یک کلمه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

رساله یک کلمه مشهورترین اثر میرزا یوسف خان تبریزی (مستشارالدوله) می‌باشد. در موقع انتشار آن توجه بسیاری را به خود جلب نموده و محل گفت وگو بود. چاپ اول آن در سال ۱۲۸۷ ه‍.ق و چاپ‌های بعدی در سال ۱۳۰۵ و ۱۳۲۵ در تهران به شیوه چاپ سنگی تجدید گردید. واپسین باز چاپ این رساله در سال‌های اخیر توسط انتشارات داخلی عرضه شده‌است.

پیش زمینه[ویرایش]

انقلاب مشروطیت، هرچند بنظر عده‌ای هیچگونه زمینه فکری و نظری نداشته و بنظر عده‌ای دیگر زائیده اختلافات دو ابرقدرت روزگار یعنی انگلیس و روس بوده، اما در حقیقت وامدار چالش‌ها و تمایلات آزادی خواهانه عده بیشماری بوده که آغاز گر اندیشیدن به اصول اولیه انسانی و ملی بودند. از طرف دیگر ارتباط و برخورد این اشخاص با دنیای غرب و مبانی دموکراسی که با اعزام اولین گروه دانشجویان ایرانی به اروپا در زمان عباس میرزا نایب السلطنه صورت گرفت، زمینه‌ساز جنبش مشروطه گردید.

مطالب رساله[ویرایش]

این رساله از یک مقدمه و بیست و یک فصل و دو بیانیه در خاتمه آن، تشکیل شده‌است. مستشار الدوله سعی در واکاوی علل عقب ماندگی جامعه ایرانی را داشته و دنبال یافتن راه رهائی از توسعه-نیافتگی و استبداد می‌گردد. وی در رساله از زبان دوستی که وجود خارجی ندارد، پیشرفت کشور را فقط در یک کلمه و آن هم قانون ذکر می‌کند.[۱] در این رساله اندیشه تدوین قانون اساسی و تشکیل مجلس شورا پیش‌بینی شده‌است

او می‌نویسد:

من نگفتم کود (قانون) فرانسه یا سایر دول را برای خود استنساخ (نسخه برداری) کرده و معمول بدارید، مراد من کتابی است که جامع قوانین لازمه ومقبول ملت ما باشد.

در تمام فصول رساله چه آنجا که راجع به قانون اساسی و چه آنجا که مربوط به موضوع تغییر و اصلاح خط است، همت و سعی وی تطبیق آن قوانین با اصول شرع اسلام و خصوصیات جامعه ایرانی است. برگزاری جلسات با روحانیان رسمی در جلب آراء آن‌ها و کاستن از انتقادات آنان تاحدی مؤثر بوده‌است.

در فصل‌های رساله از اصول قانون اساسی فرانسه تک به تک ذکر و تفسیر لازم را ارائه می‌دهد.

درباره لزوم تدوین قانون برای ملت ایران می‌نویسد:

تدوین چنین کتابی ممکن است، خصوصاً در دیوانی که اجزاء آن از رجال دانش و معرفت و ارباب حکمت و سیاست باشند همه کتب معتبره اسلام راحاضر و جمله کودهای دول متمدنه را جمع کنند و در مدتی قلیل کتابی جامع نویسند.[۱][۲]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ مستشارالدوله، یوسف. رساله یک کلمه. انتشارات بال، ۱۳۸۵. 
  2. «رساله یک کلمه». گفتار برلین. بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۳. 

۳. رساله یک کلمه، ضمیمه کتاب تجدد و قانون گرایی: اندیشه میرزا یوسف خان مستشارالدوله، حامد عامری گلستانی، انتشارات نگاه معاصر، ۱۳۹۴.