جنبش عدم تعهد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از غیرمتعهدها)
پرش به: ناوبری، جستجو

جنبش غیر متعهدها یا عدم تعهد یک سازمان بین‌المللی است که در سال ۱۹۶۱ میلادی در اوج جنگ سرد در بلگراد، پایتخت یوگسلاوی، تاسیس شد و شامل کشورهایی می‌شد که به هیچ‌یک از بلوک‌های قدرت نظام جهانی وابستگی و تعهدی نداشتند یعنی نه در اردوگاه کمونیسم قرار داشته و نه به اردوگاه سرمایه‌داری تعلق داشتند. این سازمان با پایان جنگ سرد نیز به فعالیت خود ادامه داده و در سال ۲۰۱۲ در مجموع ۱۲۰ دولت عضو و ۱۷ عضو ناظر داشته‌است.

ایده تشکیل چنین گروهی تا حد زیادی به ابتکار یوسیپ بروز تیتو رئیس‌جمهور یوگسلاوی، قوام نکرومه نخستین رئیس‌جمهور غنا، جمال عبدالناصر دومین رئیس جمهور مصر، جواهر لعل نهرو اولین نخست وزیر هند و احمد سوکارنو نخستین رئیس‌جمهور اندونزی شکل گرفته بود. کریشنا منون دیپلمات هندی نیز نخستین شخصی بود که در سال ۱۹۵۳ در یکی از نشست‌های ملل متحد این اصطلاح را در اشاره به این نظریه به کار برد.

     کشورهای عضو     کشورهای ناظر دبیرکل حسن روحانی


تاریخچه[ویرایش]

سران شرکت کننده در اولین اجلاس جنبش عدم تعهد در بلگراد- سال ۱۹۶۱. از راست به چپ یوسیپ بروز تیتو، احمد سوکارنو، جمال عبدالناصر، قوام نکرومه و جواهر لعل نهرو

نخستین تلاش برای ایجاد همگرایی میان کشورهایی که بعدها به غیرمتعدها معروف شدند، در سال ۱۹۵۵ در کنفرانس باندونگ در شهر باندونگ اندونزی انجام شد. جواهر لعل نهرو، جمال عبدالناصر و احمد سوکارنو رؤسای وقت حکومت کشورهای هند، مصر و اندونزی در این اجلاس اندیشه تشکیل چنین سازمانی را مطرح کردند. چون این اتفاق کمی بعد از استقلال هند رخ می‌داد تحت تأثیر جهان بینی ماهاتما گاندی نیز قرار داشت.

در ۱۹۶۱ اولین اجلاس سران عدم تعهد با حضور مارشال یوسیپ بروز تیتو رهبر یوگسلاوی، قوام نکرومه رهبر غنا، جمال عبدالناصر رئیس جمهور مصر، جواهر لعل نهرو نخست وزیر هند و احمد سوکارنو رهبر استقلال اندونزی در کنفرانسی که در شهر بلگراد در کشور یوگسلاوی بر‌گزار شد و این سازمان موجودیت خود را اعلام کرد.

با پایان جنگ سرد و فروپاشی اردوگاه سوسیالیسم کشورهای عضو جنبش عدم تعهد دچار نوعی بی‌هویتی شده و دلیل وجود این جنبش که ایجاد موازنه منفی بین دو ابر قدرت دوران جنگ سرد بود از بین رفته‌است. عده‌ای را فرض بر این است که جنبش عدم تعهد وارث موازین ضد آمریکایی یا همان ضد امپریالیستی است.[۱] این در حالیست که بسیاری از تحلیلگران سیاسی فلسفه وجودی چنین سازمانی را وابسته به جهان دوقطبی می‌دانند و دلیلی برای ادامه حضور جنبش در صحنه بین‌المللی با معیارها و مختصات دوران جنگ سرد نمی‌بینند. ۱۲۰ کشور جهان که تقریباً بیش از دو سوم اعضای سازمان ملل متحد و ۵۵ درصد جمعیت دنیا را تشکیل می‌دهند، عضو جنبش عدم تعهد می‌باشند. از سال ۲۰۱۲ کشور ایران ریاست دوره‌ای این جنبش را بر عهده دارد. سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد هر ۳ سال یکبار در اجلاسی با همین نام گرد هم می‌آیند و اجلاس بعدی در سال ۲۰۱۵ در کاراکاس پایتخت ونزوئلا بر‌گزار خواهد شد.

بنیان گذاران جنبش عدم تعهد[ویرایش]

بنیان گذاران جنبش عدم تعهد رهبران برخی از کشورها بودند که در رأس این شخصیت‌ها می‌توان از مارشال تیتو رهبر یوگسلاوی، جواهر لعل نهرو نخست وزیر هند، جمال عبدالناصر رهبر مصر و احمد سوکارنو رئیس جمهور اندونزی نام برد.

برخی مفسرین[۲] معتقدند جنبش عدم تعهد نیز همچون جنبش‌های دیگر، از شخصیت افراد و رهبران آن تأثیر پذیرفته‌است و با بررسی شرح حال این چهار شخصیت و تشریح اوضاع سیاسی کشورهای هند، اندونزی، مصر و یوگسلاوی در دههٔ ۱۹۵۰، چنین نتیجه گرفته‌اند که کشورهای مزبور و رهبران آنها که همگی در استقلال کشورهای خود و رهایی از استعمار و نفوذ کشورهای دیگر نقش تاریخی بر عهده داشتند، از وجوه مشابهی برخوردار بودند که عبارتند از:

  1. هر چهار کشور دوران سخت و طولانی تحت استعمار بودن، استیلا و تفوق کشور قوی‌تر و زور مدار را گذرانده‌اند و مبارزه آنان برای استقلال، عدم وابستگی و عدم تعهد بجا و بحق بوده‌است؛
  2. همهٔ رهبران چهار کشور از نخستین رهبران سیاسی کشورهای خود پس از استقلال و رهایی از استعمار بوده‌اند، همهٔ آنها نه تنها در جنگ‌های ضد استعماری و ضد امپریالیستی فعالانه شرکت کرده‌اند، بلکه رهبری این جنگ‌ها را نیز بر عهده داشته‌اند؛
  3. سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۵ برای هر چهار کشور نقطهٔ عطفی در مبارزات سیاسی بوده‌است؛
  4. در سال ۱۹۵۴ کنفرانس کلمبو، نهرو نخست وزیر هند است و سوکارنو در نخستین انتخابات پس از استقلال به عنوان اولین رئیس‌جمهور اندونزی برگزیده شده‌است. عبدالناصر به ریاست‌جمهوری مصر انتخاب شده و تیتو، رهبر جمهوری خلق یوگسلاوی است که هر چهار نفر در سال ۱۹۵۵ در کنفرانس باندونگ شرکت می‌کنند.[۳]

جنبش عدم تعهد از جمله نهادهایی است که ویژگی های سازمانهای بین‌المللی را دارد اما چون فاقد شخصیت حقوقی بین‌المللی یک سازمان بین‌المللی به شمار نمی‌آید.[۴]

اصول[ویرایش]

  1. احترام متقابل به تمامیت ارضی و حاکمیت یکدیگر،
  2. برابری و منافع متقابل،
  3. عدم تجاوز به یکدیگر،
  4. همزیستی مسالمت آمیز،
  5. عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر.[۵]

ارکان جنبش عدم تعهد[ویرایش]

بالاترین رکن جنبش «اجلاس سران» است که هر سه سال در یکی از کشورهای عضو تشکیل می‌گردد. علاوه بر آن می‌توان از اجلاس سالانه وزیران، اجلاس سالانه کارشناسان، اجلاس سالانه دفتر هماهنگی و نشست‌های تخصصی و دوره‌ای این جنبش نام برد. نشست‌های دوره‌ای جنبش در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد و نشست‌های آژانس‌ها و سازمان‌های تخصصی این سازمان نیز قابل ذکر است.[۶][نیازمند منبع]

ایران و جنبش عدم تعهد[ویرایش]

ایران که به دلیل عضویت در پیمان نظامی مرکزی سنتو از عضویت در این جنبش محروم مانده بود در سال ۱۹۷۹ پس از پبروزی انقلاب به جنبش عدم تعهد پیوست. در سال‌های اولیه حیات جنبش ایرانیان نام آن را به "جنبش نا وابستگان" ترجمه کردند. اما به دلیل عدم استقبال عمومی نام "غیرمتعهدان" مصطلح گردید. ایران بعد از پیوستن به جنبش در اجلاس سران ۱۹۷۹ در هاوانا و از آن به بعد در همه نشست‌های مختلف این جنبش حضور داشته‌است. لغو برگزاری هفتمین اجلاس سران در بغداد به دلیل جنگ ایران و عراق و انتقال این اجلاس به دهلی نو از مهمترین رویدادهای جنبش به حساب می‌آید. شانزدهمین اجلاس سران کشورهای غیر متعهد در روزهای ۹ و ۱۰ شهریور ۱۳۹۱ (۳۰ و ۳۱ اوت ۲۰۱۲) در تهران بر‌گزار شد.[۷]

دبیرکل‌های جنبش عدم تعهد[ویرایش]

فهرست دبیرکل‌های جنبش عدم تعهد (به انگلیسی: Secretary-Generals of the Non-Aligned Movement) از زمان تاسیس در سال ۱۹۶۱ میلادی (۱۳۴۰ خورشیدی) تا کنون

کشور حزب سیاسی از تاریخ تا تاریخ
یوسیپ بروز تیتو  یوگسلاوی [[]] ۱ سپتامبر ۱۹۶۱ ۵ اکتبر ۱۹۶۴
جمال عبدالناصر  جمهوری متحده عربی [[]] ۵ اکتبر ۱۹۶۴ ۸ سپتامبر ۱۹۷۰
کنت کائوندا  زامبیا [[]] ۸ سپتامبر ۱۹۷۰ ۵ سپتامبر ۱۹۷۳
هواری بومدین  الجزایر [[]] ۵ سپتامبر ۱۹۷۳ ۱۶ اوت ۱۹۷۶
ویلیام گوپالاوا  سری‌لانکا مستقل ۱۶ اوت ۱۹۷۶ ۴ فوریه ۱۹۷۸
جونیوس ریچارد جایواردنه [[]] ۴ فوریه ۱۹۷۸ ۹ سپتامبر ۱۹۷۹
فیدل کاسترو  کوبا حزب کمونیست کوبا ۱۰ سپتامبر ۱۹۷۹ ۶ مارس ۱۹۸۳
[[]]  هند [[]] ۱۹۸۳ ۱۹۸۳
[[]] [[]] ۱۲ مارس ۱۹۸۳ ۶ سپتامبر ۱۹۸۶
رابرت موگابه  زیمباوه [[]] ۶ سپتامبر ۱۹۸۶ ۷ سپتامبر ۱۹۸۹
[[]]  یوگسلاوی اتحادیه کمونیست‌های یوگسلاوی ۷ سپتامر ۱۹۸۹ ۱۵ مه ۱۹۹۰
[[]] [[]] ۱۵ مه ۱۹۹۰ ۱۵ مه ۱۹۹۱
استپان مسیچ [[]] ۳۰ ژوئن ۱۹۹۱ ۶ دسامبر ۱۹۹۱
[[]] [[]] ۶ دسامبر ۱۹۹۱ ۱۵ ژوئن ۱۹۹۲
[[]]  صربستان و مونته‌نگرو [[]] ۱۵ ژوئن ۱۹۹۲ ۷ سپتامبر ۱۹۹۲
سوهارتو  اندونزی [[]] ۷ سپتامبر ۱۹۹۲ ۲۰ اکتبر ۱۹۹۵
ارنستو سامپر  کلمبیا [[]] ۱۸ اکتبر ۱۹۹۵ ۷ اوت ۱۹۹۸
آندرئاس پاسترانا آرانگو [[]] ۷ اوت ۱۹۹۸ ۲ سپتامبر ۱۹۹۸
نلسون ماندلا  آفریقای جنوبی کنگره ملی آفریقا
تابو امبکی کنگره ملی آفریقا
ماهاتیر محمد  مالزی [[]] ۲۰ فوریه ۲۰۰۳ ۳۱ اکتبر ۲۰۰۳
عبدالله احمد بداوی [[]] ۳۱ اکتبر ۲۰۰۳ ۱۵ سپتامبر ۲۰۰۶
فیدل کاسترو  کوبا حزب کمونیست کوبا ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۶ ۲۴ فوریه ۲۰۰۸
رائول کاسترو حزب کمونیست کوبا ۲۰۰۶ ۲۰۰۹
حسنی مبارک  مصر [[]] ۱۶ ژوئیه ۲۰۰۹ ۱۱ فوریه ۲۰۱۱
محمد حسین طنطاوی مستقل ۱۱ فوریه ۲۰۱۱ ۳۰ ژوئن ۲۰۱۲
محمد مرسی [[]] ۳۰ ژوئن ۲۰۱۲ ۲ اوت ۲۰۱۲
محمود احمدی‌نژاد  ایران ائتلاف آبادگران ایران اسلامی ۳۰ اوت ۲۰۱۲ ۳ اوت ۲۰۱۳
حسن روحانی حزب اعتدال و توسعه ۳ اوت ۲۰۱۳

اعضا، ناظران و مهمانان[ویرایش]

ملک فیصل عربستان، جمال عبدالناصر، امام احمد از یمن شمالی و محمد امین الحسینی در کنفرانس باندونگ ۱۹۵۵

اعضای کنونی[ویرایش]

اعضای سابق[ویرایش]

(از جمله  صربستان و مونته‌نگرو)

ناظران[ویرایش]

کشورها و سازمان‌های زیر در مقام ناظر قرار دارند.

سازمان‌ها[ویرایش]

  1. اتحادیه آفریقا (سازمان وحدت آفریقا)
  2. اتحادیه کشورهای مشترک‌المنافع (یا اتحادیه کشورهای همسود)
  3. اتحادیه عرب
  4. سازمان همکاری اسلامی
  5. شورای جهانی صلح
  6. سازمان ملل متحد
  7. سازمان همبستگی مردمی آفریقا-آسیا
  8. جبهه آزادیبخش ملی سوسیالیست کاناک
  9. جنبش استقلال ملی هوستوسیان
  10. سازمان بین‌الدولی کشورهای در حال توسعه[۸]

مهمان[ویرایش]

هیچ مهمان دائمی وجود ندارد اما اغلب چند کشور غیرعضو در کنفرانس حضور دارند. علاوه براین، تعداد زیادی از سازمان‌ها چه از درون سازمان ملل یا بیرون از سازمان معمولاً دعوت می‌شوند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. BBCPersian.com
  2. از جمله عبدالرشیدی در جنبش عدم تعهد، تهران، سروش، ۱۳۶۵، ص ۲۰
  3. عبدالرشیدی، علی اکبر؛ جنبش عدم تعهد، تهران، سروش، ۱۳۶۵، ص ۲۰.
  4. جنبش عدم تعهد
  5. کاول، ب. ن، ن، افق‌های نوین جنبش عدم تعهد، ترجمه علی آذرنگ، تهران، نشر روز، ۱۳۶۵، ص ۲۶
  6. پژوهشکده باقر العلوم
  7. خبرگزاری روزنو
  8. آشنایی با اعضای جنبش عدم تعهد همشهری آنلاین

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]