سید محمدکاظم شریعتمداری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کاظم شریعتمداری)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
محمدکاظم شریعتمداری
Mohammad Kazem Shariatmadari - March 1982 (cropped).jpg
شریعتمداری در فروردین ۱۳۶۱/ مارس ۱۹۸۲
زادروز ۵ ژانویهٔ ۱۹۰۵(۱۹۰۵-01-۰۵)
تبریز
درگذشت ۰۳ آوریل ۱۹۸۶ میلادی (۸۱ سال)
تهران
علت مرگ نارسایی کلیه
آرامگاه قبرستان نو، قم[۱]
محل زندگی تبریز، قم
ملیت ایرانی
پیشه فقیه
نقش‌های برجسته بنیانگذار حزب جمهوری خلق مسلمان ایران و دارالتبلیغ اسلامی
تأثیرگذاران سید حسین بروجردی
لقب آیت‌الله العظمى
دین اسلام
مذهب شیعهٔ دوازده‌امامی
فرزندان حسن، محمدعلی، فاطمه، منیره

سید محمّدکاظم شریعتمداری (زاده ۱۵ دی ۱۲۸۴، تبریز - ۱۴ فروردین ۱۳۶۵ تهران) از مراجع تقلید[۲] شیعه و مؤسس دارالتبلیغ اسلامی قم[نیازمند منبع] و حامی حزب جمهوری خلق مسلمان ایران بود.

پس از انقلاب بین او و روح‌الله خمینی در جریان کودتای نوژه، مخالفت او با ولایت فقیه و درگیری‌های حزب جمهوری خلق مسلمان ایران اختلافاتی به وجود آمد. پس از تیره‌شدن رابطه شریعتمداری با حکومت، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در اقدامی بی‌سابقه در تاریخ شیعه او را از مرجعیت خلع کردند. سپس شریعتمداری محصور شد و تا پایان عمر در حصر خانگی ماند.[۱]

نسب[ویرایش]

سید محمد کاظم شریعتمداری از سلسله ساداتی است که نسبش به علی بن حسین امام چهارم شیعیان منتهی می‌شود. یکی از اجداد وی ابوالقاسم جعفر بن حسین از نوادگان حسن اَفطَس بن علی اصغر بن زین العابدین بوده، که اکنون در بروجرد به امامزاده جعفر معروف است.[نیازمند منبع] برادر وی سید محمد صادق شریعتمداری بروجردی از روحانیون ساکن مشهد بود.[۳]

تحصیلات[ویرایش]

سید کاظم شریعتمداری تحصیلاتش را در علوم دینی در تبریز آغاز کرد و قبل از سن بلوغ در درس مکاسب حاضر شد و در ۱۸ سالگی خود مکاسب تدریس می‌نمود. وی در خاطراتش آغاز تحصیل را این‌گونه بیان می‌کند:

«در اوایل تحصیل علوم دینی، در تبریز، مختصر تردیدی در خانوادهٔ ما برای ادامهٔ این رشته پیدا شد. شبی در خواب دیدم که پنجرهٔ اتاق نشیمن ما باز شد و حضرت رسول اکرم (ص) تشریف آوردند که در دست مبارک‌شان یک جلد کتاب شرایع الاسلام محقق حلی بود و کتاب را باز کرده و فرمودند: «فرزندم، بیا، من خودم به تو درس بگویم.» و صفحهٔ اول شرایع را از زبان پیامبر درس خواندم و از خواب بیدار شدم و دیگر تردیدمان از بین رفت و تحصیلاتم را تعقیب نمودم.»[۴]

وی پس از اتمام دروس سطح، دو سال در درس خارج میرزا صادق تبریزی و میرزا ابوالحسن انگجی که از علمای معروف تبریز بودند، شرکت نمود و در سال ۱۳۰۳ شمسی، برای ادامهٔ تحصیل، به حوزهٔ علمیهٔ قم رفت و در درس عبدالکریم حائری یزدی شرکت نمود و دورهٔ خارج فقه و اصول را در نزدعبدالکریم حائری یزدی تا زمان فوتش آموخت و هم‌زمان همان درس را برای همدوره‌های خود مانند: حاج ملاعلی معصومی (آخوند همدانی)، سید ابوالفضل موسوی زنجانی، سید رضا زنجانی و روح‌الله خمینی درس می‌داد. بعد از مرگ سید حسین طباطبایی بروجردی در سال ۱۹۶۲، وی به عنوان یکی از مراجع پیشتاز با مقلدانی از ایران، پاکستان، هندوستان، لبنان، کویت و قسمت‌های جنوبی خلیج فارس تبدیل شد[۵] که به همراه سید محمدرضا گلپایگانی و مرعشی نجفی در قم مشهور به آیات ثلاثه شدند که بلندپایه‌ترین روحانیون و مراجع ایران به‌شمار می‌آمد.[۶]

محمدکاظم شریعتمداری و روح‌الله خمینی

در دوران پهلوی[ویرایش]

به گفته مهدی خلجی، سید محمدکاظم شریعتمداری «اسلام مداراگر با تجدد» را نمایندگی می‌کرد که با «اسلام انقلابی» مورد ترویج سید روح‌الله خمینی در تضاد بود.[۷]

تلاش برای آزادی سید روح‌الله خمینی[ویرایش]

سید روح‌الله خمینی و پسرش سید احمد خمینی ملاقات با شریعتمداری در خانه‌اش، ۱۹۷۹.

در ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، به سبب مخالفت روح‌الله خمینی با اصول شش‌گانه انقلاب سفید، شاه وی را دستگیر و به تهران برد و زندانی کرد. طبق قانون اساسی مشروطه مجتهدین و مراجع تقلید مصونیت از محاکمه داشتند و روح‌الله خمینی به عنوان مرجع تقلید معروف نبود، لذا قصد محاکمه و اعدام وی را داشتند. برای نجات روح‌الله خمینی از اعدام و نیز آزادسازی آقای قمّی و محلاّتی از زندان، شریعتمداری به تهران رفت و روح‌الله خمینی را به عنوان مرجع معرفی کرد تا از اعدام وی جلوگیری کند.[۸][یادداشت ۱]

شریعتمداری در این زمینه می‌گوید:

«ما همان موقع به تهران آمدیم و در شاه عبدالعظیم تمام علمای شهرستان‌ها را جمع کردیم و از سید محمدهادی میلانی که در مشهد تشریف داشتند خواهش کردیم که به آنجا بیایند و چون در آن موقع راجع به سید روح‌الله خمینی نظر محاکمه و شدّت عمل داشتند و حتّی روزنامه‌های آن موقع صحبت از اعدام می‌کردند، از آن نظر لازم دیدیم که پیشگیری بشود. حضور ما در تهران یکی دو ماه طول کشید و تا حدودی آن خیال باطل از بین رفت و یک اعلامیّه یازده مادّه‌ای صادر کردیم و تمام ادّعاهای دولت را رد کردیم.[۹]»

حسینعلی منتظری در این باره خاطره‌ای را نقل می‌کند و می‌گوید:

«من متن تلگرافی را (که تهیّه کرده بودم) خواندم که از آقای خمینی به عنوان آیت‌الله و مرجع عالیقدر تقلید نام برده بودم، یکی از آقایان گفت: ایشان که مرجع تقلید نیست!، چه کسی از ایشان تقلید می‌کند؟، گفتم من از ایشان تقلید می‌کنم (پس ایشان مرجع تقلید است!).[۱۰]»

در شرح حال نعمت‌الله صالحی نجف آبادی چنین آمده‌است:

«وی پس از رحلت آیت‌الله بروجردی مقلدان را به سید روح‌الله خمینی ارجاع می‌داد تا اینکه پس از وفات آیت‌الله حکیم وی همراه با آیت‌الله منتظری و ده تن دیگر از مدرسین و شخصیت‌های حوزه علمیه قم در پی سؤال جمعی از طلاّب مرجعیت امام خمینی را اعلام کردند و این عمل به عنوان یک جرم بزرگ در پرونده آنان در ساواک ضبط شد.»[۱۱]

پس از انقلاب[ویرایش]

آیت الله منتظری در دیدار با سید محمدکاظم شریعتمداری

شریعتمداری پس از انقلاب ایران، با اختیارات ولی فقیه، در اصل ۱۱۰ قانون اساسی مخالفت کرد. وی مخالف اختیارات نامحدود ولی فقیه بود و به این اصل در قانون اساسی رای نداد.[۱۲] پس از دستگیری صادق قطب‌زاده به جرم تلاش برای کودتا و بمب‌گذاری در خانه روح‌الله خمینی، نام شریعتمداری به عنوان یکی از حمایت‌کنندگان وی مطرح شد که باعث خانه‌نشینی وی تا آخر عمر گشت. قطب‌زاده اعدام شد و احمد عباسی (داماد شریعتمداری)، جواد مناقبی و سید مهدی مهدوی به عنوان رابط به زندان محکوم شدند. در هشتم اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۱ وی توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از مرجعیت عزل شد.[۱۳]

محمدکاظم شریعتمداری مؤسس حزب جمهوری خلق مسلمان ایران نیز بود و در جریان درگیری‌های اسفند ۱۳۵۸، هواداران او در تبریز موفق به تصرف ساختمان رادیو و تلویزیون تبریز شد؛ که با پیام روح‌الله خمینی به شریعتمداری برای خروج از حزب و اعدام ده تن از هوادارانش توسط دادگاه انقلاب تبریز، این حزب سرکوب و منحل اعلام شد.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷]

حسینعلی منتظری در خاطرات خود آورده‌است که بنا به شنیده‌های وی از برخی منابع حکومتی، ماجرای کودتای منتسب شده به قطب زاده ساختگی بوده‌است. اگرچه قطب زاده در یک برنامه ی تلویزیونی به این کار اعتراف کرد و اسمی هم از آیت الله شریعتمداری آورد. [۱۸][۱۹]

وی مؤسس دارالتبلیغ اسلامی بود که توسط جمهوری اسلامی مصادره شد و به دفتر تبلیغات اسلامی تغییر نام داد. حسینیهٔ شخصی وی هم به سرنوشت مشابهی دچار شد. [نیازمند منبع]

نامه به خمینی[ویرایش]

در سال ۱۳۶۰ خورشیدی، سید محمدکاظم شریعتمداری که در زمان بازداشتِ سید روح‌الله خمینی، او را مرجع تقلید معرفی کرده بود، در نامه‌ای به روح‌الله خمینی نوشت: «کارد به استخوان رسیده و اگر مقصود بی‌آبرو کردن بوده، به‌کلی حاصل گردید و اگر مقصود سلب مرجعیت است، به مقصود رسیدند».[۲۰]

درگذشت[ویرایش]

وی در غروب پنج‌شنبه ۱۳ فروردین ۱۳۶۵ در بیمارستان مهراد تهران، بر اثر نارسایی کلیه درگذشت. جمهوری اسلامی هواداران او را از برگزاری مراسم تشییع منع کرد و وصیتنامه او را نادیده گرفت و جسد او را شبانه در قبرستان ابوحسین قم دفن کرد.[۲۱]

سید رضا صدر برادر بزرگتر موسی صدر پس از درگذشت شریعتمداری هنگامی‌ که قصد اقامه نماز بر جسد وی را داشت بازداشت شد و یک روز را در بازداشت گذراند.[۲۲]

یادداشت‌ها[ویرایش]

  1. به گفته آبراهامیان توضیح المسائل سید روح‌الله خمینی در سال ۱۹۶۱ میلادی (۱۳۳۹–۱۳۴۰ خورشیدی) در نجف چاپ شد.Abrahamian, Khomeinism, p. 10

پیوند به بیرون[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ آیت‌الله شریعتمداری، مرجع تقلیدی که در حصر درگذشت، بی‌بی‌سی فارسی
  2. ۱۳ خانه‌ای که حبسخانه شد، بی‌بی‌سی فارسی
  3. اختران فضیلت، ناصرالدین انصاری قمی، ج2، ص83
  4. خاطرات سفر آیت‌الله شریعتمداری به مشهد مقدس، ص ۱۲۰.
  5. شریف رازی، گنجینهٔ دانشمندان، جلد ۲، ص ۱۴
  6. gooya news :: politics : خداوند چه داور خوبی است! آیت‌الله شریعتمداری و آنچه بر او گذشت، عبدالرحمن راستگو
  7. قم؛ تقدس شیعی و تجدد سعودی، بی‌بی‌سی فارسی
  8. جان. دی. استمپل ترجمه منوچهر شجاعی «درون انقلاب ایران» انتشارات مؤسسة خدمات فرهنگی رسا در ۴۶۴ صفحه، در سال ۱۳۷۷
  9. روزنامه اطّلاعات، دوشنبه ۱۴/۳/۱۳۵۸ص ۸
  10. هفته نامه شما، شماره ۲۶۴، شنبه ۱۱ خرداد ۱۳۸۱، ص ۸
  11. عصای موسی، صفحه ۱۲
  12. ماشاءالله رزمی، جنبش آذربایجان و طرفداران شریعتمداری، نشر استکهلم
  13. «جامعه مدرسین و خلع مرجعیت آیت‌الله شریعتمداری؛ «ولی فقیه در مقابل مرجعیت»». رادیو زمانه، ۷ اردیبهشت ۱۳۸۹. 
  14. وصیت امام به آقای شریعتمداری برای کناره‌گیری از حزب منحرف خلق مسلمان. . مگ ایران به نقل از روزنامه کیهان.  بازیابی‌شده در 30 مارس 2009.
  15. اولین همه‌پرسی انقلاب. . دوران به نقل از نشریه زمانه.  بازیابی‌شده در 30 مارس 2009.
  16. و تو چه می‌دانی که اعتراف چیست؟. . رادیو زمانه، ۱۷ شهریور ۱۳۸۵.  بازیابی‌شده در 30 مارس 2009.
  17. حزب خلق مسلمان. . پژوهشگاه یاقر العلوم.  بازیابی‌شده در 30 مارس 2009.
  18. «ماجرای کودتا و انتساب آن به آیت‌الله شریعتمداری». سایت رسمی آیت‌الله منتظری. 
  19. «گفتگو با مهندس حسن شریعتمداری، فرزند آیت‌الله شریعتمداری بازخوانی پروندهٔ برخورد با آیت‌الله شریعتمداری». رادیو زمانه، ۱۴ اسفند ۱۳۸۷. 
  20. «نامه به آیت‌الله خمینی». سایت رادیو فردا. 
  21. «فرزند آیت‌الله شریعتمداری از توطئه خمینی برای نابودی پدرش سخن می‌گوید». سایت خواندنیها. 
  22. کاش جنازه پیرمرد را بدهند!

منابع[ویرایش]