ابوالعلاء معری

ابوالعلاء معری
زادروز	۳۶۳ هجری حلب
درگذشت	۴۴۹ قمری
نام‌های دیگر	ابولعلی معری
پیشه	شاعر
دوره	قرن پنجم و ششم هجری
آثار	اللزومیات سقط الزند وسائل ابوالعلاء رسالة الغفران ملقی السبیل الایک و الغصون الأیک والغصون تاج الحرة عبث الولید رسالة الغفران دیوان سقط الزند رسالة الصاهل والشاحج رسالة الملائکة رسالة الهناء رسالة الفصول والغایات معجزة احمد ضوء السقط

ابوالعَلاء مَعَرّی (به عربی: أبو العلاء المعری) و یا ابوالعلی معری با نام کامل أحمد بن عبد الله بن سلیمان القضاعی التنوخی المعری) (۳۶۳ — ۴۴۹ هجری)، شاعر و فیلسوف عرب، در روز جمعه ۲۷ ربیع الاول سال ۳۶۳ هجری (۹۷۳ میلادی) در شهر معره نعمان در بیست میلی شهر حلب در سوریه به دنیا آمد و در سال ۴۴۹ هجری (۱۰۵۸ میلادی) در همین شهر درگذشت.

وی به رهین المحبسین ملقب بود. در سن چهارسالگی مبتلا به بیماری جدری شد و در اثر این بیماری نابینا شد. در یازده سالگی سرودن شعر را آغاز کرد.

گروهی از پژوهش گرانی که به بررسی مطالب فلسفی می‌پردازند، بر این باورند که ابوالعلا مردی شکاک و حیرت زده و نقیض گو بوده‌است. آنان پندارهای خود را با تک بیتی‌هایی که از لزومیات ابوالعلا تلخیص کرده‌اند دست مایه قرار می‌دهند.

فریادهای خون آلود و ضجه‌های دردناک نابینای معره حاکی از این نا عدالتی هاست، که می‌گوید: حنیفان گمراهند، و مسیحیان راه به جایی نبرده‌اند، جهودان سرگردان و مجوسان گم گشته‌اند. ساکنان خاک دو گروه‌اند: نخست آنان که عاقلند و دین ندارند و دومین گروه دین دارانند که از عقل بهره‌ای نبرده‌اند. اصل عربی اشعار چنین است:

هفت الحنیفه و النصاری ما اهتدوا - و یهود حارت و المجوس مضلله - اثنان اهل الارض ذوعقل بلا دین - و آخر دیّنُ لا عقل له

گیاه خواری

ابوالعلاء پس از آنکه تنهایی اختیار کرد، از خوردن هر نوع گوشت دوری نمود، و فراورده‌هایی مانند شیر و تخم مرغ و عسل و گوشت را که از حیوانات تهیه می‌شد استفاده نمی‌کرد. در بیشتر یادداشت‌های عربی گفته شده که ابوالعلاء در اواخر عمر خویش سه روز بستری شد و طبیب او برایش سوپ جوجه تجویز نمود. و هنگامی که ابولعلاء از این موضوع با خبر گردید گفت: ای جوجه چون تو را ناتوان دیده‌اند خوردنت را تجویز کرده‌اند. ایرج میرزا حکایت گیاهخواری ابوالعلاء را این چنین به نظم می‌کشاند:

قصه شنیدم که ابوالعلاء به همه عمر لحم نخورد و ذوات لحم نیازرد دردر معرض موت با اجازت دستور خادم او جوجه با، به محضر او برد خواجه چون آن طیر کشته دید برابر اشک تحسر از هر دو دیده بیفشرد گفت به مرغ: از چه شیر شرزه نگشتی تا نتواند کست به خون کشد و خورد مرگ برای ضعیف امری طبیعی است هر قوی اول ضعیف کُشت و سپس مرد

ابوالعلاء در جایی می‌گوید: از خوردن گوشت دست کشیدم، کاش این مطلب را پیش از سفید شدن مو دریافته بودم. از آنچه از دریا صید می‌شود؛ و از گوشت حیوانات ذبح شده مخور که این کار ستمگریست.

ذکر در سفرنامه ناصرخسرو

ناصرخسرو در وصف وی گوید:

و آب شهر از باران و چاه باشد در آن مردی بود که ابوالعلاء معری می‌گفتند نابینا بود و رییس شهر او بود. نعمتی بسیار داشت و بندگان و کارگران فراوان و خود همه شهر او را چون بندگان بودند و خود طریق زهد پیش گرفته بود گلیمی پوشیده و در خانه نشسته بود. نیم من نان جوین را تبه کرده که جز آن هیچ نخورد و من این معنی شنیدم که در سرای باز نهاده استو نواب و ملازمان او کار شهر می‌سازند مگر به کلیات که رجوعی به او کنند و وی نعمت خویش از هیچ کس دریغ ندارد و خود صائم اللیل باشد و به هیچ شغل دنیا مشغول نشود، و این مرد در شعر وادب به درجه ای است که افاضل شام و مغرب و عراق مقرند که در این عصر کسی به پایهٔ او نبوده است و نیست، و کتابی ساخته است آن را الفصول و الغایات نام نهاده و سخن‌ها آورده است مرموز و مثل‌ها به الفاظ فصیح و عجیب که مردم بر آن واقف نمی شوند مگر بر بعضی اندک و آن کسی نیز که بر وی خواند، چنان او را تهمت کردند که تو این کتاب را به معارضهٔ قرآن کرده‌ای. و پیوسته زیادت از دویست کس از اطراف آمده باشند و پیش او ادب و شعر خوانند و شنیدم که او را زیادت ازصد هزار بیت شعر باشد، کسی از وی پرسید که ایزد تبارک و تعالی این همه مال ومنال تو را داده است چه سبب است که مردم را می‌دهی و خویشتن نمی خوری. جواب داد که مرا بیش از این نیست که می‌خورم و چون من آن جا رسیدم این مرد هنوز در حیات بود.

آثار

• الأیک والغصون
• تاج الحرة
• عبث الولید
• رسالة الغفران
• دیوان سقط الزند
• رسالة الصاهل والشاحج
• رسالة الملائکة
• رسالة الهناء
• رسالة الفصول والغایات
• معجزة احمد

منبع

• ابن خلکان، احمد، بن ابراهیم، وفیات الأعیان وأنباء أبناء الزمان، چاپ: دار الرائد العربی، بیروت. لبنان. ۱۹۷۵ میلادی.

[۱]