لامبدا-سی دی ام

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

لامبدا-سی دی ام (به انگلیسی: Lambda-CDM(ΛCDM )) نام مدلی در کیهان شناسی فیزیکی است که از پارامتری کردن مدل مهبانگ نتیجه می شود. در این مدل جهان شامل یک ثابت کیهانی(Λ) و ماده تاریک سرد(CDM)است. این مدل اغلب به عنوان مدل استاندارد کیهان شناسی مهبانگ خوانده می شود زیرا ساده ترین مدلی است که به خوبی با مشاهدات تجربی زیر همخوانی دارد:

این مدل بر این پندار استوار است که نسبیت عام برای گرانش در مقیاس کیهانی نیز نظریه معتبری است. مدل لامبدا-سی دی ام در اواخر دهه ۱۹۹۰، وقتی که اندازه گیریهای جدا گانه خواص جهان با یکدیگر سازگار نبود و هیچ گونه اجماعی در مورد اجزای تشکیل دهنده چگالی انرژی جهان وجود نداشت، معرفی شد. این مدل با افزودن عناصری چون تورم کیهانی، اثیر (به انگلیسی: Quintessence)، وسایر عناصری که موضوعات بسیاری از پژوهش های کنونی کیهان شناسی هستند گسترش یافته است.

بررسی کلی[ویرایش]

بیشتر مدلهای کیهان شناسی برپایه اصل کیهان شناختی بنا شده اند. این اصل بیان می کند که مکان ما به عنوان مشاهده گر در جهان مکان غیر معمول و ویژه ای نیست؛ دریک مقیاس به اندازه کافی بزرگ، جهان در همه جهات(همسانگردی) و از هر نقطه ای(همگنی) یکسان به نظر می رسد. [۱]

Λ برای نمایش ثابت کیهانی به کار می رود که در حال حاضر آن را به انرژی خلا یا انرژی تاریک نسبت می دهند که درفضای خالی وجود دارد و عاملی است که باعث می شود با وجود نیروهای جاذبه گرانشی جهان به انبساط شتابدارش ادامه دهد. یک ثابت کیهانی دارای فشار منفی است،  p = - \rho c^{2} ؛ این فشار منفی به گشتاور انرژی-استرس در نسیبت عام کمک می کند و باعث انبساط شتابدار می شود. ثابت کیهان شناسی به صورت \Omega_{\Lambda} نمایش داده می شود و عبارت است از کسری از چگالی جرم-انرژی کل یک جهان تخت که مربوط به انرژی تاریک است. در حال حاضر تخمین زده می شود که ۷۳٪ کل چگالی انرژی جهان کنونی را انرژی تاریک تشکیل می دهد.

ماده تاریک سرد شکلی از ماده است که برای توجیه آثار گرانشی مشاهده شده در ساختارهای بسیار بزرگ مقدار(مانند آنومالی ها در چرخش کهکشانها، همگرایی گرانشی نور توسط خوشه های کهکشانی و خوشه بندی بهبود یافته کهکشانها) ضروری است. زیرا این مشاهدات را نمی توان با توجه به جرم ماده معمولی موجود در جهان توجیه نمود. ماده تاریک را سرد(به این معنی که سرعت آن در دوره برابری تابش-ماده غیر نسبیتی و بسیار کمتر از سرعت نور بوده است)، غیرباریونی (از پروتون و نوترون تشکیل نشده)، بدون اتلاف (نمی تواند با تابش فوتون سردتر شود). ماده تاریک امروزه ۲۳٪ چگالی جرم انرژی جهان را تشکیل می دهد.

۴٫۵٪ باقیمانده را ماده معمولی باریونی قابل مشاهده تشکیل می دهد. همچنین چگالی انرژی شامل کسر بسیار کوچکی (تقریبا ۰٫۰۱٪) به شکل تابش زمینه کیهانی، و ۰٫۰۵ به شکل نوترینو وجود دارد.

منابع[ویرایش]

  1. Andrew Liddle. An Introduction to Modern Cosmology (2nd ed.). London: Wiley, 2003.