ختنه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ختنه
مداخله درمانی

ختنه در آسیای مرکزی ۱۸۶۵–۱۸۷۲
آی‌سی‌دی-۱۰: 0VTTXZZ, ICD10-CM = Z41.2
آی‌سی‌دی-۹-سی‌ام: V50.2
سمپ D002944
مدلاین پلاس 002998
ای‌مدیسین 1015820

ختنه (تلفظ می‌شود /xætne/) یا پَربُرش (تلفظ می‌شود /pærboreʃ/) به بریدن همه یا بخشی از پیش پوست از نرینگی مرد اشاره دارد.[۱]

به هنگام ختنه ممکن است لگام (frenulum) نرینگی هم بریده شود. به این کار لگام‌بُری (frenectomy) گفته می‌شود.[۲]

سنت یا آیین ختنه از تاریخ ثبت شده بشری قدیمی‌تر است و نگاره‌هایی از آن در غارهای دوران نوسنگی و آرامگاه‌های مصری یافته شده‌است. در یهودیت جزو ارکان دین یهودیت است. سنتی است که در اسلام نیز به آن تأکید شده (هرچند در قرآن تصریح نشده، اما در حدیث و سنت آمده است). آمار ختنه پسران در کشورهای مسلمان بالا، در کشورهای اروپائی پائین می‌باشد[نیازمند منبع]. ختنه در ایالات متحده و کانادا بر خلاف اروپا تا حدی مرسوم است.

رویکرد و نظر عمومی در مورد آیین ختنه در اروپا و امریکا متفاوت است. در اروپا بحث ختنه محدود به اقلیت‌های یهودی و مسلمان و غیره است. امروزه در آمریکای شمالی نیاز به ختنه مورد بحث است و برخی پژوهشها نشانگر فوایدی مانند کاهش عفونت‌های ادراری دوره نوزادی می‌باشند؛ در حالی که برخی پژوهشگران بر پیامدهایی مانند کاهش حساسیت نرینگی به تحریکات جنسی و آثار سوء روانشناختی آن تاکید دارند.[۳][۴][۵]

یکی از کهنترین اعمال جراحی شناخته شده در جهان، ختنه می‌باشد که نزدیک پانزده هزار سال از پیشینه آن می‌گذرد و کاوشگران انجام شدن این عمل را در اجساد مومیائی شده مصریان باستان به اثبات رسانده‌اند؛ و از سالیان دور در میان گروهی از سیاهان آفریقا و بخش از مردم استرالیائی و برخی دیگر (بدون وابستگی مذهبی) رایج بوده است؛ همچنانکه در کتب مذهبی پیروان ادیان اسلام و یهود اشاره و سفارش‌های فراوانی به این کار شده است. پس از سده نوزدهم با روشن شدن مزایای علمی آن، ختنه کردن علاوه بر جنبه مذهبی، جنبه پزشکی (بهداشتی و درمانی) نیز به خود گرفته و رفته رفته همگانی شده است. ؛ نزدیک ۸۰٪ نوزادان پسر در آمریکا در نوزادی ختنه می‌شوند. روی هم رفته این یک کار ساده جراحی است که توسط افراد مختلفی چه از پزشکان و چه از سوی افراد محلی صورت می‌گیرد. وجود ضعف تکنیکی می‌تواند باعث بر جای ماندن عوارض خطرناک زودرس و دیر رس شود. عوارض زودرس شامل خونریزی، عفونت، احتباس ادراری، هماتوم، ایسکمی و نکروز گلانس و آمپوتاسیون نرینگی می‌باشد و پیامدهای دیر رس شامل کوردی، ختنه نا کامل، تنگی مه آ، کم آمدن و زیاد آمدن پره پوس، چرخش نرینگی و گرانولوم محل ختنه و هیپوسپادیاس ختنه شده و ... می‌باشد. یکی از پیامدهای بحث برانگیز ختنه، تنگی یا التهاب مه نرینگی است که انسیدانس آن را ۳۱٪- ۸٪ گزارش کرده‌اند و معمولاً در کودکانی پیش می‌آید که پس از ختنه از پوشک یا کهنه استفاده کرده‌اند. گسترش این پدیده در کودکان ختنه شده از ختنه نشده بیشتر است. مه‌آ به علت تماس با محیط آمونیاکی (ادرار) و میکروبهای موضعی دچار صدمه می‌گردد. لیکن این عارضه نسبتاً دیررس است (حداقل چند ماه بعد از عمل مشخص می‌شود) و از پیامدهای آن عفونت ادراری است.[۶][۷][۸] ریشه واژه پَربُرش در انگلیسی (circum+cision) به معنای بریدن پوست اطراف آلت است که در آن پیش پوست به همراه لگام که پوست را به زیر نوک آلت تناسلی مردانه متصل می‌کند بریده می‌شود. بهتر است ختنه حداکثر زیر دو سال انجام شود.

قدیمی ترین نقاشی یافت شده از ختنه در مصر باستان یافت شده‌است. نقاشی مربوط به ۲۰۰۰ تا ۲۳۵۰ سال قبل از میلاد می‌باشد.

نامختون[ویرایش]

به مردی که آلت تناسلی او، ختنه نشده باشد اصطلاحاً نامختون گفته می‌شود.[۹]

آلت نامختون در حالت چل
آلت ختنه شده در حالت چل

شیوع[ویرایش]

ختنه شایعترین عمل جراحی است که روی نوزادان پسر انجام می‌شود. در آمریکا سالانه ۱/۵ میلیون ختنه با هزینه‌ای بیش بر ۱۵۰ میلیون دلار انجام می‌شود. انجام دادن ختنه در آمریکای جنوبی و مرکزی، آسیا و بیشتر اروپا گسترهٔ پایینی دارد. در کانادا ۴۸ درصد مردان ختنه کرده‌اند. گروههای مذهبی همچون یهودیان و مسلمانان انجام ختنه را توصیه می‌کنند. در آمریکا آمار درستی در دست نیست؛ ولی در بسیاری از جاها بالای ۴۵ درصد مردان ختنه شده‌اند که این اندازه در میان سفید پوستان بالاتر بوده و در میان گروههایی همچون سیاهان و اسپانیایی تباران پایینتر است.[۱۰]

جنبه‌های بهداشتی[ویرایش]

تحلیل‌های هزینه-فایدهٔ ختنه تغییر کرده‌اند. بعضی در مجموع اندکی فایدهٔ آن را بیشتر دیده‌اند.[۱۱][۱۲] و بعضی هم اندکی ضایعات و عوارض آن را بیشتر یافته‌اند،[۱۳][۱۴] و یکی هم نتیجه را این‌گونه یافته‌است که فواید و خطرات آن برابرند و پیشنهاد داده‌است که می‌توان برای ختنه‌کردن بر مبنای فاکتورهای غیر پزشکی و بهداشتی تصمیم گرفت.[۱۵]

در آخرین بررسی که در سال ۲۰۱۲ توسط آکادمی پزشکان کودکان آمریکا منتشر شد، فوائد ختنه بیشتر از زیان‌های ناشی از عمل جراحی (و نه سایر زیان‌های روانی، یا مربوط به عملکرد جنسی) تشخیص داده شد. در عین حال این آکادمی انتخاب نهایی را بر عهده پدر و مادر گذاشت.[۱۶]

فعالیت جنسی[ویرایش]

تاثیرات جنسی ختنه موضوع مناقشه و بحث زیادی بوده‌است. انجمن پزشکی اطفال آمریکا، یک بررسی (خود گزارش‌دهی self-report) را خاطر نشان می‌کند که مردان بالغ ختنه شده، مشکلات جنسی(dysfunction) کمتری و جزئیات جنسی بیشتری داشته‌اند، (تحقیق خاطر نشان شده می‌گوید: مردان ختنه شده تجارب متنوع‌تری (از لحاظ نوع شامل:رابطهٔ جنسی دهانی دگرجنس‌خواهی فعال، رابطهٔ جنسی دهانی دگرجنس‌خواهی منفعل، رابطهٔ جنسی دهانی هم‌جنس‌خواهی فعال، رابطهٔ جنسی دهانی دگرجنس‌خواهی منفعل، رابطهٔ جنسی معقدی دگرجنس‌خواهی و خودارضایی) بیشتری شرکت داشته‌اند.[۱۷]) ولی در کنار آن خاطر نشان می‌کند که حساسیت آلت و همچنین میزان ارضای جنسی برای مردان ختنه شده، کاهش یافته‌است.[۱۸]

یک پژوهش در سال ۲۰۰۷ توسط سورِلز و همکاران نشان داد که حساسیت آلت جنسی در مردان ختنه شده به میزان قابل‌توجهی کمتر از مردان ختنه نشده‌است. در این پژوهش با نگاشت (نقشه آلت) آزمون لمس توسط نخ نایلونی این نتیجه به‌دست آمد که حساس‌ترین نقطهٔ آلت برای مردان ختنه شده، محل زخم باقی‌ماندهٔ از عمل ختنه است (برش محل ختنه). همچنین در مردان ختنه نشده، ۵ نقطه در غفله (پوستی که در ختنه برداشته می‌شود) وجود دارد، که از محل برش ختنه در مردان ختنه شده حساس‌تر است و با تماس خفیف‌تری تحریک می‌شود. این ۵ نقطه معمولاً در ختنه برداشته می‌شوند.[۱۹] در مطالعهٔ قدیمی‌تر انجام شده در سال ۱۹۶۶ تفاوتی میان میزان حس غدد در آلت، بین مردان ختنه شده و ختنه نشده، یافت نشده بود.[۲۰]

یک بررسی در سال ۲۰۰۲ توسط بویل و همکاران. بیانگر این موضوع بود که: «دستگاه جنسی مرد که دست‌نخورده و سالم باشد دارای هزاران گیرندهٔ حسی بسیار حساس و همچنین پایانه‌های عصبی بسیار تحریک کننده (ارضا کننده) است که خیلی از آن‌ها در ختنه از دست می‌روند، که باعث کاهش غیرقابل اجتناب احساس و شور جنسی در مردان ختنه شده‌است. آن‌ها نتیجه گرفتند: «آمیزش جنسی، وقتی مرد ختنه شده‌است، برای هردو جفت (یار) کمتر ارضا کننده‌است.»[۲۱]

عفونتهای مجاری ادراری[ویرایش]

سن شیوع عفونتهای ادراری در مردان زیر یکسالگی می‌باشد بنابراین بیشتر مطالعات انجام شده بر این گروه سنی تمرکز کرده‌اند. در مطالعاتی که در مورد این مساله انجام شده به خوبی نشان داده شده که ریسک عفونتهای ادراری در پسران ختنه کرده به مقداری در حدود ۳ تا ۷ برابر کمتر از میزان شیوع این عفونتهای در پسران ختنه نکرده‌است. اینطور بیان شده که در میان هر هزار نوزاد ختنه نشده ۷-۱۴ مورد عفونت ادراری طی سال اول زندگی به وقوع می‌پیوندد که این میزان در صورت ختنه شدن به ۱-۲ می‌رسد.[۲۲]

یک فراپژوهش از ۱۲پژوهش که نتایج بررسی ۴۰۲٫۹۰۸ کودک را دربرمی‌گرفت مشخص کرد که ختنه با میزان قابل توجهی از عفونت مجاری ادراری (UTI) در کودکان هم‌بستگی دارد. به هرحال نویسندگان این فراپژوهش اذعان کرده‌اند که تنها ۱٪ از کودکان با کارایی معمولی مجاری ادراری مبتلا به این عفونت می‌شوند تعداد کودکانی که نیاز به درمان داشتند (تعدادی که لازم بود ختنه شوند)، ۱۱۱ نفر محاسبه شد. چون خون‌ریزی شدید و عفونت از معمول‌ترین عوارض ختنه هستند، و در حدود ۲٪ موارد رخ می‌دهند، نتیجه گرفتند که فایده داشتن کلینیکی ختنه تنها در پسرانی محتمل است که خطر عفونت مجرای ادراری در آن‌ها زیاد باشد (مثل پسرانی که بازگشت ادرار با درجهٔ بالا یا سابقهٔ عفونت مجرای ادراری بازگشت کننده داشته باشند)، که تعدادی که نیاز به درمان داشتند به ۴ تا ۱۱ نفر کاهش پیدا کرد.[۲۳]

عفونتهای منتقله از راه جنسی و ایدز[ویرایش]

یافته‌های متضادی در مورد تاثیر ختنه شدن بر عفونتهای منتقله از راه جنسی مطرح شده‌است. و نیاز به انجام مطالعات دقیقتر و به کارگیری متودولوژی علمی و به دور از احساس در مطالعات آینده احساس می‌شود.[۲۴] در مطالعات انجام شده مشخص شده که ریسک ابتلا به سفلیس در مردان ختنه شده کمتر است.[۲۵] همچنین احتمال ابتلا به عفونت اچ آی وی در مردان ختنه شده نسبت به مردان ختنه نشدن کاهش می‌یابد.[۲۶] با این حال با توجه به اینکه عادات رفتاری در ابتلا به عفونت ادراری فاکتورهای به مراتب قویتری هستند اهمیت ختنه شدن در کاهش بروز این عفونتها چندان قابل توجه نیست.[۲۷]

سرطان آلت جنسی مردان[ویرایش]

سرطان پنیس یک بیماری نادر با درصد شیوعی به میزان ۹-۱۰ مورد در هر یک میلیون مرد است. مشخص شده که ختنه نشدن ریسک بروز را بیش از ۳ برابر افزایش می‌دهد با این حال با توجه به شیوع پایین این سرطان بروز آن در یک فرد ختنه شده پایین است.[۲۸]

سرطان گردن رحم[ویرایش]

عامل ایجاد این سرطان ویروس پاپیلومای انسانی ۱۶ و ۱۸ است. برخی محققان کاهش بروز عفونت و متعاقب آن سرطان سرویکس در زنان شریک جنسی مردان ختنه شده را مطرح کرده‌اند.[۲۹] با این حال با توجه به سبب‌شناسی این سرطان که شروع فعالیت جنسی در سنین پایین و داشتن شرکای جنسی متعدد است هیچ ارتباط مستقیم میان ختنه شدن مرد و کاهش یافتن ریسک این سرطان در شریک جنسی‌اش تاکنون یافت نشده‌است.[۳۰]

تغییر شکل در بدن
هنر بر بدن
افزودن به بافت
تغییر بافت
برداشتن بافت

اما در مجموع عوارض آن قطعی و تقریباً جبران ناپذیر است و سبب افسردگی می‌شود که این افسردگی خود به دلیلی برای ناراحتی‌های روحی و عدم عشق و افزایش تجاوزات و همینطور هم جنسی بازی می‌شود

عوارض ختنه[ویرایش]

شیوع عوارض عمل ختنه در حدود ۰/۲ تا ۰/۶ درصد موارد گزارش شده‌است. بیشتر عوارض خفیف هستند. شایعترین عارضه خون ریزی است که در ۰/۱ درصد موارد مشاهده شده است.[۳۱] این خونریزی به ندرت نیاز به انتقال خون دارد و با اقدامات ساده کنترل می‌شود. دومین عارضه عفونت موضعی است که خفیف و به صورت قرمزی و ترشح چرک بارز می‌شود. موارد منفردی از عوارض ایزوله گزارش شده که شامل فیموزیس راجعه، بازشدن زخم، پنیس مخفی، اشکالات زیبایی به علت پوست اضافه، احتباس ادراری، التهاب مجزا (مِآتیت) تنگی مِآ، کوردی، انکلوژن کیست و باقی‌ماندن اجزای پلاستیبال است. گزارش‌های موردی خاصی هم از موارد نادری همچون سندرم پوست فلس دار، فاسئیت نکروزان، سپسیس، مننژیت و همچون عوارض جراحی بزرگی همچون فیستول اورترا، قطع گلنز پنیس و نکروز پنیس دیده شده‌است.

انجام بدون بی‌حسی ختنه می‌تواند یکی از زجر آورترین خاطرات ایام کودکی باشد. در این راستا دانشمندان به‌وسیله اندازه‌گیری تعداد ضربان قلب، فشار خون و سطح کورتیزول خون (هورمون ضداسترس بدن) دیده‌اند که نوزادی که بدون بی‌حسی ختنه می‌شود، درد زیادی را تحمل می‌کند و علاوه بر اهمیت خود درد، این خاطره باعث می‌شود که نوزاد نسبت به سایر دردهای دیگر مثل واکسن‌هایی که بعداً به کودک تزریق می‌شود، واکنش شدیدتری نشان دهد.

بر اساس این یافته، انجمن اطفال آمریکا توصیه می‌کند که در حین انجام ختنه حتماً باید نوزاد بی‌حس شود. انواع داروهای بی‌حسی مورد استفاده در حین انجام ختنه عبارتند از: بی‌حسی زیرپوستی آلت تناسلی، بی‌حس کردن عصب پشت آلت تناسلی و استفاده از کرم EMLA روی پوست که ترکیبی از مواد بی‌حس کننده موضعی است.

منع و کاربرد در پزشکی[ویرایش]

انجام ختنه در یک ناهنجاری مادرزادی آلت منع به نام هایپواسپادیازیس منع دارد. از آنجا که در این ناهنجاری مجرا از زیر آلت باز می‌شود برای انجام بعدی ترمیم جراحی از پره‌پوس استفاده می‌شود.[۳۲] از ختنه در درمان فیموزیس استفاده می‌شود. در فیموزیس مادرزادی تا ۳ سالگی صبر کرده و در صورتیکه در این سن پره پوس قابلیت ارتجاع و برگشتن نداشت برای جلوگیری از بروز عارضه عمل ختنه انجام می‌شود. همچنین ختنه درمان انتخابی فیموزیس اکتسابی است. در پارافموزیس هم ختنه را می‌توان به عنوان یک عمل انتخابی انجام داد.[۳۳]

دین[ویرایش]

نوشتارهای وابسته: ختنه شدن در مسیحیت اولیه

در میان ادیان مختلف جهان، در ادیان ابراهیمی یهودیت و اسلام توصیه به ختنه به عنوان اقدامی مذهبی شده‌است. از ختنه در قرآن اسم برده نشده‌است اما در حدیث آمده‌است و در مذهب سنی، ختنه واجب است با این حال برای گرویدن به اسلام ختنه لازم نیست. قبل از اسلام ختنه کردن در یهودیت واجب است. در مسیحیت ختنه به عنوان دستوری دینی وجود ندارد.

مقایسه ختنه در یهودیت و اسلام[ویرایش]

مبنای این مقایسه اعتقادات یهودیان در باره ختنه ذکور و معتقدات مسلمانان در این باره‌است.

  • براساس دین یهود ختنه نوزادان پسر یک فرمان الهی است که در کتاب مقدس (کتاب پیدایش فصل ۱۷) تصریح شده‌است. براساس این بخش از کتاب مقدس خداوند به ابراهیم امر کرد خود و فرزندان ذکور او در همه اعصار ختنه شوند... ختنه برای همه پسرانی که در خانه یهودی متولد می‌شوند، فرزندان پسر بردگان آنها و همچنین هر پسری که توسط آنها خریداری شود الزامی است. خداوند بنا به روایت یهودیان در کتاب مقدس می‌فرماید: هرکس که ختنه نشود عهد مرا شکسته‌است و از مردم خود جدا شده‌است (منظور، احتمالاً، ضرورت طرد وی از جامعه یهودی است). در مقایسه قران کتاب مقدس مسلمانان هیچ اشاره‌ای به ختنه یا وجوب آن ننموده‌است. ختنه پسران سنت پیامبر اسلام محسوب می‌شود و احادیثی در تایید آن وجود دارد. براین اساس برخی علمای مسلمان آنرا واجب و برخی دیگر آنرا در حد یک توصیه می‌دانند.[۳۴]
  • همه نوزادان پسر، براساس آئین یهود، در روز هشتم تولد باید ختنه شوند. در اسلام زمان خاصی برای ختنه ذکر نشده‌است. اما ظاهراً ترجیح با ختنه در سنین کودکی است.[۳۵]
  • براساس آئین یهودیت هر مردی که به دین یهود درآید باید ختنه شود. در اسلام چنین شرطی برای تازه مسلمانان وجود ندارد.[۳۶]
  • یهودیان ارتدکس معتقدند اگر مذکر یهودی از دنیا برود و ختنه نشده باشد. ابتدا باید جنازه وی ختنه شده و سپس به خاک سپرده شود.[۳۷]
  • روحانیون یهودی انواع جدید ختنه را که با کمک داروی بیهوشی و بدست پزشک متخصص انجام می‌شود جایز نمی‌دانند و معتقدند ختنه باید به روش سنتی و بدست موهلها که در جوامع یهودی اینکار بدانان سپرده شده انجام شود. دولت سوئد در سال ۲۰۰۱ ختنه را تنها هنگامیکه تحت نظارت یک پزشک و با استفاده از داروی بیهوشی انجام شود مجاز دانست. کنگره جهانی یهود به این تصمیم دولت سوئد اعتراض کرد و آنرا اولین محدودیت حقوقی برای انجام فرائض مذهبی یهودیان در اروپا از زمان نازیها دانست.[۳۸]

ختنه زنان[ویرایش]

نوشتار اصلی: بریدن آلت تناسلی زنان

به عمل بریدن آلت تناسلی زنان، ختنه زنان نیز می‌گویند که در بسیاری از کشورها غیرقانونی است و سازمان‌های بین‌المللی آن را برای سلامتی زیان‌آور و نقض حقوق زنان می‌دانند.[۳۹][۴۰]

بازگرداندن ختنه[ویرایش]

بازگرداندن اثر ختنه تا حد محدودی میسر است و بهForeskin restoration و Uncircumcising معروف است([۴۱]).

جستارها[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Circumcision»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۶).
  2. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Circumcision»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ۱۹ سپتامبر ۲۰۰۶).
  3. ختنه حساسیت نرینگی را از میان می‌برد
  4. تاثیر ختنه بر شیر نخوردن بچه از سینهٔ مادر
  5. Neonatal Circumcision Reconsidered
  6. Daniel Niku MD.Neonatal Circumcision. Urologic Clinics of North America.22 (1), 1995. p: 57- 65.
  7. 2. Elder JS. Abnormalities of the genitalia in boys and their surgical management. Inp.c.wals(Ed.), campbells urology , 8th Ed, Philadelphia, saunders, 2002: 2334-2352.
  8. سیمفروش. ناصر. اورولوژیست، استاد دانشگاه شهید بهشتی، پیشگیری از عفونت ادراری نوزادان با ختنه به موقع، کنگرهٔ سراسری اورژانسهای جراحی کودکان) ۹-۷مهرماه ۱۳۷۸ (برگزار کننده دانشگاه علوم پزشکی - تهران، ایران
  9. دهخدا
  10. Circumcision Policy Statement. American Academy of Pediatrics. Task Force on Circumcision. Pediatrics 103:686, 1999
  11. Schoen, Edgar J.; Christopher J. Colby, Trinh T. To (March 2006). "Cost Analysis of Neonatal Circumcision in a Large Health Maintenance Organization" (Abstract). The Journal of Urology 175 (3): 1111–1115. DOI:10.1016/S0022-5347(05)00399-X. PMID 16469634. Retrieved 2006-07-01. 
  12. Alanis, Mark C.; Richard S. Lucidi (May 2004). "Neonatal Circumcision: A Review of the World’s Oldest and Most Controversial Operation" (Abstract). Obstetrical & Gynecological Survey 59 (5): 379–395. DOI:10.1097/00006254-200405000-00026. PMID 15097799. Retrieved 2006-09-27. 
  13. Van Howe, Robert S. (November 2004). "A Cost-Utility Analysis of Neonatal Circumcision" (Abstract). Medical Decision Making 24 (6): 584–601. DOI:10.1177/0272989X04271039. PMID 15534340. Retrieved 2006-07-01. 
  14. Ganiats, TG; Humphrey JB, Taras HL, Kaplan RM. (Oct–December 1991). "Routine neonatal circumcision: a cost-utility analysis". Medical Decision Making 11 (4): 282–293. DOI:10.1177/0272989X9101100406. PMID 1766331. Retrieved 2006-07-01. 
  15. Lawler, FH; Bisonni RS, Holtgrave DR. (Nov–December 1991). "Circumcision: a decision analysis of its medical value.". Family Medicine 23 (8): 587–593. PMID 1794670. Retrieved 2006-07-01. 
  16. The American Academy of Pediatrics has issued new guidelines saying the health benefits of infant circumcision outweigh the risks of the surgery
  17. Circumcision in the United States Prevalence, Prophylactic Effects, and Sexual Practice Edward O. Laumann, PhD; Christopher M. Masi, MD; Ezra W. Zuckerman, MA JAMA. 1997;277(13):1052-1057.)
  18. "Circumcision policy statement. American Academy of Pediatrics. Task Force on Circumcision". Pediatrics 103 (3): 686–93. March 1999. DOI:10.1542/peds.103.3.686. PMID 10049981. 
  19. Sorrells, M. L. , Snyder, J. L. , Reiss, M. D. , Eden, C. , Milos, M. F. , Wilcox, N. and Van Howe, R. S. (2007), Fine-touch pressure thresholds in the adult penis. BJU International, 99: 864–869. doi: 10.1111/j.1464-410X.2006.06685.x دیدن مقاله
  20. Masters WH, Johnson VE. Human Sexual Response. Boston, MA: Little, Brown and Company; 1966:189-191
  21. Boyle, Gregory J; Svoboda, J Steven; Goldman, Ronald; Fernandez, Ephrem (2002). "Male circumcision: pain, trauma, and psychosexual sequelae". Bond University Faculty of Humanities and Social Sciences. 
  22. Circumcision Policy Statement - Task Force on Circumcision 103 (3): 686 - AAP Policy
  23. Singh-Grewal D, Macdessi J, Craig J (August 2005). "Circumcision for the prevention of urinary tract infection in boys: a systematic review of randomised trials and observational studies". Archives of Disease in Childhood 90 (8): 853–8. DOI:10.1136/adc.2004.049353. PMC 1720543. PMID 15890696. "Circumcision was associated with a significantly reduced risk of UTI (OR = 0.13; 95% CI, 0.08 to 0.20; p<0.001) with the same odds ratio (0.13) for all three types of study design." 
  24. De Vincenzi I, Mertens T: Male circumcision: a role in HIV prevention? [editorial] AIDS 1994; 8: 153-160
  25. Cook LS, Koutsky LA, Holmes KK Circumcision and sexually transmitted diseases. Am J Public Health. 1994; 84:197-201
  26. Moses S, Plummer FA, Bradley JE, The association between the lack of male circumcision and the risk for HIV infection: a review of the epidemiological data. Sex Transm Dis. 1994; 21:201-210
  27. Circumcision Policy Statement - Task Force on Circumcision 103 (3): 686 - AAP Policy
  28. Circumcision Policy Statement - Task Force on Circumcision 103 (3): 686 - AAP Policy
  29. Martinez I: Relationship of squamous cell carcinoma of the cervix uteri to squamous cell carcinoma of the penis among Puerto Rican women married to men with penile carcinoma. Cancer 1969; 24: 777-780
  30. Kessler II: Etiological concepts in cervical carcinogenesis. Gynecol Oncol 1981; 12 (suppl 2): S7-S24
  31. Kaplan GW Complications of circumcision. Urol Clin North Am. 1983; 10:543-549
  32. Current surgery 2006
  33. Current surgery 2006
  34. Islam Question and Answer - Circumcision: how it is done and the rulings on it
  35. Islam Question and Answer - Circumcision: how it is done and the rulings on it
  36. Religious circumcision: a Jewish view - Glass - 2002 - BJU International - Wiley Online Library
  37. The Origins of Reform Judaism
  38. Jews protest Swedish circumcision restriction". Reuters. 2001-06-07. "A WJC spokesman said, "This is the first legal restriction placed on a Jewish rite in Europe since the Nazi era.
  39. ناقص‌سازی جنسی ۲۴ درصد از زنان یمن، شهرزادنیوز
  40. «ختنه زنان در کردستان همان است که بود». شهرزادنیوز، ۱۳۸۷-۰۲-۲۶. بازبینی‌شده در ۱۵ مه ۲۰۰۸. 
  41. Uncircumcising: Undoing the Effects of an Ancient Practice in a Modern World

منابع عوارض[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ختنه موجود است.