یک کلمه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

رساله یک کلمه اثر میرزا یوسف خان تبریزی (یوسف مستشارالدوله) منتشر شده در ۱۸۷۴ میلادی یکی از اولین تلاشهای روشنفکران ایرانی برای ایجاد حکومت قانون و مشروطه است. این کتاب در پیدایش جنبش مشروطه نقش داشته و از منابع بحث انجمنهای سری دوره مشروطه بوده است.

اهمیت رساله یک کلمه[ویرایش]

این اثر در سال ۱۲۴۸ش(۱۸۶۹م) در پاریس نگاشته شده و در ۱۲۵۳ش (۱۸۷۴م) پس از سفر اول ناصرالدین شاه به فرنگ منتشر شده است.

محمد امینی پژوهشگر تاریخ مشروطه میگوید :

نخستین سند نوشتاری آغاز مدرنیته در ایران کتاب “یک کلمه” است که در سال ۱۲۴۸ ش یعنی نزدیک به ۳۶ سال پیش از انقلاب مشروطه در پاریس نگاشته شد .

مستشارالدوله موادی از قانون اساسی فرانسه و اعلامیه حقوق بشر و شهروندی فرانسه را انتخاب کرد و کوشید به روحانیان و بزرگان ایران نشان بدهد که این قوانین با قرآن مغایرتی نداشته و می توان مسلمان بود و قانون را قبول داشت قانونی که به گفته وی شاه و گدا در آن برابر باشند که "یک کلمه" از این منظر بسیار سکولار است .[۱]

چاپهای رساله[ویرایش]

چاپ اول آن در سال ۱۲۸۷ ه‍.ق( ۱۲۴۹ ش )و چاپ‌های بعدی در سال ۱۳۰۵ و ۱۳۲۵ در تهران به شیوه چاپ سنگی تجدید گردید. در سال ۱۳۸۶ رساله به اهتمام علیرضا دولتشاهی منتشر شد.[۲]

پیش زمینه[ویرایش]

انقلاب مشروطیت، وامدار چالش‌ها و تمایلات آزادی خواهانه عده بیشماری بوده که آغاز گر اندیشیدن به اصول اولیه انسانی و ملی بودند. برخورد این اشخاص با دنیای غرب و مبانی دموکراسی که با اعزام اولین گروه دانشجویان ایرانی به اروپا در زمان عباس میرزا نایب السلطنه صورت گرفت، زمینه‌ساز جنبش مشروطه گردید.

مطالب رساله[ویرایش]

در ابتدا پنج تفاوت اصلی بین قانون فرانسه و قوانین ایران را ذکر میکند سپس ۱۹ اصل اعلامیه حقوق بشر و شهروند ۱۷۸۹ فرانسه را بترتیب ذکر کرده در ذیل هریک توضیح داده با آیات قرآن کریم احادیث و روایاتی از امامان و شیخ طوسی و محقق کرکی و دیگر علما مقایسه میکند و نتیجه میگیرد که قوانین فرنگستان با قوانین شرع تضادی ندارند و قابل استفاده در ایجاد قانون جدید ایران میباشند.

وی پیشرفت کشور را فقط در یک کلمه و آن هم قانون ذکر می‌کند.[۳]


او می‌نویسد:

من نگفتم کود (قانون) فرانسه یا سایر دول را برای خود استنساخ (نسخه برداری) کرده و معمول بدارید، مراد من کتابی است که جامع قوانین لازمه ومقبول ملت ما باشد.

درباره لزوم تدوین قانون برای ملت ایران می‌نویسد:

تدوین چنین کتابی ممکن است، خصوصاً در دیوانی که اجزاء آن از رجال دانش و معرفت و ارباب حکمت و سیاست باشند همه کتب معتبره اسلام راحاضر و جمله کودهای دول متمدنه را جمع کنند و در مدتی قلیل کتابی جامع نویسند.[۳][۴]

منابع[ویرایش]

  1. shahrvand.com https://shahrvand.com/archives/32486. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۶-۰۳. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  2. مستشارالدوله، میرزا یوسف خان؛ به اهتمام علیرضا دولتشاهی (۱۳۸۶). رساله موصوم به: یک کلمه. تهران. صص. ۷۹. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۵۷۴-۳۹-۱.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ مستشارالدوله، یوسف. رساله موسوم به: یک کلمه.منبع مذکور.
  4. «رساله یک کلمه». گفتار برلین. دریافت‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۳.

۳. رساله یک کلمه، ضمیمه کتاب تجدد و قانون گرایی: اندیشه میرزا یوسف خان مستشارالدوله، حامد عامری گلستانی، انتشارات نگاه معاصر، ۱۳۹۴.

جستارهای وابسته[ویرایش]

سیاحتنامه ابراهیم بیگ

انقلاب مشروطه

روزنامه قانون

روزنامه حبل المتین کلکته