اخوان‌الصفا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نسخه خطی در سده ۱۲ مربوط به اخوان الصفا

اِخوان الصّفا و خُلّان الوَفا جمعیت سری فلسفی و عرفانی است که در سده ۴ق در بصره و بغداد توسط ایرانیان تشکیل شد.[۱] هدف این گروه ترویج برادری و صفا بین مردم و رفع اختلاف فکری و مذهبی از شیوه گسترش حکومت عقل و تلفیق بین فلسفه و مذهب و ایجاد یک گونه آرمان‌شهر بوده‌است.[۲]

آنها شروع به نوشتن مقالاتی بدون گوشزد نام نویسنده نمودند و خود را اِخوان الصّفا و خُلّان الوَفا نامیدند. آنها گرچه در پژوهش به روش یونانیان مانند اقلیدس و نیکوماخوس بودند، ولی پژوهش‌ها و نظریات آنها در زمینهٔ حل مسئله‌های مربوط به صوت از یونانیان پیشتر رفت. به گفتهٔ شفیعی کدکنی عقاید آنها توفیقی در کشف نظام موسیقیایی جهان داشته‌است. در رساله پنجم، بخش ریاضی، در باب موسیقی سخن رفته‌است.[۳]

جماعت اخوان‌الصفا با یکدیگر بسیار دوستانه و برادرانه زندگی میکرده‌اند و میکوشیده‌اند از هر نوع هواپرستی و فریب و نفاق برکنار بوده باشند. این جماعت با همکاری یکدیگر به نوعی از یک مذهب یا مسلک فکری دست یافتند که گمان میکردند از طریق آن می‌توانند به کمال و سعادت واقعی نائل شوند. اساس مسلک و مرام آنان این بود که بین شریعت اسلامی و فلسفه یونانی هیچ‌گونه تضاد و تعارض وجود ندارد و شخص می‌تواند شریعت اسلامی و حکمت یونانی را به طور متحد چراغ راه خویش سازد.

اعضای انجمن[ویرایش]

هرچند این انجمن به صورت سری طی حیات می‌کرد، لکن نام چند تن از جمعیت آن، از طریق آثار ابوحیان توحیدی و دیگران شناخته شده‌است:

  1. ابوسلیمان محمد بن معشر بُستی (معروف به المقدسی)،
  2. ابوالحسن علی بن هارون زنجانی،
  3. ابواحمد مهرجانی، (برخی از مستشرقان معتقدند که نام این شخص محمد بن احمد نهرجوری است)؛
  4. ابوالحسن عوفی،
  5. زید بن رفاعه.[۴]

درجات[ویرایش]

افراد بر پایه تفاوت مراتب سیر معنوی درجات چهارگانه داشته‌اند:[۲]

  • اخوان الابرار و الرحماء: بعد از ۱۵ سالگی، پس از ورود در جمعیت
  • اخوان الاخبار و الفضلاء: پس از ۳۰ سالگی
  • اخوان الفضلاء الکرام: پس از ۴۰ سالگی
  • مقام مشاهده حق و دارای قوه ملکی: پس از ۵۰ سالگی

عقاید[ویرایش]

یکی از عقاید جمعیت این بوده است که در نظر نويسندگان رسائل اخوان‌الصفا به همان معنی كه حضرت آدم و حضرت نوح و حضرت ابراهيم و حضرت موسی منشأ هدايت و مصدر راهنماييی مردم بوده‌اند. اشوزردشت پيغمبر ايرانی و افلاطون فيلسوف يونانی می‌توانند مردم را به طريق حقيقت و راه نجات هدايت نمايند. در نظر جماعت اخوان‌الصفا، خدای پيغمبران بنی اسرائيل همان خدايی است كه اشوزردشت آن را اهورامزدا می‌خواند. اهورامزدای زردشت نيز همان مبدئی است كه افلاطون يونانی تحت عنوان خير اعليی از آن سخن می‌گويد.

رساله‌ها[ویرایش]

نوشتار اصلی: رسائل اخوان الصفا و خلان الوفا

اخوان الصفا دارای ۵۴ عدد رساله عربی می‌باشد. ۱۴ رساله در ریاضی، ۱۷ رساله در طبیعی، ۱۰ رساله در علوم نفسانی، ۱۱ رساله در نوامیس و اخلاق، یک رساله به عنوان مقدمه و یک رساله به عنوان چکیده مندرجات است.[۵]

پانویس[ویرایش]

  1. «اخوان الصفا». 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ مصاحب، ۶۹(سرواژه: اخوان الصفا)
  3. ستایشگر، ۶۵
  4. «انجمن سرّی اخوان‌الصفا». کانون ایرانی پژوهشگران فلسفه و حکمت. بازبینی‌شده در ۳۱-۳-۲۰۰۷. 
  5. مصاحب، ۱۰۸۰(سرواژه: رسائل اخوان الصفا)

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اخوان‌الصفا موجود است.
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ اخوان‌الصفا موجود است.