دریای مدیترانه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۷°۴۷′ شمالی ۱۲°۲۲′ شرقی / ۳۷.۷۸۳° شمالی ۱۲.۳۶۷° شرقی / 37.783; 12.367

سیمای دریای میانه از فضا، عکس از ناسا
ازهم‌گسیختن قاره پانجه‌آ و شکل‌گیری قاره‌ها و دریای مدیترانه.

دریای مدیترانه یا دریای میانه (درگذشته: بحر روم) دریایی است که به اقیانوس اطلس متصل است و در شمال آن توسط اروپا، از جنوب آفریقا و از شرق توسط آناتولی و شام فرا گرفته شده‌است.

نام مدیترانه از واژهٔ لاتین مدی (میان) + ترا (زمین) به معنی «دریای میان سرزمین‌ها» گرفته شده‌است.[۱]

در منابع عربی و اسلامی از این دریا به دریای روم، دریای سفید و دریای میانه (بحرالروم، بحر متوسط، بحر ابیض) نیز یاد شده‌است. دریای فلسطین، دریای بزرگ و دریای مغرب از دیگر نام‌های قدیمی آن در متون شرقی است.[۲]

مدیترانه میان سه قاره آسیا و اروپا و آفریقا واقع است. این دریا از راه تنگه جبل‌الطارق به اقیانوس اطلس راه دارد و به وسیله کانال سوئز در مصر با دریای سرخ مربوط است. این دریا از لحاظ کشتیرانی و ترابری دریایی از مهمترین دریاهای جهان به‌شمار می‌رود.[۳]

وسعت این دریا ۲٬۹۶۶٬۰۰۰ کیلومتر مربع است.[نیازمند منبع]

میانگین ژرفای مدیترانه ۱۵۰۰ متر و عمیق‌ترین نقطه ثبت‌شده آن ۵٬۲۶۷ متر در محلی به نام ژرفنای کالیپسو در دریای ایونی است.

پیشینه[ویرایش]

دریای مدیترانه در نقشه ایران در زمان خلفای عباسی در این نقشه نام دریا بحرروم (سمت چپ) ذکر شده است. برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی

مدیترانه مسیری مهم برای بازرگانان و مسافران جهان قدیم بود و از همان زمان دادوستد فرهنگی و بازرگانی را میان مردمان گوناگون ممکن می‌کرد. فرهنگ‌های حاضر در محدوده این دریا از دوران باستان عبارت بوده‌اند از فرهنگ‌های میان‌رودان، ایران (هخامنشی)، مصری، فنیقی، کارتاژی، ایبریایی، یونانی، مقدونی، ایلریایی، تراکیه‌ای، لوانتی، گالی، رومی، آلبانیایی، ارمنی، عربی، بربر، یهودی، اسلاوی و ترک.

دو تمدن مهم باستانی مدیترانه یکی دولت‌شهرهای یونانی بودند و دیگر فنیقیه که اولی تمدنی هندواروپایی و دومی سامی بود. زمانی که آگوستوس امپراتوری روم را بنیاد نهاد، نام مدیترانه به مرور از سوی رومیان Mare Nostrum (دریای ما) نامیده شد.

داریوش بزرگ به دلیل اهمیت راه دریایی میان مصر و ایران دستور ساخت آبراهی میان دریای سرخ و دریای مدیترانه را از راه نیل در اواخر سدهٔ ششم پیش از میلاد داد تا کشتی‌های ایرانی بتوانند به راحتی از آن عبور کنند. سرپرستی ساخت این آبراه را مهندس «ارتاخه» از مهندسان ایرانی عصر هخامنشی به عهده داشت.[۴]

جنگ‌های پونیک میان روم و کارتاژ که بر سر تصاحب جزیرهٔ سیسیل آغاز شده‌بود مدت‌ها منطقه مدیترانه را دچار تنش کرد و این جنگ‌ها با پیروزی رومیان به پایان رسید.

کشورها و سرزمین‌های کرانه‌ای مدیترانه[ویرایش]

و دو کشور زیر جزیره‌هایی در این دریا هستند:

شهرها[ویرایش]

شهرهای پرجمعیت‌تر از ۲۰۰ هزار نفر که در کرانه دریای مدیترانه واقع شده‌اند:

کشور شهرها
اسپانیا بارسلون، آلیکانته، کارتاگنا، مالاگا، پالما د مایورکا، والنسیا
فرانسه مارسی، نیس، مون‌پلیه
موناکو موناکو
ایتالیا باری، کاتانیا، جنوا، مسینا، ناپل، پالرمو، رم، تارانتو، تریسته، ونیز
مالت والتا
کرواسی اسپلیت
آلبانی دراج
یونان آتن، پاتراس، پیره، سالونیک
قبرس لیماسول
ترکیه آنتالیا، اسکندرون، ازمیر، مرسین، آدانا، طرسوس
سوریه لاذقیه
لبنان بیروت, طرابلس
اسرائیل اشدود, حیفا, تل‌آویو
مناطق فلسطینی غزه
مصر اسکندریه, دمیاط, پورت‌سعید
لیبی الخمس, بنغازی, مصراته, طرابلس
تونس صفاقس‎, تونس
الجزایر الجزیره, عنابه, وهران
مراکش تطوان, طنجه, ناظور

جزایر دریای مدیترانه[ویرایش]

نام جزیره کشور مساحت جمعیت پایتخت/شهر مرکزی
سیسیل ایتالیا 25,460 5,010,000 پالرمو
ساردنی ایتالیا 24,090 1,656,000 کالیاری
قبرس قبرس 9,251 1,088,503 نیکوزیا
کرس فرانسه 8,681 275,000 آژاکسیو
کرت یونان 8,312 624,000 هراکلیون [۵]

منابع[ویرایش]

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Mediterranean Sea»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامه آزاد، (نسخه ۱۵ ژوئیه ۲۰۰۶).

  1. About the med
  2. لغتنامه دهخدا: سرواژه‌های مدیترانه، دریای مدیترانه، دریای متوسط.
  3. دهخدا: مدیترانه.
  4. «داریوش هخامنشی و کانال سوئز»(فارسی)‎. سایت آفتاب. بازبینی‌شده در ۱۱ آذر ۱۳۷۸. 
  5. «List of islands in the Mediterranean»(انگلیسی)‎. سایت ویکی پدیا انگلیسی. بازبینی‌شده در 4 تیر ۱۳93.