فرضیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

فرضیه یا انگاره (به یونانی: ὑπόθεσις)، (به انگلیسی: Hypothesis) یک توضیح پیشنهادی برای یک پدیده یا رخداد است؛ به گونه ای دیگر باید گفت که فرضیه یک حدس منطقی و آزمایش پذیر مبتنی بر پدیده هایی است که در جهان طبیعت مشاهده میکنید. [۱]

در تعریفی دیگر، فرضیه، به فرضی گفته می‌شود که به عنوان یک توضیح قابل آزمایش مطرح می شود و پایهٔ تحقیقات بعدی را تشکیل می‌دهد. معمولاً تشکیل یک فرضیه، نخستین گام در حل مسئله و شرح یک پدیده است.[۲]

یک فرضیه علمی چه اثبات شده باشد و چه نباشد، نباید عنوان شود که تنها یک فرضیه است زیرا فرضیه های علمی پایه و اساس روش های علمی هستند.[۳]

برای درکی بهتر از فرضیه علمی، باید فهمید که عملکرد روش علمی چیست و چگونه کار می کند: پس از تولید مشاهدات گوناگون در ارتباط با یک پدیده طبیعی و فرمول بندی و استخراج یک سوال درباره چگونگی ( و نه چیستی ) آن پدیده، دانشمندان باید بتوانند فرضیه ای برای آن تولید کنند که بصورت بالقوه، پاسخی برای آن سوال و مشاهدات باشد. سپس آنها پیش بینی های آزمایش پذیری را از داخل آن فرضیه که پاسخ احتمالی چگونگی آن پدیده است استخراج کرده و آن را بارها و بارها آزمایش میکنند و داده ها را تحلیل و آنالیز کرده و میسنجند. پس از انجام این مراحل، آنها در نهایت میتوانند اعلام کنند که آن فرضیه درست است یا نادرست.[۴] حتی پس از آن نیز آن فرضیه نیاز دارد که بارها و بارها آزمایش شود و آزمایشات مکرر توسط دانشمندان مختلف روی آن انجام شود تا بتواند بصورت عمومی توسط مجامع علمی به عنوان یک فرضیه قابل قبول پذیرفته شود.[۵]

شاید یک مثال بتواند شرحی کاملتر از فرضیه علمی ارائه دهد. تصور کنید که هر روز که از خواب بیدار میشوید، مشاهده میکنید که زباله های شما سرنگون شده و ناخواسته در اطراف حیاط پخش شده اند. شما فرضیه ای میسازید که گربه ها مسئول این پدیده هستند. برای آزمایش این فرضیه، شاید نیاز باشد که شما یک شب یا چندین شب را بیدار بمانید تا گربه ها را زیر نظر بگیرید تا در نهایت نتیجه گیری کنید که آیا فرضیه شما درست است یا نادرست. اما شاید با وجود بیدار ماندن شما و مشاهده گربه ها طی هزار شب، در شب هزار و یکم توفان عامل این پدیده باشد. یا ممکن است عامل این پدیده تنها در خانه ی شما گربه ها باشند. پس نیاز به مشاهده ها و آزمایش های گوناگون فارغ از زمان و مکان مشخص و توسط افراد مختلف است تا صحت یک فرضیه تایید یا رد شود. [۶]

مثال فوق نشان میدهد که چرا فرضیات مبتنی بر شبه علم ، فرضیات علمی محسوب نمیشوند ( و قطعا نظریه های علمی هم نیستند). زیرا چیزی برای مشاهده آنها وجود ندارد. و همچنین چیزی برای آزمایش هم وجود ندارد. بطور مثال عقیده وجود خدا یا جاودانگی روح ، خارج از محدوده طبیعی و در نتیجه خارج از محدوده علم است. [۷]


علی دلاور[۸] از زبان ون دالن (۱۹۷۳) می‌گوید فرضیه همانند نورافکن پرقدرتی است که راه را برای پژوهشگر روشن می‌کند.


تفاوت فرضیه علمی با نظریه علمی و قانون علمی[ویرایش]

بر اساس یک باور غلط، بسیاری از مردم به اشتباه تصور میکنند که نظریه علمی همان فرضیه علمی است که پیشرفت کرده و بهتر شده و تبدیل به نظریه شده است [۹] وجه تمایز نظریه های علمی و فرضیه های علمی در آن است که فرضیه های علمی، برآورد و تخمین حاصله از یک پدیده تجربی آزمایش پذیر و محدود هستند و اگر چه که امری علمی و قدرتمند می باشند اما توضیح جامع و ذهنی ارائه نمیکنند. همچنین وجه تمایز نظریه علمی با قانون علمی در آن است که قوانین علمی، توضیحی محدود و نه جامع از نحوه رفتار طبیعت در شرایط خاص ارائه میکنند.

طبق گفته دانشگاه کالیفرنیا، "فرضیه ها، نظریه ها و قوانین همانند سیب، پرتقال و گلابی ها هستند. نمی توانند به یکدیگری رشد یابند و تبدیل شوند، مهم نیست که چه مقدار کود و آب به پای آنها داده شود." یک فرضیه علمی، شرح و برآورد و تخمینی محدود از یک پدیده است بدون توضیح درباره علت و چرایی آن؛ یک نظریه علمی توضیحی عمیق و ذهنی از مجموعه ای از پدیده های مشاهده شده و مرتبط است که به علت و چرایی آنها می پردازد.[۱۰]

بنابراین یک نظریه علمی شامل یک یا چند فرضیه هستند که این فرضیه ها توسط آزمایش های مکرری پشتیبانی می شوند. نظریه ها، قله های علوم هستند و صحت آنها به طور گسترده در مجامع علمی پذیرفته شده اند. [۱۱]

اما نظریه های به طور مستقیم آزمایش پذیر نیستند. پس اثبات پذیر نیستند. نظریه ها تنها تایید یا رد و ابطال می شوند. آنچه که یک نظریه را تایید یا رد میکند، فرضیه هایی است که از پس آن نظریه تولید می شوند و به طور مستقیم مورد آزمایش قرار می گیرند. ابطال یا اثبات یک فرضیه، موجب رد با تایید یک نظریه میشود.


نظریه گرانش و نقش فرضیه در آن[ویرایش]

آیزاک نیوتن
آلبرت انیشتین (بالا چپ) و آرتور ادینگتون (پایین چپ)در یک تصویر

هنگامی که ایزاک نیوتن نظریه گرانش را کشف کرد و قوانینی را مطرح کرد که حرکات اجسام را توضیح می داد، درباره چگونگی کارکرد طبیعت اشتباه نکرد، اما قانون جاذبه ی او، کاملا صحیح و بدون اشکال هم نبود. خصوصا آنکه نیوتن توضیحی درباره علت و چرایی وجود جاذبه یا گرانش ارائه نداد. بدین جهت است که آن را بیشتر به عنوان قوانین نیوتن میشناسیم و نه نظریه های نیوتن. در قرن بیستم، آلبرت انیشتین نظریه های نسبیت خاص و نسبیت عام را بیان کرد که نیروی گرانش را توضیح می داد و آن را به علت خم شدن فضا-زمان، تحت تاثیر اجرام بزرگ بیان میکرد. پس از ادعای انیشتین، آرتور ادینگتون نتیجه گرفت که اگر این ادعا درست باشد و فضا-زمان در اثر گرانش خم شود، پس باید نور هم در آن فضا-زمان خم شود. این فرضیه ای بود که ادینگتون از درون ادعای انیشتین استخراج کرد. ادینگتون این فرضیه را آزمایش کرد و با تصویر برداری از خورشید گرفتگی اثبات کرد که ستاره هایی که اطراف خورشید دیده می شوند، در زمان خورشید گرفتگی نزدیک تر به خورشید به نظر می رسند. او با این آزمایش، هم فرضیه خود مبنی بر خم شدن نور را تحت اثر گرانش اثبات نمود و هم ادعای نسبیت عام انیشتین را تایید کرد و آن را تبدیل به نظریه نمود. پس نظریه کاملتری از گرانش توسط انیشتین ارائه و تولید شد. در واقع، زمانی که شما با سرعت کمتری نسبت به سرعت نور حرکت کنید و فاصله ی مناسبی از آن داشته باشید، بسیاری از معادلات نسبیت خاص و نسبیت عام، به همان نتایج معادلات نیوتن می رسند و پاسخ ها در آنها یکسان هستند. پس قوانین نیوتن نادرست نبود و او اشتباه نمیکرد، بلکه معادلات او در دایره و محدوده ی کوچکتری از طبیعت پاسخگو بود و صدق میکرد. باید در نظر داشت که تا قرن بیستم، تمامی فرضیه های علمی صحت قوانین نیوتن را تایید میکردند و حتی امروزه نیز در سرعت های پایین تر از سرعت حدی ، فرضیه های علمی نظریه های انیشتین و قوانین نیوتن را همزمان تایید میکنند. این مثال، دقیقا نشان دهنده ی شکل پیشرفت و تکامل و بهبود یک نظریه علمی است. همچنین نقش فرضیه های علمی در تایید یا رد نظریه های علمی را نشان میدهد. این مثال تفاوت فرضیه و نظریه را نیز مشخص میکند و استقلال این دو مولفه علمی را تفهیم میسازد. در قرن بیستم با توجه به مشاهدات جدید در سرعت حدی فرضیاتی مطرح شدند که قوانین نیوتن نسبت به آنها پاسخگو نبود. بنابراین نیاز به نظریه ی کاملتری دیده شد که انیشتین آن را مطرح ساخت. باید توجه داشت که نظریه یا قوانین حرکت نیوتن در قرن هجدهم و نوزدهم و بیستم ، موجب تحول جهان و تولید خودرو و هواپیما و پیدایش تمامی علوم مهندسی گردید. در واقع همچنان قوانین نیوتن هستند که در این علوم تدریس میشوند. پس یک نظریه که فرضیه های بسیاری بر اساس آن ساخته شده و مورد آزمایش قرار گرفته، به طور کل ابطال نمی شود زیرا بخشی از عملکرد طبیعت را به درستی نشان می دهد. کارکرد و عملکرد تمامی محصولات مهندسی شامل خودرو ها و ساختمان ها و هواپیما ها گواه این مطلب است .[۱۲]

برخی ازفرضیه‌ها[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law
  2. نقل از فرهنگ علوم رفتاری شعاری‌نژاد
  3. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law
  4. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law
  5. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law
  6. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law
  7. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law
  8. دلاور، علی. روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی. تهران: نشر ویرایش: ۱۳۹۰. ص. ۶۱
  9. Medicine, National Academy of Sciences, Institute of (2008). Science, evolution, and creationism. Washington, D.C.: National Academies Press. p. 11. ISBN 978-0309105866. Retrieved 26 September 2015.
  10. https://www.livescience.com/21457-what-is-a-law-in-science-definition-of-scientific-law.html
  11. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law
  12. https://futurism.com/hypothesis-theory-or-law