آکورد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اجرای آکوردِ دو ماژور با پیانو

آکورد (به فرانسوی: accord) به نواختن هم‌زمانِ چند نُت گفته می‌شود. آکوردها به منظور ایجاد هارمونی در ملودی استفاده می‌شوند. به بیان دیگر، به چند صدا که در یک زمان با هم شنیده می‌شوند آکورد می‌گویند. نت‌ها اگر با فواصل سوم روی هم چیده شده باشند، آن را «حالت پایگی» می‌گویند. آکورد را متناسب با گام‌های موسیقی می‌سازند و معمولاً در سازهای زهی و شستی‌دار دیده می‌شود.[۱]

آکوردشناسی[ویرایش]

آکوردشناسی به دانشِ شناسایی آکوردهای مختلف و وجه تمایز و وجه تسمیهٔ آنها گفته می‌شود. ساده‌ترین آکوردها، آکورد «سه صدایی» (triad) است که از یک نُت به نام نتِ پایه (tonic) و نت دیگری به نام میانی (که نسبت به پایه فاصلهٔ سوم دارد) به نام سوم آکورد و نتی که با پایه فاصلهٔ پنجم دارد دومینانت (نمایان) (به نام پنجم آکورد) تشکیل شده‌است. اگر یک فاصلهٔ سوم به بالای سومین (آخرین) نتِ «آکورد سه‌صدایی» (تریاد) اضافه شود، آکورد «چهار صدایی» (tetrad)، و با اضافه شدنِ فاصله‌های سوم دیگر به همین ترتیب، آکورد «پنج‌ صدایی» (pentad)، آکورد «شش‌ صدایی» (hexad)، و آکورد «هفت‌ صدایی» (heptad) به وجود می‌آید.

انواع آکورد در یک گام[ویرایش]

آکوردهای چهارگانه
  1. آکورد ماژور (Major): فاصله پایه تا سوم آکورد (تیرس آکورد)، «سوم بزرگ» و فاصله پایه تا پنجم آکورد، «پنجم درست» است. به این آکورد، آکورد کامل ماژور می‌گویند. به عنوان مثال «آکورد دو ماژور» متشکل از نت‌های (دو، می و سل) است.
  2. آکورد مینور (Minor): فاصله پایه تا سوم آکورد (تیرس آکورد)، «سوم کوچک» و فاصله پایه تا پنجم آکورد، «پنجم درست» است. به این آکورد، آکورد کامل مینور می‌گویند. به عنوان مثال «آکورد دو مینور» متشکل از نتهای (دو، می بمل و سل) است.
  3. آکورد افزوده (Augment): فاصله پایه آکورد تا سوم آکورد، «سوم بزرگ» و فاصله پایه تا پنجم، «پنجم افزوده» است. به عنوان مثال «آکورد دو افزوده» متشکل از نتهای (دو، می و سل دیز) است.
  4. آکورد کاسته (Diminish): فاصله پایه آکورد تا سوم آکورد، «سوم کوچک» و فاصله پایه آکورد تا پنجم، «پنجم کاسته» است. به عنوان مثال «آکورد دو کاسته» متشکل از نتهای (دو، می بمل و سل بمل) است.[۲]

به عبارتی دیگر :

  1. هر آکوردی که از یک فاصله «سوم بزرگ» و یک فاصله «سوم کوچک» تشکیل شود «آکورد ماژور» است.
  2. هر آکوردی که از یک فاصله «سوم کوچک» و یک فاصله «سوم بزرگ» تشکیل شود «آکورد مینور» است.
  3. هر آکوردی که از دو فاصله «سوم بزرگ» تشکیل شود «آکورد افزوده» است.
  4. هر آکوردی که از دو فاصله «سوم کوچک» تشکیل شود «آکورد کاسته» است.

نقش آکورد در گام[ویرایش]

یک نوازنده گیتار در حال اجرای آکورد دو ماژور

وضعیت آکورد را در هر تنالیته فونکسیون[۳] آن آکورد می‌نامند و با اعداد رومی مشخص می‌شود:

  • آکوردهای تشکیل شده روی درجه اول هرگام را آکورد تونیک (I)
  • آکوردهای تشکیل شده روی درجه دوم هرگام را آکورد روتونیک (II)
  • آکوردهای تشکیل شده روی درجه سوم هرگام را آکورد میانه (III)
  • آکوردهای تشکیل شده روی درجه چهارم هرگام را آکورد زیر نمایان (IV)
  • آکوردهای تشکیل شده روی درجه پنجم هرگام را آکورد نمایان (V)
  • آکوردهای تشکیل شده روی درجه ششم هرگام را آکورد رو نمایان (VI)
  • آکوردهای تشکیل شده روی درجه هفتم هرگام را آکورد محسوس می‌نامند (VII)

درتمام گامها آکوردهای تونیک (I)، زیرنمایان (IV) و نمایان (V) را آکوردهای اصلی گام و درجات دیگر را آکوردهای فرعی می‌نامند.

تغییر وضعیت در آکورد[ویرایش]

هر «آکورد سه صدائی»، سه حالت دارد. برای هر سه حالت آکورد، یک فونکسیون در نظر گرفته می‌شود. فاصله بین نت‌ها را از پایین به بالا با عددگذاری (شیفراژ) انجام می‌دهند:

روش عددگذاری در تغییر وضعیت آکورد

توضیح :

  1. «به حالت پایگی» که پایه در باس است و فواصل نت‌ها ی دیگر آن نسبت به باس سوم و پنجم است.
  2. «معکوس اول» که سوم آکورد در باس است و فواصل نت‌ها ی دیگر نسبت به آن سوم و ششم است.
  3. «معکوس دوم» که پنجم آکورد در باس است و فواصل نت‌ها ی دیگر نسبت به آن چهارم و ششم است.

آکوردهای چهار صدایی[ویرایش]

اگر یک فاصله سوم به بالای «آکورد سه صدایی» (تریاد) اضافه شود «آکورد چهار صدایی» بوجود می‌آید.

۱. آکورد هفتم نمایان: آکورد چهار صدایی بر روی همه درجات گام می‌تواند قرار گیرد اما به خاطر خوش صدایی روی درجه پنج (V) بیشتر استفاده می‌شود و چون پایه آن درجه «پنجم» گام (مینور هارمونیک یا ماژور) و سوم آن «محسوس» و فاصله «هفتم کوچک» نسبت به پایه دارد آن را «آکورد هفتم نمایان» می‌نامند.

آکورد هفتم نمایان

چهار حالت آکوردهای هفت :

  • حالت پایگی که نت‌ها به صورت سوم روی هم قرار می‌گیرد.
  • معکوس اول که نت سوم آکورد در بخش باس قرار می‌گیرد.
  • معکوس دوم که نت پنجم آکورد در بخش باس قرار می‌گیرد.
  • معکوس سوم که نت هفتم آکورد در بخش باس قرار می‌گیرد.

۲. آکورد هفتم کوچک : اگر یک فاصله «سوم کوچک» به بالای «آکورد مینور» اضافه کنیم «آکورد هفتم کوچک» بدست می‌آید.

۳. آکورد هفتم محسوس : اگر یک فاصله «سوم بزرگ» به بالای «آکورد پنجم کاسته» اضافه کنیم «آکورد هفتم محسوس» بدست می‌آید.

۴. آکورد هفتم بزرگ : اگر یک فاصله «سوم بزرگ» به بالای «آکورد ماژور» اضافه کنیم «آکورد هفتم بزرگ» بدست می‌آید.

۵. آکورد هفتم کاسته : اگر یک فاصله «سوم کوچک» به بالای «آکورد پنجم کاسته» اضافه کنیم «آکورد هفتم کاسته» بدست می‌آید.

آکوردهای هفتم کوچک، محسوس، هفتم بزرگ و هفتم کوچک

آکوردهای پنج، شش و هفت صدایی[ویرایش]

۱. آکورد نهم :

  • اگر یک فاصله سوم به «آکورد هفت» اضافه کنیم، «آکورد پنج صدایی» یا «آکورد نهم» بوجود می‌آید.
  • آکورد نهم معمولاً روی درجه پنجم گام (V) بوجود می‌آید و در «گام ماژور» به آن «آکورد نهم نمایان بزرگ» و در گام مینور به آن «آکورد نهم نمایان کوچک» می‌گویند.

۲. آکورد یازدهم :

  • با افزودن یک فاصله سوم به «آکورد نهم»، «آکورد شش صدایی» یا «آکورد یازدهم» بوجود می‌آید.
  • آکورد یازدهم هم مانند آکورد نهم، معمولاً روی درجه پنجم گام استفاده و «آکورد یازدهم نمایان» نامیده می‌شود.

۳. آکورد سیزدهم :

  • با افزودن یک فاصله سوم به آکورد یازدهم، «آکورد هفت صدایی» یا «آکورد سیزده» شکل می‌گیرد و معمولاً مانند آکوردهای قبل، روی درجه پنجم گام قرار گرفته و به «آکورد سیزدهم نمایان» معروف است.

توضیح :

  • در اجرای آکوردهای پنج، شش و هفت صدایی ممکن است بعضی از نت‌های میانی آکورد، مانند نت سوم و نت پنجم حذف شود.
مثال روی درجه پنجم گام دو ماژور و دو مینور هارمونیک

آکورد کوارتال[ویرایش]

یک آکورد کوارتال با فاصله چهارم درست و هفتم بزرگ نسبت به باس

آکورد کوارتال (Quartal) اجرای هم‌زمان چند نت با فاصله چهارم یا دوم نسبت به هم است و در نقطه مقابل آکورد با فواصل سوم (تریاد) قرار می‌گیرد.[۴]

  • در آکورد کوارتال از «فاصله چهارم» و معکوس آن «فاصله پنجم» و «فاصله دوم» با معکوس آن «فاصله هفتم» استفاده می‌شود و از به کار گرفتن فواصل سوم و ششم اجتناب می‌شود.
  • در سیستم کوارتال آکوردها مبهم بوده و مانند آکوردهای سه صدایی نام‌گذاری نمی‌شوند و می‌تواند مجموعه‌ای از چهارم‌های درست، کاسته و افزوده باشد.
  • در آکوردهای کوارتال به علت عدم وجود صدای هارمونیک، استفاده زیاد از آن برای گوش نا خوشایند است.

آکوردهای کروماتیک و تغییر یافته در گام[ویرایش]

آکورد شش روی درجه یک گام دو ماژور

آکوردهای کروماتیک (Chromatic chord) و تغییر یافته آکوردهایی هستند که در داخل گام تغییر کرده و کاربرد آن برای حرکات کروماتیک ملودی، مودولاسیون و تعلیق استفاده می‌شود.

۱. آکورد شش (Sixth chord) :

آکورد شش ناپولیتن روی درجه دوم گام‌های دو ماژور و دو مینور
  • آکوردی است که با اضافه کردن یک نت در بالای آکورد با فاصله ششم نسبت به باس شکل می‌گیرد و با علامت (I6) نام‌گذاری می‌شود.

مثال: درجه (I) گام دو ماژور به صورت پایگی (دو، می، سل، لا).[۵]

۲. آکورد شش ناپولیتن (Neapolita Sixte Chord) :

  • این آکورد معمولاً در درجه دوم گام به صورت معکوس اول و در مینور پایه آکورد، در ماژور پایه و پنجم آکورد، نیم پرده کروماتیک به پایین آورده می‌شود و با علامت (N6) نام‌گذاری می‌شود.

مثال:

  • درجه (II) گام دو ماژور به صورت معکوس اول (فا، ربمل، لابمل)
  • درجه (II) گام دو مینور به صورت معکوس اول (فا، ربمل، لابمل).[۶]

۳. آکورد تعلیق (Suspended chord) :

از اضافه کردن یک نت نا مطبوع و حذف یکی از نت‌های مطبوع به حالت پایگی، آکورد تعلیق شده شکل می‌گیرد.

مثال:

  • (دو، ر، سل) به جای (دو، می، سل) با علامت (Sus2)
  • (دو، فا، سل) به جای (دو، می، سل) با علامت (Sus4)[۷]
آکوردهای تعلیق
آکوردهای شش افزوده ایتالیایی، فرانسوی و آلمانی در گام دو ماژور

۴. آکوردهای شش افزوده (augmented sixth chord) :

آکورد شش افزوده در انواع مختلف و روی درجات گام به منظور استفاده کروماتیک از گام یا واسطه برای مد گردی استفاده می‌شود و به‌طور کلی روی درجه چهارم (IV) یا درجه دوم (II) گام ساخته و روی درجه یک (I) گام حل می‌شود.[۸]

مثال:

  • ششم افزوده ایتالیایی (Italian augmented sixth) به صورت معکوس اول روی درجه چهار (IV) با تغییر کروماتیک (نیم پرده نت پایه به بالا و نیم پرده نت سوم به پایین) در گام ماژور و در گام مینور فقط نت پایه نیم پرده به بالا تغییر می‌کند.
  • ششم افزوده فرانسوی (French augmented sixth) به صورت معکوس دوم روی درجه دو (II7) با تغییر کروماتیک (نیم پرده نت سوم به بالا و نیم پرده نت پنجم به پایین) در گام ماژور و در گام مینور فقط پایه آکورد نیم پرده به بالا تغییر می‌کند.
  • ششم افزوده آلمانی (German augmented sixth) به صورت معکوس اول روی درجه چهار (IV7) با تغییرات کروماتیک (نیم پرده نت پایه به بالا، نیم پرده نت سوم به پایین و نیم پرده نت پنجم به پایین) در گام ماژور و در گام مینور فقط نت پایه آکورد نیم پرده به بالا تغییر می‌کند.

کادانس[ویرایش]

کادانس (Cadence) یا خاتمه، از پشت سر هم قرار گرفتن آکوردهایی برای پایان یک قطعه است و بیان حالاتی چون: پایان قطعی، توقف موقت و انتظار استفاده می‌شود.[۹][۱۰]

کادانس‌ها ی اصلی بدین شرح است:

  • کادانس کامل (Perfect Cadence) قویترین و کاملترین وصل آکورد برای پایان قطعه است.
  • کادانس پلاگال (Plagal Cadence) یا مذهبی در آوازهای کلیسایی کاربرد فراوان داشته و کلمه «آمین» روی این کادانس قرار می‌گیرد.
  • کادانس نیمه تمام (Half Cadence) در اواسط قطعه و روی درجه «پنجم نمایان» می‌ایستد و حالت انتظار و ایست بدون حس پایان در شنونده ایجاد می‌کند.
  • کادانس فریب دهنده (Deceptive Cadence) برای ایجاد ابهام در پایان قطعه به کار می‌رود و به جای فرود به «تونیک» به آکورد فرعی دیگری از گام وصل می‌شود.
پرونده‌های صوتی
کادانس پلاگال
کادانس کامل
کادانس فریب دهنده
کادانس نیمه تمام (ناقص)
مثال از وصل کادانس‌های اصلی
  • کادانس سوم پیکاردی (Picardy third) این آکورد در پایان یک قطعه در گام مینور شکل می‌گیرد به جای آکورد مینور با تغییر کروماتیک در فاصله سوم به آکورد ماژور تبدیل شده و به پایان می‌رسد.

مثال: درجه (V) گام دو مینور (سل، سی بمل یا سی بکار، ر) به درجه (I) (دو، می بکار، سل).[۱۱]

نمونه‌ای از کاربرد آکورد سوم پیکاردی

کاربردهای آکورد[ویرایش]

علاوه بر نواختن هم‌زمان آکورد، شیوه‌های دیگری هم برای اجرا و استفاده از آکورد وجود دارد مانند:

  • آرپژ :

در آکورد شکسته یا آرپژ (به فرانسوی: arpège)، نت‌ها به‌طور جداگانه و یکی پس از دیگری به صدا در می‌آیند. آکورد شکسته معمولاً برای سازهایی مانند: پیانو، چنگ، گیتار، آکاردئون و سازهایی که قابلیت اجرای آکورد را داشته باشند نوشته می‌شود و به صورت سولو یا با ارکستر، ملودی را همراهی می‌کنند.[۱۲]

  • هارمونی :

آکوردشناسی و کاربرد آن پایه و اساس دانش هارمونی برای چند بخشی کردن موسیقی و آموزش وصل آکوردها است.[۱۳][۱۴]

:وصل آکوردهای درجات اصلی گام دو ماژور در دانش هارمونی برای گروه کر
آرابسک اثر: کلود دبوسی، خط پایین نت نوشته شده و خط بالا اجرای آکورد به صورت آرپژ است
مثال از روش‌های علامت‌گذاری و انگشت گذاری آکورد روی گیتار

نمادها[ویرایش]

نمادهای اختصاری مورد استفاده برای شناخت آکورد بدین شرح است.

  • (m) یا (min) همیشه برای «فواصل کوچک» در آکورد استفاده می‌شود.
  • (-) یک علامت منفی اختصاری که گاهی برای فواصل کوچک استفاده می‌شود.
  • (MAJ) .(MA) .(M) برای «فواصل بزرگ» در آکورد استفاده می‌شود.
  • (Δ) این نشان مثلث گاهی برای فواصل بزرگ است اما در برخی از موسیقی‌های جاز به عنوان آکورد هفت (Major7) نیز تلقی می‌گردد.
  • (+) یا (aug) یک نشان برای آکورد با «فاصله افزوده» است.
  • (o) یا (dim) برای آکورد با «فاصله کاسته» نشان داده می‌شود.
  • (ø) نمادی است که در برخی موارد برای «پنجم کاسته» (♭۵) یا «آکورد نیمه کاسته» به کار می‌رود.
  • (۲) اغلب به عنوان یک نت اضافه در آکورد و حذف «سوم آکورد» استفاده می‌شود. به عنوان مثال: (add2) یا (sus2)
  • (۳) یک عدد است که معمولاً برای فاصله «سوم بزرگ» و «کوچک» مورد نظر است.
  • (۴) اغلب به عنوان یک نت اضافه در آکورد و حذف «سوم آکورد» استفاده می‌شود. به عنوان مثال: (add4، sus4)
  • (۵) این نماد «پنجم درست» آکورد است و برای تغییر در آن از علامت «دیز» یا «بمل» در کنار آن استفاده می‌شود. به عنوان مثال: (♭۵)
  • (۶) این عدد برای اضافه کردن یک «فاصله ششم» به آکورد است اما قانونی وجود ندارد که دیگر نت‌های آکورد به جای آن حذف شود.
  • (۷) برای آکورد هفت نمایان استفاده می‌شود. با این حال، اگر نشان‌های Maj7 ،M7 یا Δ۷ نوشته شود، نشانگر آکورد هفتم بزرگ است. به عنوان مثال (GM7) یا (FΔ۷)
  • (۹) برای فاصله نهم آکورد استفاده می‌شود و معمولاً در موسیقی جاز، فاصله هفتم در آکوردهای ماژور حذف نمی‌شود.
  • (۱۱) فاصله یازدهم آکورد است. در موسیقی جاز و در آکوردهای ماژور، از فاصله هفتم و نهم هم استفاده می‌شود.
  • (۱۳) برای فاصله سیزدهم آکورد مورد استفاده قرار می‌گیرد، که در جاز معمولاً شامل هفتم، نهم و یازدهم نیز می‌شود.
  • (۶/۹) این عدد بدین معنی است که یک فاصله ششم و نهم به آکورد سه صدایی اضافه شود.
  • (sus4) یا به اختصار (۴) نشان می‌دهد که سوم آکورد حذف شده و به جای آن یک فاصله چهارم به آکورد اضافه شود.
  • (sus2) یا به اختصار (۲) نشان این است که سوم آکورد حذف شود و به جای آن یک فاصله دوم به آکورد افزوده شود.
  • (♭۹) علامتی است از «نهم کوچک» که در کنار یک «آکورد هفتم نمایان» قرار می‌گیرد و در داخل پرانتز قرار می‌گیرد. مثال: (♭9)A7
  • (add) این حروف نشان می‌دهد که یک فاصله مشخص دیگر باید به آکورد افزوده شود. مثال: (C7add13)
  • (alt) یا (alt dom) به معنی تغییر نیم پرده ای نت در یک «آکورد نمایان» است. مثال: (G711)
  • (omit5) یا (بدون پنجم) نشان می‌دهد که فاصله پنجم آکورد حذف شود.

مثال[ویرایش]

در نام گذاری فاصله‌ها از حروف اختصاری استفاده می‌شود که عبارتند از:

جدول نمادهای آکورد در نت دو
M7 m7 M6 m6 P5 TT P4 M3 m3 M2 m2 P1 فاصله آکورد
d8 A6 d7 A5 d6 d5/A4 A3 d4 A2 d3 A1 d2
۱۱ ۱۰ ۹ ۸ ۷ ۶ ۵ ۴ ۳ ۲ ۱ ۰ نیم پرده
B ♯B

♭A

A ♯A

♭G

G ♯G

♭F

F E ♯E

♭D

D ♯D

♭C

C نت در دو نام بلند کوتاه
P5 M3 P1 آکورد ماژور C
M6 p5 M3 p1 آکورد شش / ماژور Cmaj6 C6

CM6

m7 p5 M3 p1 آکورد هفتم نمایان Cdom7 C7
M7 p5 M3 p1 آکورد هفتم بزرگ Cmaj7 CM7
A5 M3 p1 آکورد افزوده Caug +C
m7 A5 M3 p1 آکورد هفتم افزوده Caug7 C+7
p5 m3 p1 آکورد مینور Cmin Cm
M6 p5 m3 p1 آکورد شش / مینور Cmin6 Cm6
m7 p5 m3 p1 آکورد هفتم کوچک Cmin7 Cm7
M7 p5 m3 p1 آکورد هفت مینور/ ماژور Cminmaj7

Cmin/maj7

(Cmin(maj7

CmM7

Cm/M7

(Cm(M7

d5 m3 p1 آکورد کاسته Cdim Co
d7 d5 m3 p1 آکورد هفتم کاسته Cdim7 Co7
m7 d5 m3 p1 آکورد هفتم نیمه کاسته Cø

Cø7

پانویس[ویرایش]

  1. «آکوردشناسی». وبگاه موسیقی «بیان». 
  2. تئوری موسیقی نوشته مصطفی کمال پورتراب، نشر چشمه ۱۳۷۴
  3. «فونکسیون (نقش)». پرشیان موزیک. 
  4. «هارمونی کوارتال چیست ؟». گفتگوی هارمونیک. 
  5. «Sixth chord». 
  6. گفتگوی هارمونیک. 
  7. “Suspended chord”. 
  8. «Augmented sixth chord». 
  9. کامبیز روشن روان. هارمونی جامع کاربردی. تهران: انتشارات معین، ۱۳۹۲. ص ۱۳۱ - ص ۱۹۰. 
  10. «کادانس». گفتگوی هارمونیک. 
  11. “Picardy third”. 
  12. «آکورد شکسته». آفتاب آنلاین. 
  13. «هارمونی چیست». مرکز موسیقی نگاره. 
  14. کامبیز روشن روان. هارمونی جامع کاربردی. انتشارات معین، ۱۳۹۲. ۱۹۴. شابک ‎۹۷۸-۹۶۴-۱۶۵-۱۰۴-۸. 

منابع[ویرایش]