گویان

جمهوری تعاونی گویان Co-operative Republic of Guyana گویان
پرچم نشان
شعار ملی: «یک مردم، یک ملت، یک سرنوشت»
سرود ملی: «ای گرانمایه‌سرزمین گویان، سرزمین رودها و دشت‌ها»
پایتخت (و بزرگترین شهر)		جورج‌تاون غربی′۱۰°۵۸ شمالی′۴۶°۶
زبان رسمی		انگلیسی
نوع حکومت		جمهوری نیمه‌ریاستی
نام حاکمان  •رئیس جمهور • نخست‌وزیر		دونالد راموتار سام هیندس
موارد منجر به تشکیل از بریتانیای کبیر		۲۶ مه ۱۹۶۶
مساحت
-	مساحت	۲۱۴٬۹۹۹کیلومتر مربع (۸۴ام)
-	‌آب‌ها (٪)	۸.۴٪
جمعیت
-	سرشماری	۷۵۳ هزار  (۱۶۲ام)
-	تراکم جمعیت	۳٫۵‎/km۲‏ (۲۱۷ام)
تولید ناخالص داخلی	(تخمین ۲۰۰۷)
-	مجموع	۲٬۹۲۴ میلیارد دلار
-	سرانه	۳٫۸۴۱
شاخص توسعه انسانی (۲۰۰۷)		۰٫۷۵۰ (متوسط)
واحد پول		دلار گویان (GYD)
منطقه زمانی		UTC (ساعت جهانی-4)
دامنه اینترنتی		.gy
پیش‌شماره تلفنی		+۵۹۲

برای دیگر کاربردها، گویان (ابهام‌زدایی) را ببینید.

گویان یا به‌طور رسمی جمهوری تعاونی گویان (به انگلیسی: Co-operative Republic of Guyana)‏ کشوری است مستقل در آمریکای جنوبی.

پایتخت آن جورج‌تاون و جمعیت آن ۷۵۳ هزار نفر است. زبان رسمی این کشور انگلیسی و واحد پول آن دلار گویان است. زبان کرئول گویانی که آمیخته‌ای از چند زبان است به عنوان زبان ملی شناخته می‌شود. گویان در قدیم مستعره هلند و پس از آن به مدت ۲۰۰ سال مستعمره بریتانیا بود و در سال ۱۹۶۶ به استقلال دست یافته و در سال ۱۹۷۰ تبدیل به جمهوری شد.

این کشور با سورینام، برزیل، ونزوئلا و اقیانوس اطلس مرز مشترک دارد. گویان تنها عضو اتحادیه کشورهای همسود است که در قارهٔ آمریکای جنوبی قرار دارد. و سومین کشور کوچک آمریکای جنوبی پس از گویان فرانسه و سورینام است.

گویان یکی از چهار کشور غیر اسپانیایی زبان آمریکای جنوبی است. به همراه برزیل (پرتغالی)، سورینام (هلندی) و گویان فرانسه (فرانسوی). از نظر فرهنگی گویان بیشتر به جزایر انگلیسی‌زبان منطقه کارائیب همچون جامائیکا و ترینیداد و توباگو نزدیک است.

۴۳٫۵ درصد از مردم گویان هندی‌تبار، ۳۰٫۲ درصد سیاه‌پوست، ۱۶٫۷ درصد دورگه و ۹٫۱ درصد سرخ‌پوست هستند. ۵۷ درصد از مردم این کشور مسیحی، ۲۸ درصد هندو، ۷ درصد مسلمان و چهار درصد نیز بی‌دین هستند.

نام

نام «گویان» از واژه گوئیانا گرفته شده‌است که آن نام اصلی منطقه‌ای بوده‌است که امروزه گویان، سورینام، گویان فرانسه، و بخش‌هایی از ونزوئلا و برزیل را دربر می‌گیرد. به نوشته فرهنگ انگلیسی آکسفورد، این نام از یک واژه سرخ‌پوستی به معنی «سرزمین پرآب» گرفته شده‌است.

تاریخ

نقشه سیاسی گویان

در سراسر گویان ۹ طایفه از سرخ‌پوستان بومی زندگی می‌کنند که نام‌های آن‌ها عبارت است از: وای‌وای، ماچوشیس، پاتاموناس، آراواک، کاریبس، واپیشانا، آرکوناس، آکاوایوس، و وارائوس.

نخستین اروپائیانی که در ۱۵۱۰ وارد گویان شدند، دزدان دریائی بودند. در سده هفدهم مستعمره هلند شد. پس از آن به تصرف بریتانیا آمد و پادشاهی هلند در ۱۸۱۴ به طور رسمی حاکمیت بریتانیا را بر این سرزمین به رسمیت شناخت.

در ۱۸۳۴ برده‌داری ممنوع شد و برده‌های فراری به شهرها بازگشتند و مهاجرت کارگرانی از اروپا و آسیا از جمله کشورهای پرتغال، آلمان، ایرلند، اسکاتلند، مالت، چین و هند برای کار در کشتزارهای نیشکر آغاز شد. در سال ۱۹۱۷ حدود ۲۴۰ هزار آسیایی در این سرزمین زندگی می‌کردند.

سیاست

گویان در ۱۹۶۶ مستقل شد و در ۱۹۷۰ به اتحادیه کشورهای همسود پیوست. قانون اساسی جدیدی نیز در ۱۹۸۰ نوشته شد. این کشور دارای یک نظام سیاسی چندحزبی، یک مجلس قانون‌گذاری و رئیس جمهور است.

تقسیمات کشوری

کشور گویان ۱۰ استان دارد:

شماره	استان	مساحت (ک.م. مربع)	جمعیت	جمعیت بر ک.م. مربع
۱	باریما-واینی	۲۰٬۳۳۹	۲۴٬۲۷۵	۱٫۲
۲	پومرون-سوپنام	۶٬۱۹۵	۴۹٬۲۵۳	۸٫۰
۳	جزایر اسکیبو-دمرارای غربی	۲٬۲۳۲	۱۰۳٬۰۶۱	۴۶٫۲
۴	دمرارار-ماهایکا	۱٬۸۴۳	۳۱۰٬۳۲۰	۱۶۸٫۴
۵	ماهایکا-بربیکه	۳٬۷۵۵	۵۲٬۴۲۸	۱۴٫۰
۶	بربیکه شرقی-کورنتین	۳۶٬۲۳۴	۱۲۳٬۶۹۵	۳٫۴
۷	کویونی-مازارونی	۴۷٬۲۱۳	۱۷٬۵۹۷	۰٫۳
۸	پوتارو-سیپارونی	۲۰٬۰۵۱	۱۰٬۰۹۵	۰٫۵
۹	تاکوتوی علیا-اسکیبوی علیا	۵۷٬۷۵۰	۱۹٬۳۸۷	۱٫۳
۱۰	دمرارا-بربیکه علیا	۱۹٬۳۸۷	۴۱٬۱۱۲	۲٫۱
	گویان	۲۱۴٬۹۹۹	۷۵۱٬۲۲۳	۳٫۴۹

جغرافیا

نقشه توپوگرافیک گویان.

مرزهای گویان با برزیل ۱۱۱۹ کیلومتر، با سورینام ۶۰۰ کیلومتر، و با ونزوئلا ۷۴۳ کیلومتر است. طول خط ساحلی آن نیز ۴۵۹ کیلومتر است. بلندترین نقطه این کشور رورایما با ۲۸۳۵ متر ارتفاع است.

این کشور را می‌توان به ۵ منطقه طبیعی تقسیم کرد: دشت مردابی کم‌عرض و حاصلخیر در امتداد ساحل اقیانوس اطلس که بیشتر جمعیت کشور در آن زندگی می‌کند؛ یک نوارهٔ شن و ماسه‌ای سفید دارای تپه‌زار و خاک‌های رسی که با مقداری فاصله از ساحل قرار گرفته و بیشتر ذخایر معدنی گویان در این ناحیه قرار دارد؛ جنگل‌های بارانی انبوه در منطقه کوهستانی جنوب این کشور، مناطق نیمه‌بیابانی در جنوب غرب؛ و منطقه‌ای کوچک از زمین‌های پست‌های داخلی (ساوانای داخلی) که در آن کوه‌های نیز وجود دارد که به تدریج به سوی مرز برزیل افزایش می‌یابند.
گویان یکی از بزرگ‌ترین مناطق جنگلی دست‌نخورده در آمریکای جنوبی را دارد که دسترسی انسان به بخش‌هایی از آن هم‌چنان دشوار است.

آب‌وهوای گویان گرمسری و عمدتاً گرم و مرطوب است هرچند بادهای بسامان که از شمال خاوری می‌وزند به تعدیل هوای این کشور کمک می‌کنند. این کشور دو موسم بارانی دارد یکی از ماه مه تا اواسط اوت و دیگری از اواسط نوامبر تا میانه‌های ژانویه.

اقتصاد

کمبود نیروی کار و نبود زیرساخت‌های اقتصادی از مشکلات عمده این کشور هستند. بوکسیت، برنج و شکر مهمترین صادرات گویان است و این کشور رشد تولید ناخالص داخلی متوسطی را در سال‌های اخیر داشته‌است.

نیروی کار کشور ۴۱۸ هزار نفر است. تولید ناخالص داخلی بر اساس قدرت برابری خرید در سال ۲۰۰۷ حدود ۲ میلیارد و ۹۲۴ میلیون دلار و سرانه ۳٫۸۴۱ دلار بوده‌است. حدود ۳۵٪ این تولید از بخش کشاورزی، ۱۹ درصد از صنعت و ۴۶ درصد از خدمات تأمین می‌شود.

ماهی و میگو، گوشت گاو و خوک، لبنیات، طلا، پارچه و چوب محصولات مهم دیگر این کشور هستند.

بیشترین صادرات گویان به آمریکا و کانادا (هر یک ۱۸٪) و سپس بریتانیا، پرتغال، ترینیداد و توباگو، هلند، بلژیک و جامائیکا هستند.

بیشترین واردات گویان هم که شامل محصولات صنعتی، ماشین‌ها، سوخت و مواد غذایی می‌شود از ترینیداد و توباگو ۲۳٪، آمریکا ۲۱٪ و سپس چین، کوبا و بریتانیا می‌آید.

مردم

۴۳٫۵ درصد از مردم گویان هندی‌تبار، ۳۰٫۲ درصد سیاه‌پوست، ۱۶٫۷ درصد دورگه و ۹٫۱ درصد سرخ‌پوست هستند. ۵۷ درصد از مردم این کشور مسیحی، ۲۸ درصد هندو، ۷ درصد مسلمان و چهار درصد نیز بی‌دین هستند.

منابع

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ گویان موجود است.

• Wikipedia contributors, «Guyana,» Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Guyana&oldid=507686783 (accessed August 19, 2012).
• گویان در سیا ورلد فکت‌بوک
• Guyana. (2009). In Encyclopædia Britannica. Retrievبخش اقتصادed February 12, 2009, from Encyclopædia Britannica Online: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250021/Guyana