مصطفی ملکیان

مصطفی ملکیان (زاده ۱۳۳۵ خورشیدی در شهرستان شهرضا، استان اصفهان) متفکر، نویسنده، مترجم و ویراستار و روشنفکر بر جسته ایرانی است.

زندگی

ملکیان تحصیل در رشته مهندسی مکانیک را در دانشگاه تبریز به سال ۱۳۵۲ آغاز کرد، اما آن را رها کرد و به سراغ فلسفه رفت. او تحصیل در حوزه و دانشگاه را هم‌زمان پی گرفت.

وی در سال ۱۳۶۵ در رشته فلسفه موفق به اخذ مدرک لیسانس شد و با اینکه تنها یک گام تا دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد فلسفه اسلامی دانشگاه تهران فاصله داشت به دلایلی از ادامه تحصیل انصراف داد. سپس به قم رفت و سالیانی نیز به تحصیل در حوزه علمیه قم پرداخت. وی از شاگردان موسسهٔ آیت‌الله شیخ محمد تقی مصباح یزدی بود و در آنجا هم به تدریس پرداخت. ویرایش کتاب «جامعه و تاریخ» آیت‌الله مصباح یزدی از نتایج این همکاری است. اما به دلایلی همکاری‌اش را قطع نمود و به تهران عزیمت کرد. او در قم از شاگردی جوادی آملی، انصاری شیرازی و بهاءالدینی بهره برد. از هم‌مباحثان وی عبدالرسول عبودیت است. وی اکنون به تدریس فلسفه در مراکز پژوهشی قم از جمله دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم و دانشگاه‌هایِ تهران اشتغال دارد و تابحال چندین پایان‌نامهٔ دانشگاهی با هدایت و مشاورهٔ او به سرانجام رسیده‌است. روش وی در طرح مسائل فلسفی، تحلیلی و در محتوا وجودگرایانه می‌باشد. انتقادات او به فلسفه اسلامی در خور تامل است.

دیدگاه‌ها

از گفته‌های اوست که:

من نه دل‌نگران سنّتم، نه دل‌نگران تجدّد، نه دل‌نگران تمدّن، نه دل‌نگران فرهنگ و نه دل‌نگران هیچ امر انتزاعی از این قبیل. من دل نگران انسان‌های گوشت‌وخون‌داری هستم که می‌آیند، رنج می‌برند و می‌روند. سعی کنیم که اولاً: انسان‌ها هرچه بیشتر با حقیقت مواجهه یابند، به حقایق هرچه بیشتری دست یابند؛ ثانیاً هرچه کمتر درد بکشند و رنج ببرند و ثالثاً هرچه بیشتر به نیکی و نیکوکاری بگرایند و برای تحقّق این سه هدف از هرچه سودمند می‌تواند بود بهره‌مند گردند، از دین گرفته تا علم، فلسفه، موسیقی، هنر، ادبیات و همه دستاوردهای بشری دیگر.

او در سخنرانی خود با عنوان عقلانیت و معنویت پس از ده سال که در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۸۹ در دانشگاه تهران، برگزار شد، پس از اینکه در مورد طرح عقلانیت و معنویت مطالبی را ارائه کرد، همین تعبیر را در مورد عقلانیت و معنویت هم به کار برد" عقلانیت و معنویت هم نباید بت جدیدی بشوند. همه چیز باید در استخدام انسان، برای کاستن از درد و رنجهایش باشد"

کتاب‌شناسی

تألیف

• «سنت و سکولاریسم»، مصطفی ملکیان، عبدالکریم سروش، محمد مجتهدشبستری، محسن کدیور، تهران: صراط
• مهر ماندگار: مقالاتی در اخلاق شناسی، مصطفی ملکیان، تهران: نگاه معاصر
• مشتاقی و مهجوری: گفت وگو در باب فرهنگ و سیاست، مصطفی ملکیان، تهران: نگاه معاصر
• حدیث آرزومندی: جستارهایی در عقلانیت و معنویت، مصطفی ملکیان، تهران: نگاه معاصر
• راهی به رهایی: جستارهایی در باب عقلانیت و معنویت، مصطفی ملکیان، تهران: نگاه معاصر
• گفت وگو درباره عقلانیت و نوگرایی، مصطفی ملکیان، پرویز رجبی، سیدحسین نصر، جان اسپوزیتو، محمدعلی اسلامی ندوشن، محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: پایان
• سه گفت و گو با مصطفی ملکیان: دین، معنویت و روشنفکری دینی، مصطفی ملکیان، تهران: پایان
• معنای زندگی (مجموعه مقالات)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، اعظم پویا (گردآورنده)، تهران: ادیان

ترجمه

• نظریه اخلاقی کانت، بروس اونی، مصطفی ملکیان (مترجم)، علیرضا آل بویه (مترجم)، قم: بوستان کتاب قم، ۱۳۸۱
• اخلاق زیست محیطی، لویی پویمان، مصطفی ملکیان (مترجم)، محسن ثلاثی (مترجم)، عباس مخبر (مترجم)، محمد قائد (مترجم)، مژده دقیقی (مترجم)، هادی غبرایی (مترجم)، منصوره شجاعی (مترجم)، مهدی داودی (ویراستار)، تهران: توسعه
• سیری در سپهر جان: مقالات و مقولاتی در معنویت، مصطفی ملکیان (مترجم)، تهران: نگاه معاصر
• فلسفه اخلاق (مجموعه مقالات)، تامس نیگل، لودویک ویتگنشتاین، پل تیلیش، ریچارد رورتی، تئودور آدورنو، ادموند پینکافس، فیلیپ نمو، محمدرفیع محمودیان، کریستین کرسگارد، دیوید مکناوتون، ویلیام فرنکنا، ریچارد برانت، رویزن مک دوناف، جرالد دورکین، ادوارد اروین، محبوبه مهاجر (مترجم)، مراد فرهادپور (مترجم)، مصطفی ملکیان (مترجم)، سعید ناجی (مترجم)، مهدی معین زاده (مترجم)، امیر دیوانی (مترجم)، محسن جوادی (مترجم)، محمود فتحعلی (مترجم)، یوسف اباذری (مترجم)، هاله لاجوردی (مترجم)، سیدعلی مرتضویان (مترجم)، سعید عدالت نژاد (مترجم)، سیدحمیدرضا حسنی (مترجم)، سیدامیر اکرمی (مترجم)، شهرام پرستش (مترجم)، مالک حسینی (مترجم)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
• «پل تیلیش»، جی هی وود توماس، مصطفی ملکیان (مترجم)، فروزان راسخی (مترجم)، تهران: نگاه معاصر، ۱۳۸۲
• تنوع دین در روزگار ما: دیداری دوباره با ویلیام جیمز، چارلز تیلور، مصطفی ملکیان (مترجم)، تهران: شور
• «گابریل مارسل»، سم کین، مصطفی ملکیان (مترجم)، تهران: نگاه معاصر، ۱۳۸۲
• نگریستن از ناکجا به هرکجا
• شبکه باور، ویلاردون ارمن کواین، مصطفی ملکیان (مترجم)، امیر دیوانی (مترجم)، محمدحسین صبوری (مترجم)، تهران: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران (سروش)، ۱۳۸۲
• نگاهی به فلسفه اخلاق در سده بیستم، استیون داروال، آلن گیبارد، پیتر ریلتن، مصطفی ملکیان (مترجم)، تهران: سهروردی، ۱۳۸۱
• لودویگ ویتگنشتاین: ربط فلسفه او به باور دینی، ویلیام دانالد هادسن، مصطفی ملکیان (مترجم)، تهران: نگاه معاصر
• «سیمون وی»، استیون پلنت، مصطفی ملکیان (مترجم)، فروزان راسخی (مترجم)، تهران: نگاه معاصر، ۱۳۸۲

ویرایش

• دین و نگرش نوین، والترترنس استیس، احمدرضا جلیلی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: حکمت
• حقوق بشر: رویکردی میان رشته ای، مایکل فریمن، محمد کیوانفر (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: هرمس
• الفبای آگاهی: تبیین و تحلیل مراحل و سطوح آگاهی، پیمان آزاد، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: بیدگل
• معنای متن: پژوهشی در علوم قرآن، نصرحامدابوزید، مرتضی کریمی نیا (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: طرح نو
• حکمت مردان صحرا: سخنانی از راهبان صحرانشین سده ی چهارم میلادی، تامس مرتن، فروزان راسخی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: نگاه معاصر
• تشبه به مسیح، توماس آکمپیس، سایه میثمی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: هرمس
• مفهوم ایمان در کلام اسلامی، توشی هیکو ایزوتسو، زهرا پورسینا (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: سروش
• افعال گفتاری: جستاری در فلسفه زبان، جان سرل، محمدعلی عبداللهی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
• دیتریش بونهوفر، ادوین هانتن رابرتسن، منصور معتمدی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: حقیقت
• «دنیایی را تصور کن که ...: فلسفه به زبان ساده»، بریژیت لابه، میشل پوش، پروانه عروج نیا (مترجم)، مصطفی ملکیان (مقدمه)، تهران: آسمان خیال
• مادر، هلن اکسلی، سیمین صالح (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، جوئنا کیدنی (نقاش)، تهران: آسمان خیال، نقد قلم
• لبخند، سیمین صالح (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، هلن اکسلی (گردآورنده)، جوئنا کیدنی (نقاش)، تهران: آسمان خیال، نقد قلم
• امید! رویا!، سیمین صالح (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، مهدیه بهرامی (گرافیست)، هلن اکلی (گردآورنده)، جوئنا کیدنی (تصویرگر)، تهران: آسمان خیال، نقد قلم
• مرگ و جاودانگی: مقالاتی از هیوم، راسل، فلو، افلاطون، هیک و الن (همراه با نقدی گذرا)، سیدمحسن رضازاده (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: سهروردی، ۱۳۸۴
• تجربه دینی، توماس ریچارد مایلز، جابر اکبری (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، رحیم رئوفت (ویراستار)، تهران: سهروردی، ۱۳۸۴
• تسلای فلسفه، بوئتیوس، سایه میثمی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: نگاه معاصر، ۱۳۸۵
• عشق الاهی در عرفان اسلامی: تعالیم غزالی و دباغ، بنیامین آبراهاموف، مرضیه شریعتی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: نگاه معاصر
• سیطره ی خیر، آیریس مرداک، شیرین طالقانی (مترجم)، مصطفی ملکیان (مقدمه)، تهران: شور
• درآمدی جدید به فلسفه اخلاق، هری گنسلر، حمیده بحرینی (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: آسمان خیال، نقد قلم
• چگونه دنیا را متحد کنیم؟ اخلاق برای کودکان و نوجوانان، بریژیت لابه، میشل پوش، پروانه عروج نیا (مترجم)، مصطفی ملکیان (مقدمه)، تهران: آسمان خیال، نقد قلم
• حیات معنوی از دیدگاه عرفان مسیحی: حقایق والای معنوی برای زندگی هر روزه، اولین آندرهیل، سیمین صالح (مترجم)، مصطفی ملکیان (ویراستار)، تهران: شور

دربارهٔ او

• همچنین در کتابی با نام نقدی بر استادان به بهانه تجلیل تألیف (۱۳۸۹) اثر دکتر منصورنژاد، کتابی از استاد ملکیان با نام راهی به رهایی معرفی و نقد و بررسی شده است.

منابع

• زندگی‌نامه مختصر
• من همینم که تو می‌بینی و کمتر از اینم
• منصورنژاد، محمد، ۱۳۸۹، نقدی بر استادان به بهانه ی تجلیل، مقاله ی نقد و نظری بر کتاب راهی به رهایی (تألیف مصطفی ملکیان)، تهران، نشر جوان پویا.

پیوند به بیرون

• سایت فرهنگی نیلوفر(آثار و مقالاتی از مصطفی ملکیان)
• بررسی اندیشه‌های مصطفی ملکیان و گفتگو با وی