اخترشناسی
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد.
اخترشناسی یا نجوم بخشی از دانش فیزیک است که به بررسی و روشنگری دربارهٔ رویدادهای بیرون از کرهٔ زمین و جو آن میپردازد. این دانش به مطالعهٔ خاستگاه، فرگشت (تکامل)، و ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی پیکرههایی که در آسمان رصد میشوند (و فرای زمین قرار دارند) پرداخته و فرآیندهایی که با آنها پیوند دارند را میپژوهد.[نیازمند منبع]
اخترشناسی یکی از اندک دانشهایی است که علاقهمندان ذوقی و غیرحرفهای (آماتور) هنوز در آن نقش مهمی ایفا میکنند، بهویژه در کشف و زیرنظر داشتن پدیدههای زودگذر. دانش اخترشناسی را نباید با ستارهبینی یا تنجیم اشتباه گرفت. ستاره بینی یک «شبه علم» است که میکوشد سرنوشت افراد را به وسیلهٔ ردگیری مسیر پیکرههای آسمانی پیشبینی نماید. با آنکه این دو رشته یعنی اخترشناسی و ستاره بینی هر دو خاستگاهی مشترک دارند، ولی تفاوت زیادی میان آنهاست.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] پیشینه
[ویرایش] پیشینه اختر شناسی
در ابتدا، اخترشناسی تنها مشاهده و پیش بینی حرکت اجرام سماوی با چشم غیرمسلح بود. در برخی نقاط مانند استونهنج، تمدنهای اولیه اشیاء زیادی ساخته بودند که به نظر میآید با اهداف اخترشناسی ساخته شده بودند. این مشاهدات علاوه بر جنبه تشریفاتی شان، در پیش بینی زمان تغییر فصلها کاربرد فراوانی داشت. پیش بینی فصول برای کاشت محصولات و بررسی طول سال اهمیت زیادی داشت. [۱] با ایجاد تمدنهای بابل، مصر باستان، تمدن هلینک (یونان باستان)، هند و چین، مشاهدات اخترشناسی جمع آوری شدند و نظراتی در مورد اساس پیدایش کیهان و طبیعت آن ارائه شد. همچنین، نظریاتی در مورد حرکت سیارهها، خورشید، ماه و زمین براساس علم فلسفه مطرح شد. از میان این نظریهها میتوان به حدسهایی در مورد طبیعت کروی زمین و ماه و حرکت و چرخش کره زمین در آسمان اشاره کرد.
قبل از اختراع تلسکوپ، کشفهای اخترشناسی مهمی رخ داد که برخی از آنها عبارتاند از: تمایل محوری یا کج بودن حالت گرفتگی در ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح توسط چینیها مطرح شد. بابلیها و آشوریها کشف کردند که کسوف یا خسوف (پدیده گرفت) در یک دایره با نام دایره ساروس تکرار میشود. ۲۰۰ سال قبل از میلاد، هیپارکوس ابعاد ماه و فاصله آن از زمین را تخمین زد. در طی قرون وسطی، اخترشناسی شهودی در اروپای قرون وسطی تا قرن ۱۳ به ندرت دیده میشد. با این وجود، اخترشناسی شهودی در امپراتوری ایران و دیگر ممالک اسلام به اوج خود رسید. ستارهشناسان مسلمان بسیاری از ستارگان را نام گذاری کردند که امروزه هنوز از این نامها استفاده میشود. [۲][۳].
[ویرایش] اخترشناسی غیرحرفهای (آماتوری)
نوشتار اصلی را بخوانید: اخترشناسی غیرحرفهای
به طور کلی اخترشناسان آماتور با استفاده از تلسکوپهای ساخت خودشان بسیاری از پدیدههای کیهانی واجرام سماوی را مشاهده میکنند. آنها بیشتر به دنبال رصد کردن ماه، سیارات، ستارگان، دنباله دارها، بارانهای شهابی وبسیاری از اجرام موجود درعمق فضا مانند خوشههای ستارهای، کهکشانها وسحابیها هستند. یکی از شاخههای اخترشناسی آماتوری، عکس برداری کیهانی است که طی آن فرد آماتور از آسمان شب عسکبرداری میکند. بسیاری از افراد آماتور تلاش میکنند درمشاهده اجرام خاص تبحر لازم را کسب کنند و با توجه به علاقه فردی خود کار مشاهده خود را تخصصی ترکنند. [۴][۵]
اغلب آماتورها مشاهدات خود را در طول موجهای مرئی انجام میدهند و تعداد محدودی هم این کار را درمورد طول موجهای نامرئی تجربه میکنند. آنها در تلسکوپ خود از فیلترهای فروسرخ استفاده میکنند ویا از تلسکوپهای رادیویی کمک میگیرند. کارل گوته یانسکی یکی از پیشگامان اخترشناسی رادیویی آماتوری است که در دهه ۱۹۳۰ آسمان را در طول موجهای رادیویی مشاهده کرد.تعدادی از افراد آماتور از تلسکوپهای دست ساز یا تلسکوپهای رادیویی که برای تحقیقات اختر شناسی ساخته میشوند ودراختیار افراد آماتور قرار میگیرند استفاده میکنند. («مثلاً» تلسکوپ یک مایلی). [۶][۷]
اخترشناسان آماتور در پیشرفتهای علم اخترشناسی سهم بسزایی داشتهاند. این رشته یکی از معدود رشتههایی است که در آن افراد آماتور ایفای نقش میکنند. آنها میتوانند دربرخی اندازه گیریها شرکت کرده و در اصلاح مدار سیارات کوچک مفید واقع شوند. همچنین افراد آماتور درکشف دنباله دارها و رصد ستارههای متغیر نقش بسزایی دارند. پیشرفتهای حاصل شده در زمینه تکنولوژی دیجیتال به افراد آماتور اجازه میدهد تا در رشته عسکبرداری کیهانی به موفقیتهای چشمگیری دست پیدا کنند. [۸][۹][۱۰]
[ویرایش] دانشهای مرتبط با اخترشناسی
- ستارهشناسی یا اخترشناسی ستارهای: بخشی از دانش اخترشناسی که به بررسی ستارگان میپردازد.
- نجوم رصدی
- زیستاخترشناسی: دانش بررسی پیدایش و فرگشت (تکامل) سامانههای زیستی در کیهان.
- اخترسنجی: دانش بررسی جایگاه پیکرهها; و اجرامِ فلکی در آسمان و دگرگونی در جایگاه آنها. این دانش به تعریف سامانهٔ مختصاتی برای شناسایی جایگاه پیکرهها بهکار میرود و همچنین به مسئلهٔ جنبششناسی پیکرهها در کهکشانما میپردازد.
- کیهانشناسی: دانش بررسی سراسر کیهان و فرگشت آن.
- اخترشناسی کهکشانی
- اخترشناسی فراکهکشانی: دانش بررسی پیکرهها (معمولاً کهکشانها) در بیرون از کهکشانِ ما.
- اخترشناسی سیارهای: سیارهشناسی، شناخت و بررسی چگونگی تکوین سیارات بَرگِردِ ستارگان مادر.
- طرح ستی (SETI) یا جستجوی هوش فرازمینی
- دیریناخترشناسی یا باستاناخترشناسی
- اخترشناسی استرکهکشانی
- اخترشناسی پرتوهای گاما
- اخترشناسی فروسرخ
- بالوناخترشناسی
[ویرایش] ابزارهای اخترشناسی
- کاوشگر مجازی ماه
- فیلترها برای عکس برداری از خورشید
- تلسکوپ
- استرلاب
- نقشه آسمان (اطلس آسمان)
- دوربین دوچشمی و دوربین تک چشمی
- محاسبات ریاضی در اخترشناسی
[ویرایش] جستارهای وابسته
- سامانه خورشیدی
- کاوشگر مجازی ماه
- پیکرهای آسمانی (صورتهای فلکی)
- فهرست پیکرهای آسمانی
- سیارات
- ستارگان
- فهرست درخشانترین ستارهها
- ستارهشناسان معروف
- نجوم در ایران
- فهرست ستارهشناسان ایرانی
- واژههای نجومی از زبان فارسی کهن
- بینایی سنجی با ستارگان
- ماهواره
- کهکشانها
- تاریخ نجوم
- انجمنهای اخترشناسی ایران
- طیف نمایی نجومی
[ویرایش] پیوند به بیرون
- انجمنها
- رویدادها:
وبگاهها:
[ویرایش] منبع
- ↑ George Forbes (۱۹۰۹). History of Astronomy (Free e-book from Project Gutenberg), London: Watts & Co..
- ↑ Arthur Berry (۱۹۶۱). A Short History of Astronomy From Earliest Times Through the Nineteenth Century. New York: Dover Publications, Inc..
- ↑ (۱۹۹۹) in Michael Hoskin: The Cambridge Concise History of Astronomy. Cambridge University Press. ISBN ۰-۵۲۱-۵۷۶۰۰-۸.
- ↑ The Americal Meteor Society (in English). Retrieved on ۲۰۰۶-۰۸-۲۴.
- ↑ Lodriguss, Jerry. Catching the Light: Astrophotography (in English). Retrieved on ۲۰۰۶-۰۸-۲۴.
- ↑ F. Ghigo (۲۰۰۶-۰۲-۰۷). Karl Jansky and the Discovery of Cosmic Radio Waves (in English). National Radio Astronomy Observatory. Retrieved on ۲۰۰۶-۰۸-۲۴.
- ↑ Cambridge Amateur Radio Astronomers (in English). Retrieved on ۲۰۰۶-۰۸-۲۴.
- ↑ The International Occultation Timing Association (in English). Retrieved on ۲۰۰۶-۰۸-۲۴.
- ↑ Edgar Wilson Award (in English). Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics. Retrieved on ۲۰۰۶-۰۸-۲۴.
- ↑ American Association of Variable Star Observers (in English). AAVSO. Retrieved on ۲۰۰۶-۰۸-۲۴.
|
|
|---|
|
|
|---|
|
اخترشناسی · زیستشناسی · شیمی · علوم زمین · فیزیک |

