خاندان هخامنشی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
هخامنشیان
Achaemenid Falcon.svg
«شهباز» نشان سلطنتی هخامنشیان
کشورپارس
بنیان‌گذاری‌شده۷۳۰ پ. م
بنیانگذارهخامنش
آخرین حاکمداریوش سوم
عنوان‌ها
دارایی(ها)شاهنشاهی هخامنشی
دودمان بیست و هفتم مصر
دودمان سی و یکم مصر
شاخه‌ها۳۳۰ پ. م
شاخه‌(های) فرعیدودمان فارناکیان
دودمان آریارادیان

خاندان هخامنشی (پارسی باستان: 𐏃𐎧𐎠𐎶𐎴𐎡𐏁𐎡𐎹)؛ (فارسی: دودمان هخامنشی)؛ (یونانی باستان: Ᾰ̓χαιμενῐ́δαι)[۱] یک خاندان پادشاهی ایران باستان بود. آنها از حدود ۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد خاندان حاکم بر شاهنشاهی ایران بودند.[۲]

فرمانروایان هخامنشی، با کمبوجیه دوم که مصر را فتح کرد، دودمان بیست و هفتم مصر را ایجاد کردند.[۳][۴]

ریشه تاریخی[ویرایش]

تاریخ خاندان هخامنشی عمدتاً به لطف مورخان یونانی به نام‌های هرودوت، کتزیاس و گزنوفون، داستان‌های کتاب‌های عهد عتیق و منابع بومی ایرانی شناخته می‌شود. به گفته هرودوت، هخامنشیان طایفه‌ای از قبیله پاسارگاد بوده‌اند و احتمالاً در اطراف محل‌های پاسارگاد ساکن بوده‌اند. آنها احتمالاً در سده نهم پیش از میلاد بر سایر قبایل ایرانی حکومت می‌کردند.

داریوش بزرگ تبارنامه خود را به هخامنش می‌رساند. با این حال، هیچ مدرک قابل اطمینانی در مورد پادشاهی به نام هخامنش وجود ندارد.[۵]

خاندان[ویرایش]

پادشاهی در خاندان هخامنشیان موروثی بود. آخرین قدرت دربار که همان «شاهنشاه» بود همیشه «هخامنشی» بود. جانشین توسط شاهنشاه (معمولاً نخستین پسر) تعیین می‌شد. از داریوش بزرگ تا اردشیر دوم یک همسویی بین پدر و پسر معمول بود.[۵]

فرمانروایان هخامنشی
فرمانروایان دوران سلطنت توضیحات
پادشاهی هخامنشی
هخامنش ۷۳۰–۶۵۰ پ. م بنیانگذار خاندان هخامنشیان و اولین شاه محلی منطقه پارس بود.
چیش پیش ۶۵۰–۶۲۵ پ. م
کوروش یکم ۶۲۵–۵۸۰ پ. م
کمبوجیه یکم ۵۸۰–۵۵۹ پ. م
شاهنشاهی هخامنشی
کوروش بزرگ ۵۵۹–۵۳۰ پ. م «کوروش بزرگ» بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی (ایران) و برجسته‌ترین شاهنشاه ایران باستان و یکی از مشهورترین استراتژیست‌ها و فرمانروایان تمام دوران بود. کوروش در اوج سلطنت خود به‌طور همزمان شاه پارس، شاه ماد، شاه لیدیه شاه بابل، شاه سومر و اکد و شاه چهارگوشه جهان بود.
کمبوجیه دوم ۵۳۰–۵۲۲ پ. م مصر را در نبرد پلوزیوم (۵۲۵ پیش از میلاد) فتح کرد و بدین ترتیب لقب فرعون مصر را به عنوان شاهنشاهان هخامنشی اضافه کرد.
گئومات یا بردیا ۵۲۲ پ. م ممکن است در طول سلطنت کوتاه خود یک شیاد به نام گئوماتا باشد.
داریوش بزرگ ۵۲۲–۴۸۶ پ. م شاهنشاهی را سامان و به بیشترین حد خود رساند. و آغاز گر حمله اولیه به یونان بود.
خشایارشا ۴۸۶–۴۶۵ پ. م پنجمین شاهنشاه قدرتمند هخامنشی و آغاز گر تهاجم دوم به یونان بود.
اردشیر یکم ۴۶۵–۴۲۴ پ. م
خشایارشای دوم ۴۲۴ پ. م
سغدیانه ۴۲۴–۴۲۳ پ. م
داریوش دوم ۴۲۳–۴۰۴ پ. م
اردشیر دوم ۴۰۴–۳۵۸ پ. م در دوره سلطنت او ساتراپی مصر از شاهنشاهی جدا شد.
اردشیر سوم ۳۵۸–۳۳۸ پ. م در دوره سلطنت او ساتراپی مصر دوباره به شاهنشاهی پیوست.
اردشیر چهارم ۳۳۸–۳۳۶ پ. م
داریوش سوم ۳۳۶–۳۳۰ پ. م مغلوب اسکندر مقدونی شد. و شاهنشاهی سقوط کرد.
بسوس ۳۳۰–۳۲۹ پ. م تلاش برای رهبری مقاومت در برابر اسکندر. درنهایت دستگیر و اعدام شد.

تبارنامه[ویرایش]

هخامنش
شاه پارس[*]
۷۰۵–۶۷۵
چیش‌پیش
شاه پارس
۶۷۵–۶۴۰
کوروش یکم
شاه پارس
۶۴۰–۶۰۰
آریارمنه
شاهزاده[*]
کمبوجیه یکم
شاه پارس
۶۰۰–۵۵۹
اروکوآرشام
شاهزاده[*]
کوروش بزرگ
شاه ایران
۵۵۹–۵۳۰/۲۸
ویشتاسپ
شاهزاده[*]
فارناک یکم
ساتراپ فریگیه
دودمان فارناکیان
مگاباتس
رهبر نظامی
آرتیستون
شاهدخت
بردیا
شاهزاده
بردیای دروغین)
به عنوان او حکومت کرد.[*])
۵۲۲
کمبوجیه دوم
شاه ایران
۵۳۰–۵۲۲
آتوسا
شاهدخت
داریوش بزرگ
شاه ایران
۵۲۲–۴۸۶
آرتافرنه
ساتراپ لیدیه
اردوان
مستشار
مگابازوس
فرمانده
پارمیس(از دختر گئوبروه)
آریابیگنه
دریاسالار
(از آتوسا)
ماسیشته
ساتراپ باختر
(از آتوسا)
خشایارشا
شاه ایران
۴۸۵–۴۶۵
(از آتوسا)
هخامنش
ساتراپ مصر
(از آرتیستون)
ارته‌زوستر
ازدواج کرده با
مردونیه
(از پارمیس)
آریامرد
آرتافرنه دوم
ساتراپ لیدیه
آرتیفیوس
فرمانده
آرتاینتهاردشیر یکم
شاه ایران
۴۶۵–۴۲۴
داریوش
ولیعهد
ویشتاسپ
ساتراپ باختر
آرشام
ساتراپ مصر
امیتیس
ازدواج کرده با
مگابیزوس
خشایارشای دوم
شاه ایران
۴۲۴
سغدیانه
شاه ایران
۴۲۴–۴۲۳
داریوش دوم
شاه ایران
۴۲۳–۴۰۴
آرسیتس
ساتراپ فریگیه
پروشات
شاهدخت
باگاپایوس
شاهزاده
اردشیر دوم
شاه ایران
۴۰۴–۳۵۸
آمستریس
شاهدخت
کوروش کوچک
شاهزاده
اوستن
شاهزاده
اردشیر سوم
شاه ایران
۳۵۸–۳۳۸
آریاسپ
شاهزاده
رودروگون
ازدواج کرده با
یرواند یکم
ساتراپ سوفن و میتین
آپاما
ازدواج کرده با
فارناباز دوم
ساتراپ فریگیه
سی‌سی‌گامبیس
شاهدخت
آرشام دوم
شاهزاده
داریوش سوم
شاه ایران
۳۳۶–۳۳۰
هوخشدره هخامنشی
شاهزاده
اردشیر چهارم
شاه ایران
۳۳۸–۳۳۶
پروشات
شاهدخت
اسکندر مقدونی
پادشاه مقدونیه و ایران
۳۲۹–۳۲۳
استاتیرا
شاهدخت
دری‌په‌تیس
ازدواج کرده با
هفستیون فرمانده
آماستریس
ازدواج کرده با
کراتروس فرمانده؛
دیونیسیوس حاکم هراکلیا؛
لوسیماخوس پادشاه تراکیه

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. Kuhrt & Sancisi-Weerdenburg 2006.
  2. "ACHAEMENID DYNASTY". www.iranicaonline.org. Archived from the original on 29 April 2011. Retrieved 5 February 2020.
  3. Bresciani, Edda (1998). "EGYPT i. Persians in Egypt in the Achaemenid period". Encyclopaedia Iranica, Vol VIII, Fasc. 3. pp. 247–249.
  4. Eusebius. Chronicle. p. 149.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ "ACHAEMENID DYNASTY – Encyclopaedia Iranica". iranicaonline.org. Retrieved 2020-11-13.

منابع[ویرایش]

  • Kuhrt, Amélie; Sancisi-Weerdenburg, Helen (2006). "Achaemenids". In Salazar, Christine F.; Landfester, Manfred; Gentry, Francis G. Brill’s New Pauly. Brill Online.

پیوند به بیرون[ویرایش]