یک کلمه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
رساله یک کلمه در اهمیت قانون برای کشور

رساله یک کلمه اثر میرزا یوسف خان تبریزی (یوسف مستشارالدوله) منتشر شده در ۱۸۷۴ میلادی یکی از نخستین تلاش‌های روشنفکران ایرانی برای ایجاد حکومت قانون و مشروطه است. این کتاب در پیدایش جنبش مشروطه نقش داشته و از منابع بحث انجمن‌های سری دوره مشروطه بوده است.

اهمیت رساله یک کلمه[ویرایش]

این اثر در سال ۱۲۴۸ش(۱۸۶۹م) در پاریس نگاشته شده و در ۱۲۵۳ش (۱۸۷۴م) پس از سفر اول ناصرالدین شاه به فرنگ منتشر شده است.

محمد امینی پژوهشگر تاریخ مشروطه می‌گوید:

نخستین سند نوشتاری آغاز مدرنیته در ایران کتاب “یک کلمه” است که در سال ۱۲۴۸ ش یعنی نزدیک به ۳۶ سال پیش از انقلاب مشروطه در پاریس نگاشته شد .

مستشارالدوله موادی از قانون اساسی فرانسه و اعلامیه حقوق بشر و شهروندی فرانسه را انتخاب کرد و کوشید به روحانیان و بزرگان ایران نشان بدهد که این قوانین با قرآن مغایرتی نداشته و می توان مسلمان بود و قانون را قبول داشت قانونی که به گفته وی شاه و گدا در آن برابر باشند که "یک کلمه" از این منظر بسیار سکولار است .[۱]

چاپ‌های رساله[ویرایش]

چاپ اول آن در سال ۱۲۸۷ ه‍.ق( ۱۲۴۹ ش )و چاپ‌های بعدی در سال ۱۳۰۵ و ۱۳۲۵ در تهران به شیوه چاپ سنگی تجدید گردید. در سال ۱۳۸۶ رساله به اهتمام علیرضا دولتشاهی منتشر شد.[۲]

پیش زمینه[ویرایش]

انقلاب مشروطیت، وامدار چالش‌ها و تمایلات آزادی خواهانه عده بیشماری بوده که آغاز گر اندیشیدن به اصول اولیه انسانی و ملی بودند. برخورد این اشخاص با دنیای غرب و مبانی دموکراسی که با اعزام اولین گروه دانشجویان ایرانی به اروپا در زمان عباس میرزا نایب السلطنه صورت گرفت، زمینه‌ساز جنبش مشروطه گردید.

مطالب رساله[ویرایش]

در ابتدا پنج تفاوت اصلی بین قانون فرانسه و قوانین ایران را ذکر میکند سپس ۱۹ اصل اعلامیه حقوق بشر و شهروند ۱۷۸۹ فرانسه را بترتیب ذکر کرده در ذیل هریک توضیح داده با آیات قرآن کریم احادیث و روایاتی از امامان و شیخ طوسی و محقق کرکی و دیگر علما مقایسه می‌کند و نتیجه می‌گیرد که قوانین فرنگستان با قوانین شرع تضادی ندارند و قابل استفاده در ایجاد قانون جدید ایران است.

وی پیشرفت کشور را فقط در یک کلمه و آن هم قانون ذکر می‌کند.[۳]

او می‌نویسد:

من نگفتم کد (قانون) فرانسه یا سایر دول را برای خود استنساخ (نسخه برداری) کرده و معمول بدارید، مراد من کتابی است که جامع قوانین لازمه ومقبول ملت ما باشد.

درباره لزوم تدوین قانون برای ملت ایران می‌نویسد:

تدوین چنین کتابی ممکن است، خصوصاً در دیوانی که اجزاء آن از رجال دانش و معرفت و ارباب حکمت و سیاست باشند همه کتب معتبره اسلام راحاضر و جمله کدهای دول متمدنه را جمع کنند و در مدتی قلیل کتابی جامع نویسند.[۳][۴]

منابع[ویرایش]

  1. shahrvand.com https://shahrvand.com/archives/32486. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۰۳. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  2. مستشارالدوله، میرزا یوسف خان؛ به اهتمام علیرضا دولتشاهی (۱۳۸۶). رساله موصوم به: یک کلمه. تهران. صص. ۷۹. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۵۷۴-۳۹-۱.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ مستشارالدوله، یوسف. رساله موسوم به: یک کلمه.منبع مذکور.
  4. «رساله یک کلمه». گفتار برلین. دریافت‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۳.

۳. رساله یک کلمه، ضمیمه کتاب تجدد و قانون گرایی: اندیشه میرزا یوسف خان مستشارالدوله، حامد عامری گلستانی، انتشارات نگاه معاصر، ۱۳۹۴.

جستارهای وابسته[ویرایش]

انقلاب مشروطه

روزنامه قانون

روزنامه حبل المتین کلکته

روزنامه ثریا

کتاب احمد

سیاحتنامه ابراهیم بیگ