حرم‌سرا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از حرمسرا)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
یک حمام حرمسرا در امپراتوری عثمانی.
زنان آماده برای آمیزش با پادشاه هستند

حَرَم‌سَرا، حرم مکانی در قصر بود که زنان و کنیزهای شاه، سلطان یا خلیفه در آن زندگی می‌کردند.

حرمسراهای ایران[ویرایش]

حرمسرا در دربار پادشاهان ایران از دوران بعد از هخامنشی تا پایان دوره قاجار کمابیش متداول بوده‌است. پلوتارک به تشریح حرمسرای اردشیر دوم پرداخته و می‌گوید خواجگان حرمسرا در آن زمان دارای قدرت فراوان بوده‌اند. از حرمسرای پادشاهان اشکانی و ساسانی اطلاعات دقیقتری در دست است که از جمله می‌توان به حرمسرای خسرو پرویز که در آن بیش از هزار زن زیبا و دلربا از سراسر جهان در ان بوده‌اند، اشاره کرد؛ که زیباترین زن جهان یعنی شیرین همسر موردعلاقه خسرو پرویز هم در آن جا بوده‌است که او را با زیبای فوق‌العاده و بی حد و مرز خیره کنند که در هیچ جای تاریخ و جهان چون او نبوده‌است ذکر کرده‌اند.

در دوران پس از اسلام، حرمسرا به عالی‌منصبان محدود نماند و حتی برخی مردم عادی نیز اقدام به ازدواج با چند زن به صورت دائم و موقت نمودند. این سنت در دوران صفوی به اوج رسید و شاه عباس کبیر دارای حرمسرای بزرگی بود و هر از چندی دختران زیبا را در هشت‌بهشت جمع می‌کردند تا شاه، زنان جدید خود را از میان آنها انتخاب کند.[۱][۲]

این سنت تا دوران محمدعلی‌شاه قاجار در ایران ادامه داشت. خود محمدعلی‌شاه پس از ازدواج با دخترعموی خود، ملکه جهان، دیگر ازدواج نکرد و، طبق شرط ملکه جهان، همسر صیغه‌ای خود را نیز طلاق داد. اما جد او، فتحعلی‌شاه قاجار، به قولی صد همسر داشت و برای اینکه بین آمیزش با همسرانش فاصله زمانی زیادی نیفتد از وسیله‌ای استفاده می‌کرد که استفاده از آن بعداً در حرمسرای ناصرالدین شاه، که ۸۴ زن داشت، هم استفاده می‌شد و به همین دلیل به سرسره ناصرالدین شاه شهرت یافت. بسیاری از صاحب‌نظران پرداختن بیش از حد پادشاهان ایرانی به زنان و خوشگذرانی را یکی از عوامل مهم عقب ماندگی ایران می‌دانند.[۳][۴]

حرمسراهای عثمانی[ویرایش]

استخرِ حَرم‌سرا، نام اثری است از ژان-لئون ژروم، نقاش و تندیس‌گر مشهور فرانسوی.
اثر برده‌ای را در حین خدمت به زنان حَرم‌سرا در حمام ترکی حرم‌سرای عثمانی به تصویر کشیده‌است.
این اثر اکنون در موزه ارمیتاژ در سن پترزبورگ نگه‌داری می‌شود.

بزرگ‌ترین حرمسراها، حرمسراهای کاخ توپ‌قاپی و کاخ دلمه‌باغچه در استانبول هستند. در حرمسرای کاخ توپ‌قاپی، زنان سوزن‌دوزی، رقص، موسیقی و آرایش را می‌آموختند. مادر سلطان، که والده سلطان نامیده می‌شد، قدرتمندترین زن حرم و معمولاً قدرتمندترین زن کل امپراتوری عثمانی بود. زنانی که برای سلطان پسرانی به دنیا آورده بودند، سوگلی سلطان (به ترکی استانبولی: خاصگی سلطان) نامیده می‌شدند و در مرتبه بعدی قدرت قرار داشتند. زنان اجازه خروج از حرمسرا را نداشتند، و خواجگان سیاه‌پوست از مصر و حبشه از آن‌ها مراقبت می‌کردند زمانی که یک والده سلطان فوت می‌کرد اداره حرم بر عهده خاصگی سلطان بود و اگر هر کسی اداره حرمسرا را برعهده داشتن قدرتمندترین زن حرمسرا و امپراتوری عثمانی محسوب می‌شد و هیچ‌کس توان مقابل با آن را نداشت و اجازه دخالت در برخی از امورات سیاسی را داشت و رسماً به سلطان مشاوره می‌دادند.[۵] در منابع تاریخی گاهی از بدرفتاری و تنبیه بدنی زنان حرمسرا (به ویژه چوب و فلک) در صورت خشم گرفتن پادشاه بر زنان یاد شده‌است. اجرای تنبیه معمولاً بر عهده خواجه سرایان بوده‌است.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. زن، کنیز، و حرمسرا در ذهنیت مردان نوشته خسرو معتضد و نیلوفر کسری
  2. تاریخ ناگفته حرمسراهای ایرانی در سایت روشن کلام
  3. وبگاه داریوش شهبازی
  4. پشت پرده‌های حرمسرا- حسن آزاد-انتشارات انزلی-۱۳۸۲
  5. شاو استانفورد (۱۳۷۰تاریخ امپراتوری عثمانی، ترجمهٔ محمود رمضان‌زاده، مشهد: آستان قدس رضوی

پیوند به بیرون[ویرایش]