چیش‌پیش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از چا ایش پیش)
پرش به: ناوبری، جستجو
چیش پیش
دوران ۶۷۵ - ۶۴۰ پیش از میلاد
لقب(ها) شاه پارس
زادروز ۶۷۵ پیش از میلاد
زادگاه انشان
مرگ ۶۴۰ پیش از میلاد (احتمالا)
پیش از کوروش یکم
پس از هخامنش
دودمان هخامنشی
پدر هخامنش
فرزندان کوروش یکم
اریامنه
احتمالا آروکّو پسر کوروش یکم

چیش‌پیش (به پارسی باستان: 𐎨𐎡𐏁𐎱𐎡𐏁) (پارسی باستان: ČIŠPIŠ/چیش‌پیش؛ عیلامی: Zi-iš-pi-iš/زی-ایش-پی-ایش؛ بابلی: Ši-iš-pi-iš/شی-ایش-پی-ایش؛ یونانی: Teíspēs/تَیس‌پیس یا Tíspēs/تیس‌پیس)[۱] ( ۶۷۵ پ.م - درگذشتهٔ ۶۴۰ پ.م) فرزند و جانشین هخامنش و شاه انشان می‌باشد.

تاریخچه هخامنشیان[ویرایش]

چیش‌پیش دارای دو فرزند بود که بعد از او هر دو به حکومت رسیدند. یکی از این فرزندان آریارمنه و دیگری کورش یکم، پدربزرگ کورش دوم (کورش کبیر) است. آریارمنه به حکومت پارسوآش و کورش‌یکم شاهِ انشان شد. بعدها آریارمنه جای خود را به فرزندش آرشامه و کورش‌یکم جای خود را به کمبوجیه‌یکم، پدر کورش‌کبیر، داد. این درست در زمانی بود که مادها قلمرو خود را بسط داده و پارسیان از آنان فرمان‌برداری می‌کردند و به آن‌ها خراج می‌پرداختند.

به روایت کتیبه بیستون[۲] که تألیف هرودوت نیز مؤید آن است[۳] از قرن هفتم پ. م. در سرزمین پارس خاندان هخامنشیان حکومت می‌کردند[۴] بعد از هخامنش مؤسس خاندان هخامنشی و پسرش چیش‌پیش ، این خاندان بر دو شاخه منقسم گشت که هر دو در سرزمین پارس سلطنت داشتند. ظاهرا شاخه اوّل حاکمان انشان و شاخه دوّم حاکمان پارسوماش بودند

کوروش‌یکم پسر چیش‌پیش و پسرش کمبوجیه‌یکم و نوه‌اش کوروش‌بزرگ از شاخه اوّل بودند. کوروش‌یکم فرزند خود آروکّو [۵] را در حدود سال ۶۳۹ پ. م. به رسم گروگان نزد آشورباناپال فرستاد و این عمل او مؤید انقیاد او به دولت آشور بود.

آریارمنه پسر دیگر چیش‌پیش و فرزند او آرشامه و نوهٔ او ویشتاسپ به شاخه دوّم تعلق داشتند. در سال ۵۲۲ پ. م. وقتی که داریوش‌یکم پسر ویشتاسپ به تخت سلطنت نشت، آرشامه و ویشتاسپ هنوز زنده بودند. اراضی تحت فرمان این سُلاله پارسوماش نامیده می‌شد و احتمالا قلمرو ایشان از تخت جمشید یا پارسه باستانی تا محل سنگ‌نبشته بیستون امتداد داشت یا بعدها تا این نواحی بسط یافت.

پانویس[ویرایش]

  1. Schmitt، ČIŠPIŠ، صص۶۰۰-۶۰۱.
  2. Beh, I. 1-4
  3. هرودوت دو شجرهٔ خانوادگی را توأم ساخته خاندان داریوش - خشایار را با کوروش بزرگ یک کاسه کرده. بدین سبب نام چیش‌پیش (تئ‌سپ) دو بار آمده
  4. پس از آنکه اراضی مزبور که متعلق به عیلام بوده قبایل پارسی آن را اشغال کردند
  5. Arukku اکدی از Ar(ya)uka ی باستانی مأخوذ است

منابع[ویرایش]

  • Schmitt, Rüdiger. “ČIŠPIŠ”. In Encyclopædia Iranica. vol. 5. New York: Bibliotheca Persica Press, 1992. صص600-601. Retrieved ۲۰۱۲-۰۷-۲۳. 

پیوند به بیرون[ویرایش]