تذکرةالاولیاء

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از تذکرةالاولیا)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تذکرةالاولیا
Tazkeratololia-Qazvini.jpg
نویسندهفریدالدین عطار نیشابوری
موضوعشرح احوال بزرگان اولیاء و مشایخ صوفیه
سبکسرگذشت‌نامه
زبانفارسی

تذکرةالاولیاء کتابی عرفانی است به نثر ساده و در قسمت‌هایی مسجع، که در شرح احوال بزرگان اولیاء و مشایخ صوفیه توسط فریدالدین عطار نیشابوری به فارسی نوشت شده‌است.

ساختار و درون‌مایهٔ کتاب[ویرایش]

این کتاب مشتمل است بر مقدمه و ۷۲ باب که هریک به زندگی، حالات، اندیشه‌ها و سخنان یکی از عارفان و مشایخِ تصوف می‌پردازد، و ذکر مکارم اخلاق، مواعظ و سخنان حکمت‌آمیزشان در این کتاب آورده شده‌است.

نخستین باب به حالات و سخنان جعفر صادق اختصاص یافته‌است، و باب هفتاد و دوم به حسین بن منصور حلاج (متوفی ۳۰۹). به نظر محمد استعلامی، دست‌نویس‌های معتبر تذکرةالاولیاء تا قرن دهم هجری، شامل همین ۷۲ باب است، امّا پس از قرن دهم فصل‌های دیگری با عنوان «ذکر متأخران از مشایخِ کِبار» بر این کتاب افزوده شده که حالات و سخنان ۲۵ تن از عارفان قرن‌های چهارم و پنجم را دربردارد.[۱]

در این کتاب از کسانی چون اویس قرنی، بایزید بسطامی، ابراهیم ادهم، رابعه عدویه، ابوحنیفه، شافعی، احمد حنبل و امام محمد باقر یاد شده‌است.

عطار در دیباچهٔ کتاب نحوهٔ گزینش و تألیف مطالب را به‌روشنی بیان کرده‌است؛ بنابراین مقدمه، نقل‌ها و روایت‌های تذکرةالاولیاء التقاطی از مطالب کتاب‌های دیگر است.[۲]از آثار صوفیانهٔ مهم و مشهور مربوط به اواخر قرن چهارم تا پایان قرن ششم، چند اثر با احتمال زیاد ممکن است مأخذ نقل‌های مؤلف تذکرةالاولیاء باشند، که عبارت‌اند از: طبقات الصوفیه اثر ابوعبدالرحمن محمد سلمی نیشابوری، حلیةالاولیا ابونعیم اصفهانی، و رسالهٔ قشیریه نوشتهٔ ابوالقاسم قشیری. کشف‌المحجوب هُجویری نیز احتمالاً از منابع عطار بوده، زیرا عطار برخی از مضامین آن را با عبارات روان‌تر و رساتر آورده‌است.[۳]

وضعیت انتشار[ویرایش]

تصحیح انتقادیِ تذکرةالاولیاء اولین بار توسط رنالد نیکلسن انجام گرفته‌است (چاپ لیدن ۱۹۰۵–۱۹۰۷). از امتیازات تصحیح نیکلسن، یکی بی‌طرفی مذهبی او (از نظر شیعه و سنی)، و دیگر مقدمهٔ محمد قزوینی بر آن است که حاوی اطلاعات دقیق و سودمندی‌است. دومین تصحیح جدّی تذکرةالاولیاء، تصحیح محمد استعلامی است که تا کنون ۲۸ بار چاپ شده‌است.[۴] منقح‌ترین چاپ تذکرةالاولیاء مجموعهٔ دو جلدی تصحیح «تذکرة‌الاولیا» به تصحیح و توضیح محمدرضا شفیعی کدکنی است که انتشارات سخن منتشر کرده است.[۵] [۶]

پانوشت‌ها[ویرایش]

  1. تذکرةالاولیاء، به تصحیح محمد استعلامی، ص ۳۶ مقدمه
  2. سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ملحقات تذکرةالاولیاء (بررسی و مقایسهٔ بینامتنی بخش اوّل و دوّم تذکرةالاولیاء)
  3. تذکرةالاولیاء، به تصحیح محمد استعلامی، ص ۲۸ تا ۳۲ مقدمه
  4. سایت خانهٔ کتاب تذکرةالاولیاء، تصحیح محمد استعلامی، انتشارات زوّار، چاپ بیست‌وهشتم، ۱۳۹۷
  5. وبگاه ایبنا(خبرگزاری کتاب ایران) تصحیح شفیعی‌کدکنی از «تذکرة‌الاولیا» منتشر شد
  6. پایگاه اطلاع‌رسانی شهر کتاب محمد استعلامی: سطح کار شفیعی کدکنی بسیار بالاتر از کارهایی که روی منظومه‌های عطار انجام شده

منابع[ویرایش]

  • فریدالدین عطار نیشابوری (بهار ۱۳۸۳تذکرةالاولیاء، به کوشش محمد استعلامی.، تهران: زوار، شابک ۹۶۴-۴۰۱-۰۳۴-۵
  • صفحات اولیهٔ تذکرةالاولیاء، تصحیح محمد استعلامی، انتشارات زَوّار، چاپ بیست‌وسوم، ۱۳۹۱. سایت خانهٔ کتاب 5-034-401-964 ISBN
  • شفیعی کدکنی و تصحیح آثار عطّار نیشابوری بانک اطلاعات نشریات کشور|روزنامهٔ ایران
  • تذکرةالاولیاء، تصحیح محمد استعلامی، انتشارات زَوّار، چاپ بیست‌وپنجم، سایت خانهٔ کتاب

پیوند به بیرون[ویرایش]