درگاه:منظومه شمسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
Solar System Template Final.png

درگاه منظومه شمسی

سیارات و سیارات کوتوله سامانه ی خورشیدی در کنار خورشید. (مقیاس‌ها دقیق نیست)

منظومهٔ شمسی، منظومهٔ خورشیدی یا سامانهٔ خورشیدی (به انگلیسی: Solar System) سامانه‌ای متشکل از یک ستاره به نام خورشید و اجرام آسمانی است که در مدارهایی پیرامون آن می‌گردند.

منظومهٔ شمسی از فروپاشی یک ابر مولکولی پدید آمد و در دوران رنسانس و با مشاهدات افرادی از جمله گالیلئو گالیله کشف‌شد. این منظومه در بازوی شکارچی، کهکشان راه شیری واقع‌شده و ۲۵٬۰۰۰ سال نوری از مرکز کهکشانی فاصله دارد و کنارهٔ کهکشان فاصله دارد. خورشید بیش از ۹۹/۸ درصد جرم منظومهٔ شمسی را شامل می‌شود و منبع انرژی بسیار از جمله انرژی گرما و نور است. این ستاره یک ستارهٔ نوع جی رشته اصلی و عضوی از جمعیت ستارگان نخستین است. بقای منظومهٔ شمسی به بقای خورشید وابسته است و اگر خورشید نابود شود، منظومهٔ شمسی نیز نابود می‌شود.

منظومهٔ شمسی دارای هشت سیاره (تیر، ناهید، زمین، مریخ، مشتری، زحل، اورانوس و نپتون) و پنج سیارهٔ کوتوله (سرس، پلوتو، هائومیا، ماکی‌ماکی و اریس) است. چهار سیارهٔ نخست، سیارات درونی یا زمین‌سان هستند و بیشتر از سنگ ساخته شده‌اند و چهار سیارهٔ دیگر سیارات بیرونی یا غول‌های گازی هستند و از گازهای مختلف ساخته شده‌اند. علاوه بر این اجرام، منظومهٔ شمسی دارای اجرام دیگری از جمله ماه‌ها، سیارک‌ها، شهاب‌وارها، شهاب‌ها، شهاب‌سنگ‌ها و دنباله‌دارهاست. منظومهٔ شمسی هم‌چنین دارای مناطق خاصی از جمله کمربند سیارک‌ها، کمربند کویپر و دیسک فشرده است.

نوشتار برگزیده

Makemake hubble.png

ماکی‌ماکی (به انگلیسی: Makemake) یا ماکی‌ماکی ۱۳۶۴۷۲ یا ۲۰۰۵ اف‌وای۹ با نام پیشین و مستعار و غیر رسمی ایستربانی (به انگلیسی: Easterbunny) سومین سیارهٔ کوتولهٔ بزرگ منظومهٔ خورشیدی پس از اریس و پلوتو و پیش از هائومیا و سرس است و در طبقهٔ پلوتوئیدها، اجسام فرانپتونی و اجسام کمربند کویپر نیز جای دارد.

این سیارهٔ کوتوله نخستین بار در ۳۱ مارس ۲۰۰۵ و پیش از عید پاک توسط مایکل براون، چد تروهیو و دیوید رابینوویتز در رصدخانهٔ پالومار دیده‌شد و نام غیر رسمی ایستربانی را به خود گرفت. در ۱۹ ژوئیهٔ ۲۰۰۸، به تصمیم اعضای اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی در کنواسیون نام‌گذاری اخترشناسی و گروه کاری نام‌گذاری سیستم سیاره‌ای، نام ماکی‌ماکی بر رسمی ماکی‌ماکی بر روی این سیارهٔ کوتوله نهاده‌شد. در اساطیر جزیرهٔ ایستر، ماکی‌ماکی خدای باروری و خدای آیین تانگاتا مانو (به معنای پرنده‌باز) است.

زندگی‌نامهٔ برگزیده

Leonow, Alexei.png

الکسی لئونوف کیهان‌نورد روسی نخستین انسانی است که اقدام به راهپیمایی فضایی کرده‌است. الکسی لئونوف فضانورد و تیمسار بازنشسته نیروی هوایی روسیهشوروی سابق) است. وی در کنار فضانوردی به هنر نقاشی هم اشتغال داشته و عضو فرهنگستان هنری روسیه است. لئونوف در تمام ماموریت‌های فضایی‌اش، به همراه خود مداد رنگی و مداد شمعی به مدار زمین می‌برده و صحنه‌هایی را که از فضاپیما می‌دیده نقاشی می‌کرده‌است.

الکسی لئونوف در دو ماموریت تاریخی شرکت داشته‌است: در ماموریت واسخود-۲ نخستین راهپیمایی فضایی را انجام داد و در پروژه آزمایشی آپولو-سایوز در نخستین همکاری بین‌المللی فضایی نقش موثری ایفا کرد. وی پس از انجام ماموریت‌های فضایی‌اش، از سال ۱۹۷۶ فرماندهی گروه کیهان‌نوردان شوروی و پس از آن روسیه، مدیریت مرکز آموزش فضانوردان گاگارین، و ویراستاری گاهنامه فضانوردی نپتون را به عهده گرفت. آلکسی لئونوف در سال ۱۹۹۱ بازنشسته شد.

خورشید و سیارات

Venus globe.jpg

ناهید یا زهُره (به انگلیسی: Venus) به ترتیب فاصله از خورشید، دومین سیاره سامانه خورشیدی است که میان زمین و تیر (عطارد) قرار گرفته‌است. این سیاره نزدیک‌ترین سیاره به زمین می‌باشد و بعد از ماه، درخشان‌ترین جرم آسمانی طبیعی است که به هنگام شب از زمین رویت می‌شود. ناهید داغ‌ترین سیاره در منظومهٔ خورشیدی است. جو ضخیم و غلیظ آن موجب می‌شود که دیدن سطح آن از طریق رصد، دشوار باشد.

این سیاره در فارسی بیدخت و بیلفت نیز نامیده می‌شد و واژه بیدُخت در شکل کهن‌تر خود بَغدخت و به معنای «دختر خدا» بوده‌است. این سیاره را جزء سیاره‌های زمین‌سان و متراکم طبقه بندی کرده‌اند که دارای آتشفشان‌های فعال، «ناهیدلرزه» و کوهواره‌است. ناهید در مداری تقریباً دایره‌وار به فاصله میانگین ۱۰۸ میلیون کیلومتر از خورشید، به دور آن می‌گردد. هنگامی که در نزدیکترین وضعیت نسبت به زمین قرار می‌گیرد، فاصله آن با زمین ۴۲ میلیون کیلومتر می‌شود و در دورترین حالت ۲۵۷ میلیون کیلومتر با آن فاصله دارد.

ماه‌ها

Titan.jpg

تیتان یا تایتان (به فرانسوی: Titan) بزرگ‌ترین قمر کیوان (سیاره) (زحل) (دومین سیاره بزرگ منظومه خورشیدی) است که در فاصله ۱٫۲ میلیارد کیلومتری از خورشید واقع شده‌است. تیتان بسیار کندتر از زمین به دور خود می‌چرخد، به طوری که یک روز تیتان در حدود ۱۶ روز زمین است. این قمر در ۲۵ مارس ۱۶۵۵ توسط کریستین هویگنس هلندی کشف شد. تیتان توسط چشم غیر مسلح قابل رویت نیست ولی می‌توان آن را توسط تلسکوپ‌های آماتوری و یا حتی برخی دوربین‌های دو چشمی قوی مشاهده نمود.

تیتان تنها قمری است که دارای اتمسفر غلیظ بوده و تنها جرمی غیر از زمین است که دارای منابع اثبات شده سطحی مایعات می‌باشد. تیتان غالبا قمری با مشخصات سیاره خوانده می‌شود. تیتان دومین قمر بزرگ در سامانه خورشیدی است. جو تیتان غالبا از نیتروژن است با این حال دارای متان و اتان نیز می‌باشد. وجود باد و باران سطح تیتان را به شکلی مشابه سطح زمین تبدیل کرده‌است. ماهواره‌های زیادی وجود زیست و یا مراحل ابتدایی پیدایش شرایط پیشا-زیستی در تیتان را مورد کاوش قرار داده‌اند. تیتان دارای جوی نسبتاً فشرده و شبیه به زمین در دوران شکل‌گیری آن است. اما با توجه به سرمای شدید (منهای ۱۸۰ درجه) در ماه تیتان، وجود زیست از نوع زمینی در آن بعید به نظر می‌رسد.

برج فلکی کنونی

Virgo.svg

برج سنبله ششمین برج یا خانه خورشید است. این برج خط سیر خورشید در ماه شهریور به مدت ۳۰روز و ۱۹ساعت است.از این رو برج سنبله در گاه‌شماری خورشیدی نام دیگر شهریور ماه نیز می‌باشد.

نمادها

Uranus symbol.svg

نماد اورانوس٬ اورانوس نام یکی از اسطوره‌های یونانی است که تجسم آسمان و بهشت محسوب شده و پدربزرگ زئوس و پدر کرونوس می‌باشد.

آیا می‌دانید

نوشتارهای برگزیده

نگارهٔ برگزیده

The Earth seen from Apollo 17.jpg

تیلهٔ آبی مشهورترین نگارهٔ کرهٔ زمین است که در ۱۶ آذر ۱۳۵۱ (۷ دسامبر ۱۹۷۲) توسط فضانوردان ماموریت آپولو ۱۷ از فاصله ۴۵٬۰۰۰ کیلومتری زمین و در مسیر کرهٔ ماه برداشته شده‌است. آپولو ۱۷ آخرین ماموریت پروژهٔ آپولو بود و از آن پس هیچ انسانی از این فاصله کرهٔ زمین را مشاهده نکرده‌است.

گفتاورد

چراغست مر تیره‌شب را بسیچ / به بد تا توانی تو هرگز مپیچ
چو سی روز گردش بپیمایدا / شود تیره‌گیتی بدو روشنا
پدید آید آنگاه باریک و زرد / چو پشت کسی کو غم عشق خوَرد
چو بیننده دیدارش از دور دید / هم اندر زمان او شود ناپدید
دگر شب نمایش کند بیشتر / ترا روشنایی دهد بیشتر
به دو هفته گردد تمام و درست / بدان باز گردد که بود از نخست
بود هر شبانگاه باریک‌تر / به خورشید تابنده نزدیک‌تر
بدینسان نهادش خداوند داد / بود تا بود هم بدین یک نهاد

فردوسی

شاهنامه

سیارات کوتوله

Pluto-map-hs-2010-06-c180.jpg

پلوتو (به انگلیسی: Pluto) از نظر بزرگی پس از اریس، دومین سیاره کوتوله منظومه خورشیدی است که از هنگام کشف در سال ۱۹۳۰ تا ۲۴ اوت ۲۰۰۶ نهمین سیاره سامانه خورشیدی بود. اما اکنون بنا بر تعریف نوین اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی یک سیاره کوتوله و همچنین به عنوان نمونهٔ نخست از رده جدید اجرام فرانپتونی به شمار می‌رود.

«پلوتو» گویش زبان انگلیسی است و در زبان فرانسه به آن «پلوتون» می‌گویند. پلوتو در افسانه‌های روم باستان نام خدای زیرزمینی بوده‌است. این نام‌گذاری به دلیل فاصله بسیار دور این جرم آسمانی از خورشید صورت پذیرفته‌است. پلوتو بزرگ‌ترین جسم فضایی در منظومهٔ خورشیدی ما است که ماموریت‌های فضایی از سوی زمین هنوز به آن نرسیده‌اند.

دنباله‌دارها و شهاب‌سنگ‌ها

Shoemaker-Levy 9 on 1994-05-17.png

دنباله‌دار ‎شومیکر-لوی ۹ (به انگلیسی: Comet Shoemaker–Levy 9) دنباله‌داری بود که در سال ۱۹۹۴ با سیاره مشتری برخورد کرد. این برخورد، نخستین مشاهدهٔ مستقیم یک برخورد خارج از سیارهٔ زمین در سامانه خورشیدی بود. این رویداد تحت پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای قرار گرفت و ستاره شناسان سراسر دنیا توانستند آن را مستقیما مشاهده کنند. برخورد دنباله دار شومیکر- لوی ۹ با مشتری، آگاهی‌های تازه‌ای از سیارهٔ مشتری و نقش آن در کاهش زباله‌های فضایی در فضای داخلی منظومهٔ خورشیدی ارائه کرد. دنباله دار شومیکر- لوی ۹، توسط ۳ ستاره شناس به نام‌های کارولین شومیکر و ایوجین م. شومیکر و دیوید اچ. لِوی کشف شد.

در ژوئیهٔ ۱۹۹۲، مدار شومیکر - لوی۹ وارد حد روش مشتری شد و نیروی کشندی مشتری موجب تکه تکه شدن این دنباله دار گشت. از این پس، شومیکر لوی ۹ به صورت رشته‌ای از قطعات جدا از هم که قطر بزرگترین آن‌ها ۲ کیلومتر بود دیده می‌شد. این قطعات در طی روزهای ۱۶ تا ۲۲ ژوئیه، با سرعتی نزدیک به ۶۰ کیلومتر بر ثانیه، به نیم‌کره جنوبی مشتری برخورد کردند. اثرات روشن این برخوردها از لکه سرخ بزرگ هم آسانتر دیده می‌شد و تا چند ماه پس از برخورد نیز دیده می‌شد.

طبقات گوناگون

آن‌چه می‌توانید انجام دهید

Nuvola apps korganizer.svg
  • الگوی {{درگاه|منظومه شمسی}} را به نوشتارهای وابسته با منظومهٔ شمسی اضافه کنید.
  • الگوی {{منظومه شمسی-خرد}} را به نوشتارهای خرد منظومه شمسی اضافه کنید.
  • در پروژه‌های منظومهٔ شمسی همکاری کنید.
  • نوشتارهای خرد منظومه شمسی را گسترش دهید.

ویکی‌پروژه‌ها

سراسرنما

موضوعات

منظومه شمسی: سیاره ('تعریف سیاره ˑ زیست‌پذیری سیاره‌ای ˑ سیاره زمین‌سان ˑ غول گازی ˑ حلقه سیاره‌ای) ˑ سیاره کوتوله (پلوتوئید) ˑ فهرست ماه‌های طبیعی ˑ فضانوردی ˑ کلونیزاسیون ˑ گاه‌شمار کشف

خورشید: لکه خورشید ˑ باد خورشیدی ˑ شراره خورشیدی ˑ خورشیدگرفتگی
تیر (سیاره): زمین‌شناسی ˑ اکتشاف (مارینر ۱۰ ˑ مسنجر ˑ بپی‌کولومبو) ˑ گذر تیر
ناهید (سیاره): زمین‌شناسی ˑ جو ناهید ˑ مشاهدات و اکتشاف (ونرا ˑ برنامه فضایی مارینر مارینر ۲/مارینر ۵/مارینر ۱۰ ˑ پایونیر ۱۲ ˑ وگا ۱/۲ˑ ماژلان ˑ ونوس اکسپرس) ˑ گذر ناهید
زمین: تاریخ زمین ˑ زمین‌شناسی ˑ جغرافیا ˑ جو زمین ˑ حرکت وضعی زمین
ماه: ماه‌سنجی ˑ ماه‌شناسی ˑ جو کره ماه ˑ اکتشاف (برنامه لونا ˑ برنامه فضایی آپولو آپولو ۸/آپولو ۱۱) ˑ مدار ماه ˑ ماه‌گرفتگی
مریخ: ماه‌های مریخ (فوبوس (ماه) ˑ دیموس (ماه)) ˑ زمین‌شناسی ˑ جغرافیا ˑ جو ˑ اکتشاف (برنامه فضایی مارینر ˑ برنامه کاوشگر مریخ ˑ وایکینگ وایکینگ ۱/وایکینگ ۲ ˑ پتفایندر ˑ مریخ‌نورد اکتشاف)
سرس: سرس (فضاپیمای داون)
مشتری (سیاره): فهرست ماه‌های مشتری (آمالتئا, آیو (ماه) ˑ اروپا (ماه) ˑ گانمید (ماه) ˑ کالیستو (ماه)) ˑ حلقه‌های مشتری ˑ جو مشتری ˑ مگنتوسفر ˑ اکتشاف (پایونیر پایونیر ۱۰/پایونیر ۱۱ ˑ وویجر وویجر ۱/وویجر ۲ ˑ کاوشگر فضایی اولیس ˑ کاسینی-هویگنس ˑ فضاپیمای گالیله ˑ نیوهورایزنز)
زحل: فهرست ماه‌های زحل (میماس (ماه) ˑ انسلادوس ˑ تتیس (ماه) ˑ دیونه (ماه) ˑ رئا (ماه) ˑ تیتان (ماه) ˑ یاپتوس (ماه)) ˑ حلقه‌های زحل ˑ اکتشاف (پایونیر ۱۱ ˑ وویجر وویجر ۱/وویجر ۲ ˑ کاسینی-هویگنسفضاپیمای هویگنس)
اورانوس: ماه‌های اورانوس (میراندا (ماه) ˑ آریل (ماه) ˑ اومبریل (ماه) ˑ تیتانیا (ماه) ˑ اوبرون (ماه)) ˑ حلقه‌های اورانوس ˑ اکتشاف (وویجر ۲)
نپتون: ماه‌های نپتون (تریتون (ماه)) ˑ حلقه‌های نپتون ˑ نپتون (وویجر ۲)
سیاره‌های دورتر از نپتون
پلوتو: ماه‌های پلوتو (شارون (ماه), نیکس (ماه), هیدرا (ماه)) ˑ پلوتو (نیوهورایزنز)
هائومیا: ماه‌های هائومیا (هایاکا (ماه), ناماکا (ماه))
ماکی‌ماکی
اریس: دیسنومیا (ماه)
اجرام کوچک منظومه شمسی: شهاب‌وارs ˑ سیارکs (کمربند سیارک‌ها) ˑ سنتوری ˑ جسم فرانپتونی (کمربند کویپر ˑ دیسک فشرده (منظومه شمسی) ˑ ابر اورت) ˑ دنباله‌دار‌ها (دنباله‌دار هیل-باپ ˑ دنباله‌دار هالی ˑ دنباله‌دار هایاکوتاک ˑ دنباله‌دار شومیکر-لوی ۹)
تشکیل و تکامل منظومه شمسی: فرضیه‌های تاریخچهٔ تشکیل و تکامل منظومهٔ شمسی ˑ فرضیه سحابی

رده‌ها

C Puzzle.png

ستاره‌شناسی:اخترفیزیک • گاه‌شماری‌ها • کاتالوگ‌های ستاره‌شناسی • دستگاه مختصات سماوی • مکانیک سماوی • کیهان‌شناسی فیزیکی • رصدخانه‌ها • سیاره‌شناسی • تلسکوپ‌ها

زندگینامه‌ها: ستاره‌شناسان

اجرام آسمانی: کهکشان‌ها • سحابی‌ها • سیاره‌ها • ستارگان

فضانوردی: پروازهای فضایی بشر • ماهواره‌ها • جستجوی هوش فرازمینی • فضاپیما

خالی‌کردن حافظهٔ نهان