یک کلمه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

رساله یک کلمه مشهور ترین اثر میرزا یوسف خان تبریزی (مستشارالدوله) می‌باشد. در موقع انتشار آن توجه بسیاری را بخود جلب نموده و محل گفتگو بود. چاپ اول آن در سال ۱۲۸۷ ه ق و چاپ‌های بعدی در سال ۱۳۰۵ و ۱۳۲۵ در تهران به شیوه چاپ سنگی تجدید گردید. واپسین باز چاپ این رساله در سال های اخیر توسط انتشارات داخلی عرضه شده است.

پیش زمینه[ویرایش]

انقلاب مشروطیت، هرچند بنظر عده‌ای هیچگونه زمینه فکری و نظری نداشته و بنظر عده‌ای دیگر زائیده اختلافات دو ابر قدرت روزگار یعنی انگلیس و روس بوده، اما در حقیقت وامدار چالش‌ها و تمایلات آزادی خواهانه عده بیشماری بوده که آغاز گر اندیشیدن به اصول اولیه انسانی و ملی بودند. از طرف دیگر ارتباط و برخورد این اشخاص با دنیای غرب و مبانی دموکراسی که با اعزام اولین گروه دانشجویان ایرانی به اروپا در زمان عباس میرزا نایب السلطنه صورت گرفت، زمینه ساز جنبش مشروطه گردید.

مطالب رساله[ویرایش]

این رساله از یک مقدمه و بیست و یک فصل و دو بیانیه در خاتمه آن، تشکیل شده است. مستشار الدوله سعی در واکاوی علل عقب ماندگی جامعه ایرانی را داشته و دنبال یافتن راه رهائی از توسعه-نیافتگی و استبداد می‌گردد. وی در رساله از زبان دوستی که وجود خارجی ندارد، پیشرفت کشور را فقط در یک کلمه و آن هم قانون ذکر می کند. [۱] در این رساله اندیشه تدوین قانون اساسی و تشکیل مجلس شورا پیش بینی شده است

او می‌نویسد:

من نگفتم کود(قانون) فرانسه یا سایر دول را برای خود استنساخ(نسخه برداری)کرده و معمول بدارید، مراد من کتابی است که جامع قوانین لازمه ومقبول ملت ما باشد.

در تمام فصول رساله چه آنجا که راجع به قانون اساسی و چه آنجا که مربوط به موضوع تغییر و اصلاح خط است، همت و سعی وی تطبیق آن قوانین با اصول شرع اسلام و خصوصیات جامعه ایرانی است. برگزاری جلسات با روحانیان رسمی در جلب آراء آنها و کاستن از انتقادات آنان تاحدی مؤثر بوده است.

در فصل های رساله از اصول قانون اساسی فرانسه تک به تک ذکر و تفسیر لازم را ارائه می‌دهد.

در باره لزوم تدوین قانون برای ملت ایران می‌نویسد:

تدوین چنین کتابی ممکن است، خصوصا در دیوانی که اجزاء آن از رجال دانش و معرفت و ارباب حکمت و سیاست باشند همه کتب معتبره اسلام راحاضر و جمله کود های دول متمدنه را جمع کنند و در مدتی قلیل کتابی جامع نویسند.[۱][۲]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ مستشارالدوله، یوسف. رساله یک کلمه. انتشارات بال، ۱۳۸۵. 
  2. «رساله یک کلمه». گفتار برلین. بازبینی‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۳. 

3. رساله یک کلمه، ضمیمه کتاب تجدد و قانون گرایی: اندیشه میرزا یوسف خان مستشارالدوله، حامد عامری گلستانی، انتشارات نگاه معاصر، 1394.