روابط ایالات متحده آمریکا و عراق در جنگ ایران و عراق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
دیدار دونالد رامسفلد با صدام حسین در جریان جنگ ایران و عراق در تاریخ ۲۰ دسامبر ۱۹۸۳ در جهت ادامه روابط دوستانه دو کشور و ارسال تجهیزات به عراق[۱]

کمک‌های آمریکا به عراق در جنگ با ایران به مجموعه کمک‌های اطلاعاتی و نظامی گفته می‌شود که ایالات متحده آمریکا در جهت جلوگیری از صدور انقلاب ۱۳۵۷[۲][۳] و شکست نخوردن صدام حسین[۴] در مقابل جمهوری اسلامی ایران به وی اعطا کرده بود. این کمک‌ها از سال ۱۹۸۰ شروع شده بود. این کمکها غالباً شامل اطلاعات محرمانه از درون مرزهای ایران را بوده تا کمک‌های مستقیم تسلیحاتی و فروش تکنولوژی‌های پیشرفتهٔ نظامی.[۵] این کمکها شامل اطلاعات ماهواره‌ای و تسلیحاتی به عراق در طول جنگ بود،[۶][۷] و در مقاطعی حتی با وجود اطلاع آمریکا از قصد عراق برای استفاده از تسلیحات شیمیایی علیه نیروهای ایرانی انجام گرفت.[۸] بسیاری از ایرانیان بر این باورند که آمریکا نقشی «محرک» و «تشویق‌کننده» در حمله صدام به ایران و آغاز جنگ داشته است.[۹][۱۰][۱۱] در نهایت در آخرین سال جنگ، نیروی دریایی آمریکا در خلیج فارس به منظور از حفاظت از منافع خود و کشورهای دیگر عملاً به نفع عراق وارد جنگ شد.

روابط دیپلماتیک[ویرایش]

ملاقات رونالد ریگان و طارق عزیز در سال ۱۹۸۴ در راستای ادامه کمکهای آمریکا به عراق

آمریکا از سال ۱۹۷۲ تا اواسط جنگ ایران و عراق در بغداد صرفاً یک دفتر حفاظت منافع با ۱۴ دیپلمات داشت.[۱۲] در نوامبر ۱۹۸۴ آمریکا رسماً سفارتی در عراق گشود.[۱۳] بدین ترتیب بعد از گذشت ۱۷ سال از قطع روابط دیپلماتیک بین دو کشور، این دو کشور مجدداً شروع به برقراری مناسبات سیاسی نمودند.[۱۲]

کنث تیمرمان، کارشناس مسایل سیاسی ایران در همین زمینه می‌نویسد:[۱۴]

برژینسکی اجازه داد صدام در حمله به ایران چراغ سبزی را برای خود تصور کند، چرا که چراغ واضح قرمزی در کار نبود. اما اینکه حمله عراق به ایران را نتیجه نقشه و برنامه‌ریزی آمریکا بدانیم اصلاً صحیح نیست. صدام دلایل خودش را برای حمله به کشور ایران داشت، و همان دلایل برای این اقدامش کفایت می‌کرد.

بر طبق نوشته‌های برژینسکی، آمریکا حتی در واکنش به تحرکات نظامی اتحاد جماهیر شوروی در مرزهای ایران در اوایل جنگ، به مسکو هشدار داده بود که در صورت اشغال جمهوری اسلامی ایران توسط شوروی، آمریکا بنفع ایران و علیه عراق وارد جنگ خواهد شد.[۱۵]

برخی کارشناسان پدیدار شدن سیاستهای ضدایرانی آمریکا را واکنشی نسبت به واقعه گروگان‌گیری سفارت آمریکا در تهران دانسته‌اند. بطور مثال گری سیک از کارشناسان سیاسی خاورمیانه و از اعضای شورای امنیت ملی دولت آمریکا در دولت جیمی کارتر می‌گوید:[۱۶]

پس از واقعه گروگانگیری در تهران (در نوامبر ۱۹۷۹) دیدگاه بسیار قالبی در آمریکا و به ویژه از طرف شخص برژینسکی وجود داشت که ایران را باید بطور همه‌جانبه تنبیه کرد. بیانیه‌های عمومی که او صادر می‌کرد بر این مضمون تاکید داشتند که آمریکا مانعی بر سر تحرکات عراق بر ضد ایران نمی‌بیند.

و دیگر اینکه پس از آزادسازی خرم‌شهر و دیگر نقاط اشغال شدهٔ ایران، و تهاجم نیروهای ایرانی به خاک عراق (در راستای سیاست «آزادسازی کربلا»[۱۷][۱۸]) که نهایتاً تا حد تصرف شبه‌جزیره فاو در خاک عراق پیش رفت، آمریکا تصمیم به اتخاذ سیاستهایی بنفع عراق بمنظور حفط توازن در جنگ نمود تا مانع از پیروزی ایرانیان و سقوط دولت صدام گردد.[۱۹]

برخی از کمک‌های نظامی[ویرایش]

عراق ۸ گونه از سیاه زخم در سال ۱۳۶۴ از شرکتی در آمریکا بنام American Type Culture Collection خریداری کرد.[۲۰]
  • وزارت دفاع آمریکا اطلاعات و مشخصات دیپلمات‌های ایرانی و برنامه‌های تدوین شده برای حمله به ایران، با ذکر نقاط حساس برای بمباران نقاط مختلف ایران را به طور دائم دراختیار دولت عراق قرار می‌داد.[نیازمند منبع]
  • نوامبر ۱۹۸۳ آمریکا در بیانیه‌ای اعلام کرد که «دولت آمریکا هر آنچه لازم، و از نظر قانون موجه، است را انجام می‌دهد تا عراق در جنگ با ایران مغلوب نشود».[۲۱]
  • به گفته وبسایت نشریه فارین پالیسی (سیاست خارجی) چاپ واشنگتن، آمریکا در جریان جنگ ایران و عراق با وجود اطلاع از تصمیم عراق برای استفاده از سلاح‌های شیمیایی، کمک‌های اطلاعاتی در اختیار عراق گذاشت. این کمکها پس از پیش‌بینی پیروزی‌هایی استراتژیک ایران در جبهه‌های نبرد و برای جلوگیری از پیروزی ایران در اختیار عراق گذاشته شد.[۸]
  • خبرگزاری آمریکایی یونایتدپرس پس از دستگیری صدام در گزارشی نوشت "این حقیقت نیز اکنون آشکار شده‌است که برنامه‌های شیمیایی و میکروبی صدام در دههٔ ۸۰ میلادی بدون حمایت آمریکا ممکن نبوده‌است.[نیازمند منبع]
  • در این گزارش پیتر گالبری، یکی از کارمندان وقت کمیتهٔ روابط خارجی سنا می‌گوید که «حقیقت این است که هر گاه عراق قوانین بین‌المللی را نقض می‌کرد و از سلاح‌های کشتار جمعی استفاده می‌کرد بیش از پیش کمک‌ها و حمایت‌های مالی و سیاسی از آمریکا دریافت می‌کرد» و می‌افزاید: «قطعاً ما بر رفتار صدام تاثیر داشتیم زیرا او را به این باور رسانده بودیم که بسیار مهم است که به علت قتل‌هایی که داخل کشور خود انجام می‌دهد، تحت تعقیب قرار نگیرد.»"[۲۲]
  • آمریکا در سال ۱۹۸۴، ۴۸ فروند هلیکوپتر نظامی بل ۲۱۴اس‌تی تحویل داد.[۲۳] در حالیکه کارخانه تولید کننده این هلیکوپتر متعلق به ایران بوده و این هلیکوپتر به سفارش محمدرضا پهلوی و به طور انحصاری برای ایران سفارش داده شده بود. با پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ دولت وقت آمریکا این کارخانه را مصادره کرد.
  • شرکت علمی American Type Culture Collection یک بار در ۱۹۸۶ مجموعه‌ای از عوامل بیماری‌زا شامل سه‌گونه سیاه‌زخم، ۵ نوع سم بوتولینیوم و سه‌گونه بروسلا به دانشگاه بغداد فروخت. درخواست عراق برای این عوامل بیماری‌زا بار دیگر در ۱۹۸۸ به دلیل خصومت دوطرف با ایران پذیرفته شد و این‌بار ۱۱ گونه از این عوامل از جمله ۴ نوع سیاه‌زخم به این کشور ارسال شد. نهایتاً در ۱۹۸۹ آمریکا فروش سیاه‌زخم و عوامل بیماری‌زای دیگر را به عراق، ایران، لیبی و سوریه ممنوع کرد.[۲۰]
  • ارائه اطلاعات ماهواره ای و الکترونیکی از آرایش نیروهای ایرانی و مواضع آنها و مشاوره جهت تحکیم آرایش نظامی نیروهای عراقی [۲۴]

تاثیر کمک‌های نظامی آمریکا به عراق بر اقتصاد آمریکا[ویرایش]

اقتصاد آمریکا در سالهای آغازین دهه ۸۰ میلادی ارتباط مستقیمی با جنگ ایران و عراق و صادرات تجهیزات نظامی و تکنولوژی به این کشور داشت.

با شروع سال ۱۹۸۰، اقتصاد آمریکا وارد سومین رکود از زمان پیدایش آمریکا گردید.[۲۵] از این سال کاهش تولید ناخالص داخلی آمریکا آغاز گردید. اما با تمهیداتی که توسط سیاستمداران آمریکا اندیشیده شد، اقتصاد آمریکا موفق شد در پایان سال ۱۹۸۱ از حالت رکود خارج شده، میزان بیکاری کاهش و تولید ناخالص داخلی این کشور افزایش یابد. با آغاز جنگ ۸ ساله آمریکا توانست حجم قابل توجهی از مایحتاج نظامی عراق را تامین کند. این صادرات تجهیزات و تکنولوژی تا سال ۱۹۸۲ که اقتصاد آمریکا توانست از شرایط رکود خارج شود به صورت گسترده ادامه یافت.

در این سالها بر شمار کارخانه‌های اسلحه‌سازی و تولیدکننده تجهیزات نظامی افزوده شد. افتتاح کارخانه‌های جدید نیازمند به خدمت گرفتن میلیونها نیروی کاری بود که این نیرو از میان بیکاران آمریکا جمع‌آوری شد. از این طریق مشکل بیکاری آمریکا تا اندازهٔ زیادی حل شد.

از طرف دیگر آمریکا با تولید سلاح و تجهیزات نظامی، ارزش افزوده زیادی بدست آورد. همین مساله باعث رشد تولید ناخالص داخلی آمریکا شد.

آمریکا با کمک درآمدهای صادراتی و درآمدهای ناشی از تولید کارخانه‌های اسلحه سازی، به افزایش سرمایه‌گذاری در بخشهای دیگر اقتصاد پرداخت و باعث از بین رفتن رکود در این بخشها نیز شد.[۲۶]

برخی از کمک‌های اطلاعاتی[ویرایش]

نیروی هوایی آمریکا با دستور سازمان سیا اطلاعاتی را که توسط هواپیماهای آواکس این نیرو از مواضع ایران دریافت میکرد، در اختیار ارتش عراق قرار می‌داد.

رونالد ریگان شخصاً به ویلیام کیسی(رئیس سازمان سیا) دستور می‌دهد که جهت جلوگیری از شکست عراق در جنگ با ایران، می‌بایست سازمان سیا به این کشور کمک اطلاعاتی نماید.[۲۷]


اعترافات خلبان های وی آی پی عراق[ویرایش]

در یکی از عملیات های نیروی هوایی عراق در ۲۷ ژانویه ۱۹۸۳ دو گروه چهار فروند سوخوی ۲۲ از اسکادران ۶۹ ام به سردستگی سرگرد رجبیان و کاپیتان المکفی به عنوان فرمانده گروه٬ آغاز به عملیات هوایی برای بمباران و از بین بردن رادار تشخیص زود هنگام نیروی هوایی ایران در کرج کردند. آن ها توسط چهار فروند میگ ۲۳ از اسکادران هوایی ۷۳ ام نیروی هوایی عراق اسکورت می شدند. این گروه عملیاتی کوتاه زمانی پس از نفوذ به حریم هوایی ایران٬ توسط دو فروند هواپیمای اف ۴ پایگاه سوم شکاری نیروی هوایی ایران رهگیری شدند و فرماندهی هر دو دسته هوایی توسط هواپیما های ایرانی مورد هوف قرار گرفته و ساقط شدند. خلبان های هواپیما های ساقط شده سرگرد رجبیان٬ باجناق ژنرالعدنان خیرالله وزیر دفاع وقت عراق و کاپیتان المکفی یکی از ستاره های نیروی هوایی عراق بود که بارها مورد تشویق شخص صدام قرار گفته بود. هر دو این خلبان ها به دلیل موقعیت نظامی ویژه اشان پس از دستگیری با احترام نظامی برخورد شدند و مورد بازجویی افسران ویژه ارتش ایران قرار گرفتند. بر خلاف تصور بازجویان هر دو این فرماندهان بشدت از شیوه فرماندهی جنگی عراق و شخص صدام ناراضی بودند. از یافته های این بازجویی علاوه بر آنکه ایرانی ها از جزءیات عملیات های توپولوف ۲۲ نیروی هوایی عراق مطلع شدند آن های دریافتند که مرکز فرماندهی و کنترل نیروی هوایی عراق در نخیب در نزدیکی مرز عربستان سعودی بصورت روزانه گزارش های اطلاعاتی از طرف ایالات متحده دریافت می کنند که شامل است بر محل گشت زنی جنگده های رهگیر نیروی هوایی ایران٬ و اینکه کدام سایت سام ایرانی فعال است. با این اطلاعات ایرانی ها از نحوه اینکه چگونه هواپیما های جنگی عراقی ها از مناطقی که نیروی هوایی و پدافند هوایی ایران فعال است خودداری می کنند.[۳۱] این اطلاعات فرماندهان عالی نیروی هوایی را چندان متحیر نکرد. آنها مدعی شدند از مدت ها پیش از از‌اینکه‌خلبانان‌عراقی‌ به نحوی مروموز از پرواز‌ در‌ مناطق‌ سیستم‌های‌ راداری‌ فعال‌ ایرانی‌ اجتناب‌ می‌کنند.‌ همچنین‌ به‌ نظر‌ می‌رسید‌ آنها از محل پرواز هواپیماهای اف-۱۴ ایرانی آگاهی دارند و همواره پروازهای عملیاتی آن ها در خارج از محدوده گشت اف-۱۴ های ایرانی طراحی و اجرا می شد.

برخی از کمک‌های مالی[ویرایش]

روزنامه البیان مدعی شد تنها در یک مورد، رژیم عراق ۴۰ میلیارد دلار از آمریکا وام بلاعوض دریافت کرده است.[۳۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Arming Iraq: A Chronology of U.S. Involvement
  2. Stephen M. Walt. Revolution and war: Cornell studies in security affairs. چاپ اول. اتوکو: انتشارات دانشگاه کرنل، ۱۹۹۶. صص ۲۲۳-۲۲۴. شابک ‎۰۸۰۱۴۸۲۹۷۶. 
  3. فرهنگ رجایی. The Iran-Iraq war: the politics of aggression. چاپ اول. گینزویل: دانشگاه فلوریدا، ۱۹۹۳. ۱۰۴. ISBN 0813011760. 
  4. Raymond Hinnebusch. «War & Order in the Regional System». در The international politics of the Middle East. چاپ اول. منچستر: انتشارات دانشگاه منچستر، ۲۰۰۳. ۱۹۴. شابک ‎۰۷۱۹۰۵۳۴۶۳. 
  5. محمد درودیان. آغاز تا پایان-سیری در جنگ ایران و عراق. چاپ چهارم. مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران، ۱۳۸۰. صص ۲۶-۲۲. 
  6. UNObserver & International Report
  7. Iraq: From Sumer to Saddam. Geoff Simons, Tony Benn. Edition 2, revised. Palgrave Macmillan, 1996. ISBN 0312160526 pp.327
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «فارین پالیسی: طبق اسناد سیا، آمریکا به صدام در حمله شیمیایی به ایران کمک کرد». بی‌بی‌سی فارسی، ۴ شهریور ۱۳۹۲. 
  9. جنگ میهنی و جنگ پوچ : asre-nou.net
  10. «Iran's mixed feelings on looming war»(انگلیسی)‎. BBC News، ۶ فوریه ۲۰۰۳. بازبینی‌شده در ۲۵ دی ۱۳۸۸. 
  11. «Explaining Arab anger»(انگلیسی)‎. BBC News، ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۱. بازبینی‌شده در ۲۵ دی ۱۳۸۸. 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ شکست مفتضحانه حامیان عراق (1) خبرگزاری مهر
  13. Iraq U.S. State Department
  14. Kenneth R. Timmerman. «Saddam Takes the Helm». در The Death Lobby: How the West Armed Iraq. چاپ اول. نیویورک: Houghton Mifflin، ۱۹۹۱. ۷۶. شابک ‎۰۳۹۵۵۹۳۰۵۰. 
  15. Brzezinski, Zbigniew. Power and Principle, Memoirs of the National Security Advisor 1977-1981, Farrar Straus Giroux. 1983
  16. Christopher Hitchens. “The Power and The Glory”. In For the sake of argument: essays and minority reports. Verso Books, 1994. 78. ISBN 978-0860916284. 
  17. The Persian puzzle: the conflict between Iran and America. Kenneth Michael Pollack. Random House, Inc., 2004. ISBN 1400063159 pp.193
  18. بطور نمونه عملیات کربلای ۴ در خاک عراق انجام گرفت. و البته شعارهای جنگ جنگ تا پیروزی و راه قدس از کربلا می‌گذرد در همین راستا بودند
  19. به توضیحات پیرامون Document 22 در این منبع توجه شود.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ Zimmerman, David J. (2002), Killer germs: microbes and diseases that threaten humanity, McGraw-Hill Professional, p. 216. ISBN 9780071409261
  21. «A National Security Directive [NSDD 114] states that the US will do whatever was necessary and legal to prevent Iraq from losing its war with Iran»
    Studies in international strategic issues, Volume 9. Forum for Strategic & Security Studies, 2006 pp.10
  22. ایرسا علی شیمیایی نام همدستان خارجی‌اش را به گور می‌برد
  23. Timmerman, Kenneth R. The Death Lobby: How the West Armed Iraq. New York: Houghton Mifflin Company, 1991.
  24. مارک پری. کسوف(اسناد دخالت مستقیم آمریکا به نفع صدام حسین در جنگ عراق با ایران). ترجمهٔ غلامحسین صالحیار. چاپ چهارم. اطلاعات، ۱۳۸۷. ۶۹۸ -۷۰۸. شابک ‎۱-۲۶۷-۴۳۲-۹۶۴-۹۷۸. 
  25. بررسى تاثیر رکود اقتصاد آمریکا بر جنگ ايران و عراق و ديگر جنگها وب‌گاه ایران دیپلماسی
  26. نقش اقتصاد آمریکا در جنگ ایران و عراق
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ US Supplies Iraq with Military Intelligence
  28. By Dilip Hiro. «OUTSIDE POWERS». در The longest war: the Iran-Iraq military conflict. لندن: Routledge، ۱۹۹۱. شابک ‎۴-۹۰۴۰۶-۴۱۵-۰. 
  29. By Farhang Rajaee. Iranian perspectives on the Iran-Iraq war. چاپ اول. گینزفیل-فلوریدا: University Press of Florida، ۱۹۹۷. شابک ‎۹۷۸-۰۸۱۳۰۱۴۷۶۰. 
  30. By Bob Woodward. «CIA Aiding Iraq in Gulf War»(انگلیسی)‎. روزنامه واشنگتن پست، ۱۵ دسامبر ۱۹۸۶. بازبینی‌شده در ۵ فوریه ۲۰۱۰. 
  31. http://www.acig.info/CMS/?option=com_content&task=view&id=247&Itemid=47
  32. روزنامه البیان :اسناد حملات شیمیایی رژیم صدام بر ضد ایران در سازمان ملل موجود است خبرگزاری مهر

منابع[ویرایش]

  • درودیان، محمد، جنگ؛ بازیابی ثبات، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. ۱۳۷۸. (صص ۶۹ تا ۷۱)
  • ابوغزاله، عبدالحلیم (وزیر دفاع اسبق مصر)، جنگ عراق و ایران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ. ۱۳۸۰. (مقدمه صص ۷-۲۶)
  • چراغ سبز غرب به صدام برای حمله به ایران آفتاب نیوز

پیوند به بیرون[ویرایش]

The U.S. Tilts toward Iraq، ۱۹۸۰-۱۹۸۴]