ترک

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

برای اثبات‌پذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است یا منابع ارایه‌شده به‌درستی ارجاع داده نشده‌اند. لطفاً با توجه به شیوهٔ ویکی‌پدیا برای ارجاع به منابع با ارایهٔ منابع معتبر این مقاله را بهبود بخشید. مطالب بی‌منبع در آینده مردود و حذف خواهندشد.

برای دیگر کاربردها ترک (ابهام‌زدایی) را ببینید.

پراکندگی اقوام ترک‌زبان در آسیا و اروپا

تُرک به شخص منسوب به یکی از گروه‌های قومی، ملی یا زبانی ترکی گفته می‌شود. ترک همچنین صفتی است منسوب به عنصر فرهنگی، یا سنتی مربوط به یکی از ملت‌ها یا زبان‌های ترکی چنانکه در «بیات ترک».

خاستگاه اصلی مردمان ترک‌تبار، آسیای میانه بوده و این مردم که از نژاد زرد بودند^[۱] به تدریج در غرب آسیا، خاورمیانه، آسیای کوچک و اروپای شرقی پراکنده شدند. در جریان این مهاجرت‌ها بخش‌های بزرگی از مردم هندواروپایی نواحی جدید نیز به مرور ترک‌زبان شدند.^[۲] در میان اقوام اولیه‌ای که با نام ترک از آسیای میانه به سوی غرب آمدند بخش بزرگی از ایرانیان سکایی ترک‌زبان شده نیز وجود داشت.^[۳]

بررسی دی‌ان‌ای در ترکیه نشان می‌دهد که مردم ترکيه نوادگان مردم مختلف ساکن آناتولی مانند یونانی، ارمنی، قفقازی (آسیانی) و کرد ميباشند که در سده‌های معاصر ترک‌زبان شده‌اند و از لحاظ ژن‌ از نژاد ترک (زردپوست مغول‌سان)بهره بسيار کمی برده اند. کمتر از ۱۰% مردم ترکيه دارای اين نژاد می‌باشند.^{[۴] [۵]} در مورد ترک زبانان آذربايجانی نيز اين قضيه صادق است که از لحاظ ژن به سان مردم ايرانی و قفقازی هستند .^[۶]

چهرهٔ یک ترک‌نژاد. یکی از شمنهای قوم تووا در قیزیل روسیه.

اقوامی که امروزه ترک‌تبار و ترک‌زبان نامیده می‌شوند در اراضی وسیعی در کشورهای آسیایی و اروپایی زندگی می‌کنند.از سمت شرق تا قسمتهایی از مغولستان و چین و از غرب تا قسمتهای از یوگسلاوی سابق و سیبری شمالی تا اطراف مسکو یعنی شهر قازان و از جنوب غربی تا مرزهای لبنان و قسمتهایی از قبرس در یک گسترهٔ جغرافیایی بسیار بزرگ پراکنده شدند. ترک‌تبارها و ترک‌زبان‌ها در کشورهایی همچون مغولستان، چین، روسیه، قرقیزستان، قزاقستان، ازبکستان، تاجیکستان، افغانستان، ایران، آذربایجان، عراق، ترکیه، قبرس، یونان، بلغارستان، یوگسلاوی سابق (مقدونیه، بوسنی، کوزوو، کرواسی) رومانی، مجارستان، فنلاند، اکراین، یونان و مولداوی سکونت دارند. ^{[۷] [۸] [۹] [۱۰]}

گستره مهاجرت کنونی ترک‌زبان‌های آسیای کوچک بیشتر بسوی کشورهای اروپای مرکزی (آلمان، اتریش، سوئیس، فرانسه، انگلیس)، آمریکا و استرالیا می‌باشد و جوامع قابل توجهی در این کشورها تشکیل دادند.

از میان اقوامی که امروزه ترک نام گرفته‌اند بسیاری از اقوام نام‌برده در زیر در تاریخ قدیم هیچ‌گاه خود و قوم خود را ترک نمی‌نامیدند. در مورد بخشی از این اقوام ساکن آسیای میانه تنها پس از وارد شدن نظریه پان‌ترکیسم توسط آرمینیوس وامبری یهودی و فرستاده پنهانی وزارت خارجه بریتانیا به منطقه^[۱۱] این نام رفته‌رفته برای این اقوام نیز رواج یافت. این اقوام عبارتند از: باشقیرها، تاتارها، ناگایباک‌ها، قزاق‌ها، قره‌قالپاق‌ها، نوقای، کرائیم، قره‌چای-بالکار، کومیک، کریمچاک، آلتایی‌ها، اغوزهای واردشده به آذربایجان، قاجارها، شاهسون‌ها، قره‌داغ‌ها، قره‌پاپاخ، قشقایی‌ها، افشارها، خلج‌ها، گاگوز، اورومچی‌ها، توینی، توفالارها، شورها، خاکاس‌ها، تاتارهای چولیم، ازبک‌ها، اویغورها، سالارها، اویغورهای ساری، چوواش‌ها، یاکوت‌ها، دولگان‌ها و غیره.[۲]

چهره‌هایی از ترک‌زبان‌های آناتولی: مصطفی کمال (آتاتورک) به همراه مادر و خواهر. ترک‌زبان‌های آناتولی از نژادهایی آمیخته هستند.

[ویرایش] زبان‌های ترکی

زبان‌های ترکی به دو دسته شرقی و غربی تقسیم می‌شود. زیرمجموعه‌های شرقی زبان‌های ترکی عبارت‌اند قزاقی، قرقیزی و ازبکی و زیر مجموعه‌های غربی زبان ترکی نیز شامل ترکی استانبولی، ترکمنی و ترکی آذربایجانی می‌شوند.

زبان‌های ترکی به همراه زبان مغولی جزء زبان‌های آلتایی به شمار می‌رود.

[ویرایش] اقوام ترک تبار

^[۱۲]

^[۱۳]

[ویرایش] دین اقوام ترک‌تبار

• شمنیسم
• بودایی
• یهودی
• مسیحی
• اسلام

[ویرایش] پیشینه واژهٔ ترک

در نوشته‌های تاریخی «ترک» در مقابل تاجیک (غیر عرب و ترک) آمده‌است. نام ترک نخستین بار در قرن ششم میلادی در نوشته‌های چینی دیده می‌شود. در همان قرن ترکان دولتی نیرومند تأسیس کردند که از مغولستان و سرحد شمالی چین تا دریای سیاه امتداد داشته‌است. مؤسس حکومت مزبور که چینیان او را «تئومان» مینامند، در کتیبه‌های ترکی بومن، در سال ۵۵۲ م. درگذشت و برادرش «ایستمی» (در تاریخ طبری: سنجبوخاقان) که در مغرب فتوحاتی کرده، ظاهراً تا سال ۵۷۶ م. زیسته‌است این دو برادر گویا از آغاز مستقل از یکدیگر حکومت می‌کردند. چینیان از دولت مزبور بنام امپراتوری ترکان شمال و مشرق یاد کرده‌اند. در سال ۵۸۱ م. تحت نفوذ سلسلهٔ چینی «سویی» این دو امپراتوری بطور قطع از یکدیگر جدا شدند و بعدها هر دو تابع سلسلهٔ چینی «تانگ» (۶۱۸ – ۹۰۷ م.) گردیدند. در حدود سال ۶۸۲ م. ترکان شمال موفق شدند استقلال خود را بدست آورند.

[ویرایش] در تاریخ ایران

سلسله‌های ترک‌تبار که در ایران بعد از اسلام حکومت کردند عبارتند از:

• غزنویان (1176-977 میلادی) ^[۱۴]
• سلجوقیان (۴۲۹ ه‍. ق. – اواخر قرن ششم) ^[۱۵]
• آق قویونلوها
• قراقویونلوها^{[نیازمند منبع]}
• قاجاریه ^[۱۶]

[ویرایش] نگارخانه

پرفسور لطفی علی عسگرزاده(بنیانگذار منطق فازی) یک آذربایجانی است	موسی مانارف اولین فضانورد آذربایجانی است او در سال 1978 به فضا رفت	لنین رهبر انقلاب کمونیستی از تبار چوواش است[۱۷]	مارات سافین(تنیس باز) یک تاتار است
آتاترک	جم اوزدمیر-رهبر حزب سبزهای آلمان	اسماعیل گاسپیرالی-تاتار اهل کریمه و بنیانگذار الفبای مشترک ترکی

[ویرایش] منابع

• تاریخ طبری جلد ۱، ص ۸۹۵ و ۸۹۶ (پیشینه واژهٔ ترک)
• حاشیهٔ برهان چ معین (پیشینه واژهٔ ترک)
• پژوهشی پیرامون زبان، دین، خط ترکان، مولف و مترجم حسین شرقی / کتابخانه ملی ایران ۱۲۴۷۶-۷۸م (پراکندگی اقوام ترک)

‎

ن . ب . و کشورهای ترک‌زبان  ازبکستان •  ترکمنستان •  ترکیه •  جمهوری آذربایجان •  قبرس 1•  قرقیزستان •  قزاقستان 1 باوجود اینکه تنها ۱۸ درصد مردم جمهوری قبرس، ترک زبان هستند و در بخش شمالی جزیره که تحت تسلط جمهوری خودخوانده قبرس شمالی است، زندگی می‌کنند؛ اما در قبرس، زبان ترکی به همراه زبان یونانی زبان رسمی است.

ن . ب . و جمهوری‌های خودگردان ترک زبان باشقیرستان • تاتارستان • تووا • چواش • خاکاسیا • کاباردینو-بالکاریا• کاراچای-چرکسیا • یاقوتستان • ترکستان شرقی• گاگااوزیری

ن . ب . و زبان‌های ترکی آرغو خلجی اغور آواری • بلغاری • چواشی • خزری • هون اغوز آذربایجانی • استانبولی • افشار • اوروم • پچنک • تاتاری کریمه • ترکمنی • خراسانی • سالار • عثمانی • قشقایی • گاگاوز جنوب شرقی آینی • ازبکی • اویغوری • ایلی • جغتایی • قدیم • لپی شمال شرقی چولیم • خاکاس • توا • توفا • دولگان • شر • فویو قرقیز • یاکوتی • یوغور غربی قبچاق آلتای • اوروم • بارابا • باشقیر • تاتاری • تاتار کریمه • تاتاری قدیم • قبچاقی • قرقیزی • قره‌قالپاقی • قزاقی • کاراچای-بالکار • کاراییم • کریمچاکی • کومان • نوقای