روابط ایران و بریتانیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
روابط ایران و بریتانیا
بریتانیا ایران
Iran-United Kingdom.svg
     بریتانیا      ایران

روابط ایران و بریتانیا از اوخر دوران ایلخانیان در ایران و ادوارد ششم، در بریتانیا شکل گرفت.[۱] در برخی دوران از تاریخ ایران روابط دوجانبه میان دو کشور در بالاترین سطح قرار داشت. اما پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، روابط میان ایران و پادشاهی متحده دچار بحران و تشنج بوده‌است.[۲] در زمان دولت دهم ایران روابط دو کشور نسبت به سال‌های پیش از آن بیش از پیش به سردی گرایید. مناقشه بر سر برنامه هسته‌ای ایران و موضع‌گیری‌ها در مقابل بهار عربی از مهمترین دلایل این امر برشمرده می‌شود. به باور برخی تحلیلگران، حمله به سفارت بریتانیا در تهران که در سال ۲۰۱۱ رخ داد، موجب وخیمترین دوره روابط دوجانبه از زمان انقلاب ۱۳۵۷ شده است. اما این رواط دوجانبه از زمان روی‌کار آمدن دولت تدبیر و امید به مرور زمان مورد بازسازی قرار گرفت و دو دولت مایل به عادی‌سازی روابط هستند.[۳]

تاریخچه روابط[ویرایش]

نوشتار اصلی: تاریخ روابط ایران و بریتانیا


پس از انقلاب ۱۳۵۷[ویرایش]

تصویری از ساختمان سفارت ایران در لندن

اولین بحران در روابط ایران و انگلستان چند روز بعد از تسخیر سفارت آمریکا توسط دانشجویان خط امام پدید آمد. در این زمان بود که تعدادی دیگر از دانشجویان مزبور، به سفارت انگلستان حمله کرده بودند که با مداخل پلیس، موفق به ورود به سفارت نشدند. مدت کوتاهی بعد از این واقعه بود که برتانیا تصمیم به خروج کارمندان خود از تهران گرفت و سفارت سوئد را حافظ منافع خود در ایران اعلام کرد.[۴]

دومین بحران جدی در روابط دوجانبه مربوط به اشغال سفارت ایران در لندن بود که منجر به کشته‌شدن دو تن از کارمندان سفارت شد و دولت ایران، پلیس بریتانیا را به موجب کوتاهی در برخورد با مهاجمان که منجر به اشغال ۶ روزه سفارت و قتل کارمندان ایرانی آن بود، مقصر دانست.[۴]

در سال ۱۹۸۷ میلادی و در خلال جنگ ایران و عراق، تمامی کارکنان سفارت در پی تیرگی روابط ایران و پادشاهی متحده به لندن فراخوانده شدند و مجدداً سفارت سوئد حافظ منافع بریتانیا معرفی شد. در نوامبر ۱۹۸۸ میلادی، جفری هاو وزیر خارجه بریتانیا با علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه وقت ایران در مورد برقراری دوباره روابط دیپلماتیک به توافق رسید.[۵] در ۱۴ فوریه ۱۹۸۹ میلادی، آیت‌الله خمینی فتوایی برای قتل سلمان رشدی، نویسنده بریتانیایی و ناشر آثارش صادر کرد. دولت بریتانیا بار دیگر، تمامی کارکنان بریتانیایی را از ایران خارج نمود و سفارت به حالت نیمه تعطیل درآمد.[۵] ایران نیز در ۷ فوریه همان سال روابط خود را به حالت تعلیق درآورد. بریتانیا در ۲۸ آوریل ۱۹۹۴ در اعتراض به به‌رسمیت شناختن ارتش جمهوری‌خواه ایرلند توسط ایران، تعدادی از دیپلمات‌های خود را فراخواند. در ۱۸ مه ۱۹۹۹ روابط دو کشور مجدداً تا سطح فعالیت وزراتخانه‌ها افزایش پیدا کرد.[۶]

شهرداری تهران در اقدامی سیاسی در سال ؟؟۱۳، نام «خیابان وینستون چرچیل» در جنب سفارت پادشاهی متحده در تهران را به نام «خیابان بابی ساندز»، تغییر نام داد.[۷] بابی ساندز، ملی‌گرای ایرلندی ضدانگلیسی و عضو ارتش جمهوری‌خواه ایرلند بود.

تصویری از درب اصلی سفارت بریتانیا در تهران.

در سال ۱۹۹۰ میلادی و در پی تهاجم عراق به کویت، دولت بریتانیا تصمیم به برقراری مجدد روابط با ایران را لازم دانست. با برقراری دوباره روابط، تنش خاصی تا سال ۱۹۹۲ میلادی ایجاد نشد، تا آنکه بنابر حکم دادگاه میکونوس در آلمان، در خصوص دخالت مامورین امنیتی جمهوری اسلامی در قتل چهار مخالف کرد نظام جمهوری اسلامی در آلمان، کشورهای عضو اتحادیه اروپا از جمله دولت بریتانیا، سفرای خود را از ایران فراخواندند.[۵]

دولت اصلاحات[ویرایش]

در پی انتخاب سید محمد خاتمی به ریاست جمهوری در ایران و آغاز دورانی جدید در روابط خارجی ایران، کشورهای عضو اتحادیه اروپا، سفرای خود را به ایران بازگرداندند. در سال ۱۹۹۹ میلادی و در جریان دیدار رابین کوک و کمال خرازی، وزرای امور خارجه وقت بریتانیا و ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، روابط سیاسی میان دو کشور، به سطح سفیر ارتقا پیدا کرد. سطح روابط از آن زمان تاکنون کاهش پیدا نکرده، اما چندین بار، بخصوص در مورد برنامه هسته‌ای ایران بحرانی شده‌است.[۸]

با روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد در ایران و اوج‌گیری اختلافات بر سر برنامه هسته‌ای ایران، روابط سیاسی میان دو کشور تا حد زیادی دچار تنش شد. دولت بریتانیا در موضعی رسمی، برنامه هسته‌ای ایران را تهدیدی برای منطقه خاورمیانه خوانده‌است.[۹] در واکنش جمهوری اسلامی، برخورد بریتانیا را ««توطئه و اقدامات شیطنت‌آمیز انگلیس بر علیه نظام جمهوری اسلامی ایران» می‌نامد.

در تاریخ ۱۸ ژوئن ۲۰۰۹ میلادی، اعلام شد که دولت بریتانیا یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار از دارایی‌های ایران را در راستای تحریم‌های بین‌المللی علیه برنامه‌های هسته‌ای ایران مسدود کرده‌است.[۱۰]

انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸[ویرایش]

در پی اعتراضات سراسری مردم ایران نسبت به نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، علی خامنه‌ای در مراسم نماز جمعه تهران، انگلستان را «خبیث‌ترین» دشمن کشور ایران خواند.[۱۱][۱۲] یک روز پس از سخنان علی خامنه‌ای، وزارت امور خارجه ایران دو دیپلمات ارشد سفارت بریتانیا در تهران را اخراج کرد و در واکنش بریتانیا نیز، در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۰۹ میلادی، دو دیپلمات شاغل در سفارت ایران در لندن را از کشورش اخراج کرد.[۱۳]

در تاریخ ۲۸ ژوئن ۲۰۰۹ میلادی، نه تن از کارکنان ایرانی سفارت بریتانیا در تهران به اتهام «دست‌داشتن در شورش‌های پس از انتخابات دهمین دوره ریاست‌جمهوری ایران»، توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی بازداشت شدند.[۱۴][۱۵][۱۶] در واکنش وزارت امور خارجه بریتانیا، اتهام «دست‌داشتن در ناآرامی‌های ایران» را رد کرد.[۱۷] در تاریخ ۱۹ ژوئیه ۲۰۰۹ میلادی، آخرین کارمند ایرانی سفارت بریتانیا به نام حسین رسام، که به اتهام «اقدام علیه امنیت ملی» در زندان اوین تهران به سر می‌بُرد، با قید وثیقه آزاد شد.[۱۸][۱۹] دانشگاه آکسفورد در اقدامی سیاسی اقدام به اعطای بورسیه تحصیلی ندا آقاسلطان به دانشجویان فلسفه این دانشگاه نمود. مقامات این دانشگاه اعلام کرده‌اند منابع مالی این بورسیه‌ها بوسیله دو نفر تامین و در اختیار آنها قرار داده شده است.[۲۰]

در تاریخ ۹ دسامبر ۲۰۱۰ میلادی، وب‌گاه سفارت بریتانیا در ایران، به مناسبت روز جهانی حقوق بشر[۲۱] یادداشت انتقادآمیزی در مورد وضع حقوق بشر در ایران را به قلم سایمون گَس، سفیر بریتانیا در تهران را منتشر کرد.[۲۲] در واکنش وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، سایمون گَس را به وزارت امور خارجه ایران احضار کرد[۲۳] و نیز تظاهراتی در مقابل سفارت بریتانیا در تهران، از سوی «بسیج دانشجویی» انجام گرفت.[۲۴] هم‌چنین شماری از مقام‌های ایرانی و گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی خواستار «اخراج سفیر انگلیس از تهران و کاهش سطح روابط سیاسی» با این کشور شدند.[۲۵] کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی نیز خواستار «تجدید نظر دولت محمود احمدی‌نژاد در روابط با پادشاهی متحده و کاهش احتمالی سطح و حتی تعلیق این روابط شد.[۲۶]

در تاریخ ۳۰ آبان ۱۳۹۰ وزیر دارائی بریتانیا اعلام کرد: به دلیل اینکه بانک مرکزی ایران در خدمت عملیات بانکی برای گسترش فعالیت‌های هسته‌ای بوده‌است، دولت بریتانیا آن را تحریم می‌کند و کلیه مبادلات بانکی را با ایران تعطیل می‌نماید. [۲۷]

رای موافق مجلس ایران به کاهش روابط با بریتانیا[ویرایش]

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در تاریخ ۲۷ نوامبر ۲۰۱۱ با رأی بالا دستگاه دیپلماسی ایران را موظف کردند ظرف دو هفته روابط سیاسی با دولت بریتانیا را به سطح کاردار و روابط بازرگانی با این کشور را به حداقل ممکن برساند. این مصوبه در صحن مجلس مخالفانی داشت اما مخالفان آن خواستار قطع کامل روابط با بریتانیا بودند. پس از تصویب دو فوریت طرح کاهش روابط ایران با بریتانیا در جلسه قبلی مجلس، نمایندگان با ۱۷۹ رأی موافق، ۴ رأی مخالف و ۱۱ رأی ممتنع از مجموع ۲۰۶ رأی گرفته شده، به کلیات این طرح رأی دادند و در ادامه نیز پس از بحث و تبادل نظر درباره پیشنهادهای مختلف از جمله در مورد قطع کامل روابط با این کشور، سرانجام بدون این که پیشنهادی به تصویب برسد ماده واحده وجزئیات این طرح نیز با ۱۷۱ رأی موافق، سه رأی مخالف و ۷ رأی ممتنع، از مجموع ۱۹۶ به تصویب رسید. در ماده واحده این طرح وزارت امور خارجه موظف شده ظرف دو هفته روابط سیاسی را با دولت بریتانیا به سطح کاردار تنزل دهد و روابط اقتصادی و بازرگانی را نیز به حداقل ممکن برساند. [۲۸]

به گزارش بی بی سی، وزارت امور خارجه دولت بریتانیا از تصمیم‌گیری جمهوری اسلامی ایران برای کاهش روابط با دولت بریتانیا ابراز تاسف کرده‌است. وزرات امور خارجه بریتانیا در این بیانیه افزود: اگر دولت ایران بر این مبنا اقدام کند ما در مشورت با شرکای بین‌المللی‌مان به شکلی قاطعانه به آن پاسخ خواهیم داد. [۲۹]

در تاریخ ۰۷ آذر ۱۳۹۰ طرح کاهش روابط با بریتانیا، توسط مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان ایران تصویب شد و بر اساس این طرح حکومت ایران موظف به کاهش روابط با بریتانیا تا سطح کاردار شد.[۳۰]

حمله به سفارت بریتانیا[ویرایش]

نوشتار اصلی: حمله به سفارت بریتانیا در تهران

در تاریخ ۰۸ آذر ۱۳۹۰ گروهی از معترضان ایرانی که در مقابل سفارت بریتانیا در خیابان فردوسی تهران تجمع کرده بودند، وارد ساختمان سفارت شده‌اند و پرچم بریتانیا را پایین کشیدند و معترضان بعضی مدارک را از درون ساختمان سفارتخانه به بیرون پرتاب کرده‌اند.[۳۱] پیرو حادثه رویداده و بعد از مهلت ۴۸ ساعته بریتانیا به دیپلماتهای ایرانی برای ترک خاک این کشور، تمامی کارکنان سفارت‌خانه ایران در لندن با یک پرواز و در ساعت ۲:۴۰ بامداد روز شنبه ۱۲ آذر وارد فرودگاه مهرآباد شدند. عده‌ای با حضور در فرودگاه از آنان استقبال کردند. [۳۲]

تعیین دفتر حافظ منافع[ویرایش]

به موجب مشکلاتی که برای اتباع مقیم دو کشور در سال ۲۰۱۲ پدید آمد که ناشی از فعالیت مناسب سفارتخانه‌های دو کشور در کشور مقابل بود، از ژانویه ۲۰۱۲ بر اساس توافقات بعمل آمده قرار شد با کمک گرفتن از کشورهای دیگر، منافع دو کشور تامین شود. بر این اساس ایران عمان را به عنوان حافظ منافع خود در بریتانیا معرفی کرد و در مقابل بریتانیا نیز سوئد را معرفی نمود.[۳۳]

دوره دولت یازدهم[ویرایش]

با انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس دولت یازدهم ایران، وزارت امور خارجه بریتانیا همراه با وزارت‌خانه‌های امور خارجه اغلب کشورهای اروپایی، ضمن تبریک این پیروزی، ابراز امیدواری جهت بهبود روابط با ایران را مطرح کردند.[۳۴] در روزهای نخستین ریاست جمهوری حسن روحانی، دیوید کامرون با ارسال نامه‌ای به وی ابراز امیدواری کرد روابط تهران ـ لندن در دولت جدید بهبود یابد.[۳۵]

همزمان با بروز نشانه‌هایی مبنی بر گرم‌شدن مجدد روابط ایران و بریتانیا، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل با برقراری تماس‌هایی با مقامات بریتانیا سعی کرد به آنها بقبولاند برقراری مجدد رابطه دیپلماتیک با ایران به نفع بریتانیا نیست و باید از اینکار بر حذر باشند.[۳۶]

پس از گذشت بیش از یک دهه از آخرین تماس تلفنی یک نخست وزیر بریتانیا (تونی بلر) و محمد خاتمی، در تاریخ ۲۸ آبان ۱۳۹۲ (۱۹ نوامبر ۲۰۱۳) دیوید کامرون و حسن روحانی با هم صحبت کردند. گزارش شد که این دو مقام اجرایی بریتانیا و ایران در خصوص روابط دو جانبه، برنامه هسته‌ای ایران و درگیری‌های سوریه گفتگو کردند.[۳۷]

نخستین دیدار سران ایران و بریتانیا از زمان انقلاب[ویرایش]

در ۲ مهر ۱۳۹۳ (۲۴ سپتامبر ۲۰۱۴) برای نخستین بار از زمان انقلاب بهمن ۱۳۵۷، رئیس جمهور ایران (حسن روحانی) و نخست وزیر بریتانیا (دیوید کمرون) با یکدیگر دیدار و گفتگو کردند. ملاقات حسن روحانی و دیوید کامرون در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک رخ داد. یک روز پیش از این وبسایت تایمز بریتانیا، انگیزه آقای کامرون از این دیدار را فراهم کردن "تضمین بیشتر" برای شکل دهی ائتلافی فراگیر در نبرد با گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) عنوان کرد.[۳۸]

منابع[ویرایش]

  1. پاتریک کلاسون. Eternal Iran. Palgrave 2005 ISBN 1-4039-6276-6, p.25
  2. نگاهی به روابط پر فراز و نشیب ایران و بریتانیا, بی‌بی‌سی فارسی
  3. UK and Iran agree to re-establish direct diplomatic relations
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ملائک، حسین. «از دیپلماسی تبریک تا سفر جک استراو». دیپلماسی ایرانی، ۸ مرداد ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۱۶ مرداد ۱۳۹۲. 
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ تاریخچه سفارت بریتانیا در تهران, وبگاره رسمی سفارت بریتانیا در تهران
  6. «Timeline: Relations between Britain and Iran». رویترز، ۴ نوامبر ۲۰۱۰. بازبینی‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۱. 
  7. Pedram Moallemian. Naming Bobby Sands Street. . The Blanket, 24 February 2004.  Retrieved on 2007-05-26.
  8. ایران: تعطیلی سفارت بریتانیا فعلاً در دستور کار نیست, بی‌بی‌سی فارسی
  9. میلیبند: برنامه اتمی ایران تهدیدی برای خاورمیانه‌است, بی‌بی‌سی فارسی
  10. بریتانیا یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار از دارایی‌های ایران را مسدود کرد , رادیو فردا
  11. بریتانیا به جایگاه «شیطان بزرگ» ارتقا یافت, دویچه وله فارسی
  12. بریتانیا و ایران دیپلمات‌های یکدیگر را اخراج کردند, رادیو فردا
  13. ایران و بریتانیا دیپلمات‌های یکدیگر را اخراج می‌کنند, بی‌بی‌سی فارسی
  14. دستگیری نه کارمند ایرانی سفارت بریتانیا در تهران, رادیو بین‌المللی فرانسه
  15. دستگیری کارکنان ایرانی سفارت بریتانیا در تهران, بی‌بی‌سی فارسی
  16. Iran Escalates Its Fight With Britain; New Clashes Erupt, The New York Times
  17. بریتانیا درباره اتهام‌های ایران تحقیق می‌کند, بی‌بی‌سی فارسی
  18. کارمند سفارت بریتانیا در تهران آزاد شد, بی‌بی‌سی فارسی
  19. کارمند ایرانی سفارت بریتانیا با وثیقه ۱۰۰ میلیون تومانی آزاد شد, رادیو فردا
  20. «دانشگاه آکسفورد بورسیه ندا آقا سلطان را تاسیس کرد». وب‌گاه بی‌بی‌سی فارسی، ۹ نوامبر ۲۰۰۹. بازبینی‌شده در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۱. 
  21. درخواست اخراج سفیر و کاهش روابط با انگلیس, دویچه وله فارسی
  22. تظاهرات «بسیج دانشجویی» در مقابل سفارت بریتانیا در تهران, بی‌بی‌سی فارسی
  23. سفیر بریتانیا در تهران به وزرات امور خارجه ایران احضار شد, بی‌بی‌سی فارسی
  24. تظاهرات «بسیج دانشجویی» در مقابل سفارت بریتانیا در تهران, بی‌بی‌سی فارسی
  25. درخواست اخراج سفیر و کاهش روابط با انگلیس, دویچه وله فارسی
  26. جزئیات طرح قطع رابطه با انگلیس, عصر ایران
  27. «انگلیس بانک مرکزی ایران را تحریم کرد». مشرق نیوز، ۱ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۰. 
  28. «بازتاب جهانی رأی مجلس به‌کاهش روابط با انگلیس». شفاف، اتاق شیشه‌ای خبر، ۷ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۰. 
  29. «سفيرانگليس اخراجي شد». روزنامه ابتکار، ۷ آذر ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۷ آذر ۱۳۹۰. 
  30. بی‌بی‌سی فارسی. «شورای نگهبان مصوبه کاهش روابط ایران و بریتانیا را تایید کرد». ۰۸ آذر 1390. بازبینی‌شده در ۰۸ آذر 1390. 
  31. بی‌بی‌سی فارسی. «حمله به سفارت بریتانیا و باغ قلهک در تهران». ۰۸ آذر 1390. بازبینی‌شده در ۰۸ آذر 1390. 
  32. «دیپلمات‌های ایرانی لندن را ترک کردند+ اختلاف بر سر تحریم بانک مرکزی ایران». خبرآنلاین، ۳ دسامبر ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در ۳ دسامبر ۲۰۱۱. 
  33. ایران و انگلیس حافظ منافع تعیین کردند دیپلماسی ایرانی
  34. پیام تبریک کشورهای غربی و عربی به مردم ایران/ ناامیدی رژیم صهیونیستی وب‌گاه شبکه خبر
  35. نامه کامرون به روحانی تابناک
  36. sky NEWS Israel's Warning To UK On Relations With Iran
  37. تماس تلفنی نخست‌وزیر بریتانیا و رئیس‌جمهوری ایران بی‌بی‌سی فارسی
  38. نخستین دیدار سران ایران و بریتانیا از زمان انقلاب آغاز شد بی‌بی‌سی فارسی

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ روابط ایران و بریتانیا موجود است.