اقتصاد مقاومتی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

اقتصاد مقاومتی (به انگلیسی: Resilient Economy یا Resistive economy)[۱][۲] روشی برای مقابله با تحریم‌های اقتصادی علیه یک منطقه یا کشور تحریم شده، با کمترین وابستگی به خارج از کشور در خصوص نیازهای اساسی و راهبردی است.[۳] در شرایطی که صادرات و واردات هیچ‌کدام برای آن کشور مجاز نمی‌باشد.[۴] معمولاً دولت‌های رانتیر که به‌لحاظ سیاسی فاقد دموکراسی یا دارای دموکراسی‌های ضعیف، و از نظر اقتصادی، دارای اقتصادی وابسته و تک‌محصولی هستند، پس از مواجهه با بحران‌های اقتصادی و تهدید به تحریم، به سمت اقتصاد مقاومتی و مقاوم‌سازی نظام اقتصادی حرکت می‌کنند.[۵]

تعاریف[ویرایش]

اقتصاد مقاومتی به معنی تشخیص حوزه‌های فشار و متعاقباً تلاش برای کنترل و بی‌اثر کردن آن تاثیرها است[نیازمند منبع] و در شرایط آرمانی تبدیل چنین فشارهایی به فرصت است. همچنین برای رسیدن به اقتصاد مقاومتی باید وابستگی‌های خارجی کاهش یابد و بر تولید داخلی کشور و تلاش برای خوداتکایی تأکید گردد.[۶] طبق نظر دولتمردان ایران در تعریف اقتصاد مقاومتی، ضرورت مقاومت برای رد کردن فشارها و عبور از سختی‌ها برای رسیدن به نقاط مثبت ملی نیاز است.[۷] در تعریفی دیگر تز اقتصاد مقاومتی یا همان مقاوم کردن یک سیستم اقتصادی عبارت است از اینکه که در یک بنگاه اقتصادی یا در یک ساختار کلان اقتصادی همچون اقتصاد ملی یک کشور، ساختار و مدل اقتصادی را آنچنان طراحی، باز تعریف و بازسازی کنیم که متغیرهای کلیدی اقتصاد بتواند در مقابل تکانه‌های ناخواسته و حتی خواسته یا همان تعمدی، حداکثر کارایی خود را بدون از دست دادن تعادل سیستم حفظ کنند یا حداقل نقطه تعادل جدیدی برای سیستم اقتصادی با کمترین خطای حالت ماندگار باز تولید شود. البته باید توجه کرد که هر چه قدر این نقطه تعادلی جدید در کمترین زمان ممکن حاصل شود بهتر است. آغاز بررسی آکادمیک اقتصاد مقاومتی در دهه ۷۰ میلادی/ تفاوت اجرای اقتصاد مقاومتی در کمبریج و سوانسی[۸]

این روش اقتصادی از نظر تعریف با اقتصاد ریاضتی تفاوت دارد.[۶]به عقیده یاسین قاسمی بجد برای شکل‌گیری اقتصاد مقاومتی در جامعه ابتدا باید به مقوله فرهنگ تحول و دگرگونی بر مبنای صحیح دست یافت، اقتصاد ضعیف را متحول و تحولات فرهنگی متناسب با مختصات اقتصاد مقاومتی پدیدآورد.[۹]

تاریخچه[ویرایش]

در غزه[ویرایش]

اصطلاح اقتصاد مقاومتی اولین بار در سال ۲۰۰۷ پس از محاصره غزه توسط اسرائیل که مواد غذایی و نهاده‌های اولیه برای تولید و پیشرفت اقتصادی را نیز شامل می‌شد و ناتوانی غزه در صادرات، امکان صادرات و کشت بسیاری از محصولات کشاورزی از جمله توت فرنگی را کاهش داده بود مورد استفاده قرار گرفت و ضوابط و معیارهای حاکم بر مفهوم اقتصاد مقاومتی شناسایی گردید.[۴]

در ایران[ویرایش]

اقتصاد مقاومتی در ایران اولین بار در دیدار کارآفرینان با سید علی خامنه‌ای در شهریور سال ۱۳۸۹ مطرح گردید. وی «اقتصاد مقاومتی» را معنا و مفهومی از کارآفرینی معرفی نمود و برای نیاز اساسی کشور به کارآفرینی نیز دو دلیل «فشار اقتصادی دشمنان» و «آمادگی کشور برای جهش» را معرفی نمود.[۱۰] رویکرد اقتصادی ایران تحت عنوان «اقتصاد مقاومتی» غالباً در برابر اقتصاد تحت سیطرهٔ غرب دیده می‌شود.[۱۱]

پس از تشدید تحریم‌ها علیه ایران در سال‌های اخیر این شیوه توسط حکومت ایران ترویج می‌شود و در اقتصاد مقاومتی هدف استفاده از توان داخلی و مقاومت در مقابل تحریم‌ها با ایجاد کمترین بحران است.[۱۲][۱۳] سید علی خامنه‌ای در ۱۳۹۲/۱۱/۳۰، سیاست‌های کلی «اقتصاد مقاومتی» را به مسئولان ایرانی ابلاغ کرده‌است.[۱۴] به عقیده آیت الله خامنه‌ای اقتصاد مقاومتی را اقتصادی برون نگر و درون زا است ولی درون‌گرا نیست.

علی طیب نیا وزیر امور اقتصادی و دارایی در دولت یازدهم ایران معتقد است که اقتصاد مقاومتی اقتصادی «انعطاف‌پذیر» است.[۱۱] مشخصه اصلی یک اقتصاد مقاوم انعطاف‌پذیری در برابر شوک‌های خارجی است. زمانی که طوفان می‌آید، درخت خشک ممکن است به راحتی بشکند اما یک درخت انعطاف‌پذیر می‌تواند طوفان را از سر بگذراند.[۱۱] از نظر محسن رضایی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام ایران، ایجاد ایالت‌ها و فدرالیسم و تمرکز زدایی از قدرت و واگذاری اختیارات تصمیم‌گیری به مناطق، از لوازم مقاومتی کردن اقتصاد ایران است.[۱۵]به تازگی مولفه های اقتصاد مقاومتی در کتابی با عنوان اقتصاد مقاومتی نوشته یاسین قاسمی تبیین و روانه بازار کتاب شده است.[۱۶]

سایر کشورها[ویرایش]

به عقیده حجت‌الله عبدالملکی بیش از ۲۰۰ مورد تحریم اقتصادی در صدسال گذشته در جهان رخ داده‌است که تحریم کننده‌ها، تحریم شونده‌ها، و علل و نوع تحریم‌ها متعدد بوده‌است.[۱۷] کشورهایی نظیر ژاپن، با تولید کالاهای با کیفیت، بازارهای سایر کشورها را به خود وابسته نموده‌اند و اگر کشوری بخواهد ژاپن را تحریم کند، خود آن کشور بیشتر متضرر می‌شود.[۱۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]


منابع[ویرایش]

  1. Iran mulls cut to crude oil sale GlobalSecurity.org - Reliable Security Informatin
  2. [۱]
  3. هدف از اقتصاد مقاومتی چیست؟ سایت مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ A Multi Criteria Crop Planning Model Based on the "Resistive Economy" Characterizing the Situation in Gaza Strip. Faculty of Islamic Studies - Sustainable Growth and Inclusive Economic Development from an Islamic Perspective
  5. «دولت‌های رانتیر و اقتصاد مقاومتی». خبرگزاری فارس، ۱۳۹۳٫۴٫۲. 
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ http://banki.ir/akhbar/1-news/13827-اقتصاد-مقاومتی-چیست-و-تفاوت-آن-با-ریاضت-اقتصادی-کدام-است؟
  7. http://www.tabnak.ir/fa/news/261622/اقتصاد-مقاومتی-چیست
  8. «خبرگزاری فارس - آغاز بررسی آکادمیک اقتصاد مقاومتی در دهه ۷۰ میلادی/ تفاوت اجرای اقتصاد مقاومتی در کمبریج و سوانسی». خبرگزاری فارس. 2018-12-25. بازبینی‌شده در 2019-01-03. 
  9. www.yjc.ir. بازبینی‌شده در 2019-01-03. 
  10. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از کارآفرینان سراسر کشور، ۱۶ / ۶ / ۸۹، حوزه ۱۳۹۳.
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ باربارا اسلوین. «روایت وزیر دارایی ایران از اقتصاد «انعطاف‌پذیر»». المانیتور، یکشنبه، مهر. ۱۸, ۱۳۹۵. 
  12. http://www.yjc.ir/fa/news/4052067/اقتصاد-مقاومتی-چیست
  13. http://journals.toroudshomal.com//مجله بین‌المللی اقتصاد مقاومتی
  14. «ابلاغ سیاست‌های کلی «اقتصاد مقاومتی»». khamenei.ir. 
  15. http://www.asriran.com/fa/news/265172/محسن-رضایی-مهمترین-مشکلات-اقتصادی-کشور-و-راه‌های-برون-رفت-از-آن
  16. «انتشار کتابی با موضوع تبیین مولفه‌های اقتصاد مقاومتی». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۸-۱۲-۳۱. بازبینی‌شده در ۲۰۱۹-۰۱-۰۳. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ حجت‌الله عبدالملکی. «اقتصاد مقاومتی و مفاهیم مشابه آن در اقتصاد جهان». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.