمایندگی از آیت‌الله خمین پیام‌ها و نامه‌های او را به مراجع مشهد می‌رساند. همچنین در قم با تشکیل گروه‌های مخفی مبارز در نشر و توزیع گسترده نوارهای سخنرانی و اعلامیه‌های امام در قم و تهران و مشهد کوشا بود که به خاطر آن تحت تعقیب ساواک قرار گرفت.[۴] با تشدید روند مبارزات گروه سری یازده نفره را تشکیل دادند. گروه سری یازده نفره گروهی بودند که تحت پوشش اصلاح حوزه تلاش می‌کردند مرکزیتی برای مبارزه با رژیم به وجود آورند. افراد این جمعیت عبارت بودند از سیدعلی خامنه‌ای، علی مشکینی، احمد آذری قمی، سیدمحمد خامنه‌ای، اکبر هاشمی رفسنجانی، مصباح یزدی، حسینعلی منتظری، عبدالرحیم شیرازی، مهدی حائری تهرانی، علی قدوسی، ابراهیم امینی.[۱۰] سید محمد خامنه‌ای مسئولیت تنظیم و تدوین اساسنامه گروه را برعهده داشت. او برای رعایت مسائل امنیتی اساسنامه را به زبان عربی به نگارش درآورد. گروه مزبور پس از مدتی فعالیت توسط ساواک شناسایی شد و برخی از اعضای آن دستگیر شدند.

همچنین سیدمحمد خامنه‌ای دوره خدمت سربازی خود را در سپاه دانش گذراند و پس از آن نیز تدریس در دبیرستان‌های تهران را پی گرفت. او در سال ۱۳۵۱ «مؤسسه تحقیقاتی ـ حقوق اسلام» را در سطحی عالی به کمک عده‌ای از بازاریان و فضلای قم تأسیس کرد که در سال ۱۳۵۴ به دلیل دستگیری برخی از اعضای هیئت امنا تعطیل شد. در همان سالها به پیشنهاد شهید مطهری برای احیای حسینیه ارشاد نیز دعوت شد و در همین مدت علاوه بر تحقیقات اسلامی، با تألیف کتاب‌هایی در فقه، فلسفه، حقوق و تفسیر، در هر کار تحقیقی که می‌توانست همکاری و مشارکت داشت.[۴]

محمد خامنه‌ای در اوج مبارزات مردمی به عنوان وکیل پایه یک دادگستری عهده‌دار وکالت زندانیان سیاسی به ویژه دانشجویان مبارز بود.[نیازمند منبع] وی از راه جمعیت حقوقدانان ایرانی و کمیته دفاع از زندانیان سیاسی که خود از مؤسسین آن و عضو هیئت اجرائی آنها بود،[نیازمند منبع] به کمک روابط بین‌الملل و مصاحبه با جراید دنیا به افشاگری رژیم پرداخت. او در شمار روحانیانی بود که پای بسیاری از اعلامیه‌هایی را که برای محکوم کردن اقدامات رژیم از سوی علما صادر می‌شد امضا کرده و خود نیز بارها در حمایت از حرکت‌های مردمی به صدور بیانیه و اعلامیه پرداخته است. نمونه بارز آن صدور اعلامیه در محکومیت سرکوب اعتصاب کارکنان شرکت نفت در ۱۳۵۷، امضای اعلامیه صادر شده از سوی روحانیت مبارز در محکومیت اقدام رژیم پهلوی در حمله به حرم رضوی، امضای اعلامیه صادر شده از سوی روحانیت مبارز در تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ در محکومیت اقدام رژیم در حمله به راهپیمایی‌های مردمی و … است.[۴]

ترور نافرجام[ویرایش]

سال ۱۳۶۰ از جمله سال‌هایی است که شخصیت‌های زیادی در آن ترور شدند. در یکی از این ترورها، سید محمد خامنه‌ای، در ۲۰ دی ۱۳۶۰، به عنوان نماینده مردم مشهد در مجلس شورای اسلامی، قصد عزیمت به مجلس را داشت که مورد حمله قرار گرفت. در این حادثه، وی بر اثر تیراندازی مهاجمان از ناحیه کمر جراحاتی برداشت اما دو محافظ ایشان کشته شدند؛ و افراد مسلح با اتومبیل متواری شدند. در پی این سوء قصد، سید محمد خامنه‌ای در بیمارستان بستری شد.[۱۱]

فعالیتهای علمی[ویرایش]

سید محمد خامنه‌ای پس از پایان دور دوم مجلس شورای اسلامی از عرصه فعالیت‌های سیاسی کناره گیری کرد. به تحقیق و پژوهش در امور فرهنگی، به‌ویژه فلسفه و حکمت اسلامی پرداخت و در سال ۱۳۷۸ با تأسیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا فعالیت‌های علمی خود را در آن بنیاد متمرکز ساخت. بنیاد صدرا از جمله مراکزی است که دارای ردیف ثابت در بودجه سالانه کشور است.[۱۲][۱۳] بنیاد حکمت اسلامی صدرا بخش‌های علمی متعددی دارد و حدود بیست سال از فعالیت آن می‌گذرد.[۱۴]

او علاوه بر فعالیت‌های علمی و پژوهشی، در دانشگاه‌های مختلفی مانند دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه روابط بین‌الملل (وزارت امور خارجه)، دانشگاه الزهرا و دانشگاه آزاد اسلامی در رشته‌ها و علوم مختلف به کار تدریس نیز اهتمام ورزیده است. از سیدمحمد خامنه‌ای آثار زیادی اعم از تألیف و ترجمه و تصحیح منتشر شده است. علاوه بر کتاب‌های زیر بیش از ۱۰۰ مقاله علمی نیز از وی منتشر شده است.

کتاب‌های منتشر شده سید محمد خامنه‌ای[ویرایش]

نام اثر نویسنده مترجم نام نویسنده سال زبان اصلی انگلیسی زبان اصلی فرانسوی زبان اصلی عربی نام انتشارات محل نشر
اسرار زمین در قرآن - YesY - - YesY - - بی تا تهران
آیات برگزیده جلد ۱ و ۲ YesY - - - - - - بعثت، بی تا تهران
جلد چهار تفسیر المیزان - YesY - ۱۳۳۶–۱۳۷۶ - - YesY رجا قم
دین و دین باوری (خداشناسی) YesY - - ۱۳۵۰ - - - بعثت تهران
بیمه در حقوق اسلام - YesY - ۱۳۵۹ - - YesY دفتر نشر فرهنگ اسلامی تهران
حج از نگاه حقوق بین‌الملل YesY - - ۱۳۷۱ - - - کیهان تهران
علی و صلح جهانی YesY - - ۱۳۷۷ - - - آوای نور تهران
المظاهر الالهیه ملاصدرا مقدمه و تصحیح YesY - ۱۳۷۸ - - YesY بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
زندگی، مکتب و شخصیت صدرالمتألهین YesY - - ۱۳۷۹ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
سیر حکمت در ایران و جهان YesY - - ۱۳۸۰ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
علم قاضی YesY - - ۱۳۸۲ - - - تولید کتاب تهران
الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه (جلد۱) - YesY - ۱۳۸۳ - - YesY بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
اقطاع؛ حقوق تقسیم اراضی دولتی YesY - - ۱۳۸۳ - - - تولید کتاب تهران
حکمت متعالیه ملاصدرا YesY - - ۱۳۸۳ - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
القواعد الفقهیه فی احادیث الکاظمیه YesY - - ۱۳۸۴ - - YesY تولید کتاب تهران
روح و نفس YesY - - ۱۳۸۴ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
علم القاضی و مدی جوازه فی الأحکام YesY - - ۱۳۸۳ - - YesY تولید کتاب تهران
میرداماد YesY - - ۱۳۸۴ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
فلسفه زن بودن؛ مقدمه‌ای بر حقوق زن YesY - - ۱۳۸۵ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
ملاصدرا، هرمنوتیک و فهم کلام الهی YesY - - ۱۳۸۵ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
انسان در گذرگاه هستی (۴جلد) YesY - - ۱۳۸۵ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
فریاد جرس؛ وصیتنامه امیرالمؤمنین امام علی (ع) YesY - - ۱۳۸۶ - - - تولید کتاب تهران
مالکیت عمومی YesY - - ۱۳۸۶ - - - تولید کتاب -تهران
«نکات و اسراری از اسرارالآیات ملاصدرا (مقدمه) YesY - - ۱۳۸۸ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
ویژگی‌های جهان بینی اسلامی - YesY سید قطب ۱۳۸۸ - - YesY تولید کتاب تهران
«مقدمه بر تفسیر ملاصدرا» در ملاصدرا YesY - - ۱۳۸۹ - - YesY تولید کتاب تهران
تفسیر القرآن الکریم (جلد۱) YesY - - ۱۳۸۹ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران
حقوق جزای عمومی، جلد اول: کلیات YesY - - ۱۳۸۹ - - - تولید کتاب تهران
قرآن و حقایقی پیرامون آن YesY - - ۱۳۹۱ - - - بنیاد حکمت اسلامی صدرا تهران

فعالیتهای اجرایی[ویرایش]

از مهمترین فعالیت‌های اجرایی خامنه‌ای می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:[۱۵]

  1. صاحب امتیاز مجله مسایل ایران
  2. صاحب امتیاز و مدیر مسئول و سردبیر مجله فلسفی و تخصصی خردنامه صدرا و مجله فلسفی تخصصی تاریخ فلسفه
  3. رئیس انجمن بین‌المللی ملاصدرا
  4. رئیس انجمن علمی تاریخ فلسفه ایران
  5. رئیس بنیاد ایران شناسی
  6. رئیس خانه حکمت و فلسفه ایران
  7. عضویت در مؤسسه گفتگوی بین ادیان

تجلیل از کوروش و ایران باستان[ویرایش]

سیدمحمد خامنه‌ای تحقیقاتی زیادی دربارهٔ حکمت و فلسفه در ایران قبل از اسلام انجام داده است که در قالب کتاب «سیر حکمت در ایران و جهان» منتشر شده است. او پس از تصدی ریاست بنیاد ایران شناسی، در سخنانی تفسیری دینی از کوروش بیان کرد:[۱۶]

در ایران قدیم، چه دولتهای آریایی و چه دولتهای بومی ایرانی (مثل ایلامی‌ها یا کاسپین‌های شمال یا تمدن‌های مانائی و نواحی مرکزی در کاشان و کرمان) همه، پایه‌گذار فرهنگهای غنی و تولید علم و هنر و نوعاً مروج توحید و اخلاق بوده‌اند. مثلاً کورش و فرزندش با جهاد فرهنگی به ظاهر نظامی خود، توحید را در بین‌النهرین و سومر و مصر و آتن (یونان) گسترش دادند و روحانیون آن زمان هم بزرگترین دانشمندان علوم مختلف و فیلسوفان عصر خود بودند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «ریاست بنیاد حکمت اسلامی صدرا»(فارسی)‎. بنیاد حکمت اسلامی صدرا، نامعلوم. بازبینی‌شده در ۵ آذر ۱۳۸۸. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ناگفته‌های سید محمد خامنه‌ای از تحولات اوایل انقلاب تاکنون تابناک
  3. نک: کامور بخشایش، جواد (1392) «زندگی نامه آیت‌الله سید محمد خامنه‌ای» در اندیشه‌نامهٔ سیدمحمد خامنه‌ای، به اهتمام سید عبدالمجید میردامادی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ همان
  5. http://www.sahamnews.net/1389/12/17875/
  6. http://www.rahesabz.net/story/33459/
  7. خاطرات هاشمی رفسنجانی
  8. وبگاه جماران
  9. خاطرات سیاسی آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای، 1391، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  10. کامور بخشایش، جواد (1392) «زندگی نامه آیت‌الله سید محمد خامنه‌ای» در اندیشه‌نامه آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای، به اهتمام سید عبدالمجید میردامادی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  11. ترور نافرجام سید محمد خامنه‌ای در سال ۱۳۶۰ وبسایت راسخون
  12. «ابقای جدول ۱۷ بودجه ایران؛ نهادهای معاف از محاسبه و پاسخگویی - BBC …». bbc. بازبینی‌شده در ۳ اوت ۲۰۱۷. 
  13. «بودجه فرهنگی کشور کجا هزینه می‌شود». روزنامه شرق. بازبینی‌شده در ۳ اوت ۲۰۱۷. 
  14. http://mullasadra.org/new_site/persian/
  15. http://mullasadra.org/new_site/persian/About%20Us/Riyasat.htm
  16. «سیدمحمد خامنه‌ای: کوروش و فرزندش، توحید را گسترش دادند». وبگاه دانشنامه بزرگ اسلامی. بازبینی‌شده در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۳.