نجیب محفوظ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نجیب محفوظ
Necip Mahfuz.jpg
نام اصلی نَجیب مَحفوظ عبدالعزیز ابراهیم احمد الباشا
زادروز ۱۱ دسامبر ۱۹۱۱(۱۹۱۱-12-۱۱)
قاهره، مصر
مرگ ۳۰ اوت ۲۰۰۶ (۹۴ سال)
قاهره، مصر
ملیت پرچم مصر مصری
علت مرگ نارسایی قلبی
پیشه رمان‌نویس، نویسنده داستان کوتاه، نمایش‌نامه‌نویس
سال‌های نویسندگی ۲۰۰۴–۱۹۳۲
کتاب‌ها سه‌گانهٔ مصر (The Cairo Trilogy)
دلیل سرشناسی بچه‌های محله ما
اثرپذیرفته از مارسل پروست، فرانتس کافکا، جیمز جویس

نَجیب مَحفوظ عبدالعزیز ابراهیم احمد الباشا نویسنده و نمایشنامه‌نویس مصری و برندهٔ جایزه نوبل ادبیات، در ۱۱ دسامبر ۱۹۱۱ در یکی از محلات قاهره به‌نام جمیلیه، به دنیا آمد و در ۳۰ اوت ۲۰۰۶ پس از یک عمل جراحی در بیمارستان درگذشت.

زندگی[ویرایش]

او که فرزند یک کارمند دولتی بود، در قسمت فرهنگی خدمات کشوری مصر از سال ۱۹۳۴ تا زمان بازنشستگی‌اش در سال ۱۹۷۱ کار کرد. ابتدا در وزارت موقوفات مشغول به‌کار و سپس مدیر سانسور ادارهٔ هنر و سرانجام رئیس بنیاد حمایت از سینما و در دوران آخر کارمندی، مشاور وزیر فرهنگ شد. او ۳۰ کتاب داستانی نوشت و در سال ۱۹۸۸ برنده جایزه نوبل در ادبیات شد تا اولین عربی باشد که این جایزه را دریافت کند.

رمان‌های اولیهٔ او، مانند Rādūbīs (سال ۱۹۴۳؛ «رادوبیس»)، در زمان‌های مصر باستان می‌گذشت، اما هنگامی که شروع به نوشتن اثر بزرگش کرد، به توصیف جامعهٔ مدرن مصر روی آورده بود. این اثر Al-Thulāthiyya (سال‌های ۵۷-۱۹۵۶) بود که با نام The Cairo Trilogy یا سه‌گانهٔ مصر شناخته می‌شد. این سه رمان، زندگی سه نسل از خانواده‌های متفاوت را در قاهره از جنگ جهانی اول تا بعد از کودتای نظامی سال ۱۹۵۲ که موجب سقوط شاه فاروق شد بیان می‌کند. این سه‌گانه، بررسی هوشمندانه و رسوخ‌کننده‌ای از اندیشه‌ها، رفتارها و تغییرات اجتماعی در مصر را فراهم می‌کند.

در کارهای بعدی، محفوظ، دیدگاه‌های منتقدانه از رژیم سلطنتی قدیمی مصر، استعمار انگلیس و مصر کنونی را بیان داشت. تعداد زیادی از رمان‌های برجستهٔ او، در مورد مسائل اجتماعی شامل زنان و زندانیان سیاسی است.

بسیاری از آثار او به صورت پاورقی در نشریات منتشر شدند. از جمله بچه‌های محلهٔ ما و کوچهٔ مدق که بر اساس آن فیلمی با شرکت سلما هایک در مکزیک ساخته شد.

«بچه‌های محله ما» (۱۹۵۹) یکی از بهترین آثار او است که به‌خاطر کفرگویی ناشی از تصویر کنایی او از خدا که مخالف عقاید ادیان ابراهیمی یهودیت، مسیحیت و اسلام بود در مصر سال‌ها ممنوع بود. در سال ۱۹۸۹ پس از فتوای خمینی در مورد سلمان رشدی، عمر عبدالرحمن روحانی نابینای مصری در گفتگو با یک روزنامه‌نگار گفت که اگر محفوظ برای نوشتن این داستان مجازات می‌شد، رشدی به خود اجازه انتشار چنین کتابی را نمی‌داد.

عمر عبدالرحمن همیشه تأکید می‌کرد که آنچه او گفته فتوا نیست؛ اما اسلامگرایان تندرو آن را فتوا انگاشته و تصمیم به کشتن این نویسنده ۸۲ ساله داشتند و او را از ناحیهٔ گردن، بیرون از خانه‌اش در قاهره، با چاقو مجروح کردند. او زنده ماند اما پس از آن همیشه محافظان او را همراهی می‌کردند. سرانجام رمان بچه‌های محله ما در اوایل سال ۲۰۰۶ در مصر با مقدمه‌ای از احمد کمال ابوالمجد به‌چاپ رسید.

رمان‌های بیشترشناخته‌شدهٔ او شامل Al-Liṣṣ wa-al-Kilāb (سال ۱۹۶۱؛ The Thief and the Dogs یا دزد و سگ‌ها)، Al-Shaḥḥādh (سال ۱۹۶۵؛ The Beggar یا گدا) و Mīrāmār (سال ۱۹۶۷; Miramar یا میرامار) است. موفقیت‌های او به عنوان یک داستان کوتاه‌نویس با Dunyā Allāh (سال ۱۹۶۳؛ God's World یا دنیای خدا) ثابت شده است. محفوظ، مجموعه‌ای در حدود ۴۰ رمان و داستان کوتاه، به علاوهٔ بیش از ۳۰ نمایش‌نامه رادیویی وسینمایی و نمایش‌نامه نوشت.

شهرت جهانی نجیب محفوظ[ویرایش]

دیو داگلاس آمریکایی، آهنگساز و نوازندهٔ ترومپت یکی از آهنگ‌های آلبوم خود را به‌نام (Witness)، در سال ۲۰۰۱ به اسم محفوظ نام‌گذاری کرد . همچنین قطعه‌ای ۲۵ دقیقه‌ای با صدای تام ویتز که برگزیده‌ای از آثار او را می‌خواند، نشانی از اشتهار جهانی وی است.

به خاطر حمایت فراوان او از پیمان صلح انور سادات با اسرائیل در کمپ دیوید، کتاب‌های او در بسیاری از کشورهای عربی ممنوع بود. این ممنوعیت با گرفتن جایزه نوبل برداشته شد.

پایان زندگی[ویرایش]

تا روز درگذشتش او سال‌خورده‌ترین برندهٔ جایزهٔ نوبل در ادبیات و سالخورده‌ترین برندهٔ جایزهٔ نوبل پس از برتراند راسل و هالدور لاکسنس بود. در ژوئیه ۲۰۰۶ نجیب محفوظ پس از عمل جراحی ناموفق بر روی سرش تحت مراقبت‌های ویژهٔ پزشکی بود و عاقبت در ۳۰ اوت ۲۰۰۶ درگذشت.

در ایران[ویرایش]

در ایران بر اساس کتاب کوچه مدق فیلمی به‌نام کافه ستاره ساخته شد که در تابستان ۱۳۸۵ نمایش داده‌شد.

آثار ادبی[ویرایش]

  • مصر القدیمة/ مصر باستان/ ۱۹۳۲
  • همس الجنون/ نجوای دیوانگی/ ۱۹۳۸
  • عبث الأقدار/ شوخی سرنوشت/ ۱۹۳۹
  • رادوبیس/ رادوبیس، دلداده فرعون/ ۱۹۴۳
  • کفاح طیبة/ جنگ طیبه/ ۱۹۴۴
  • خان الخلیلی/ خان خلیلی/ ۱۹۴۵
  • القاهرة الجدیدة/ قاهره مدرن/ ۱۹۴۶
  • زقاق المدق/ کوچه مدق/ ۱۹۴۷ ترجمه محمدرضا مرعشی‌پور
  • السراب/ سراب/ ۱۹۴۹
  • بدایة ونهایة/ آغاز و انجام/ ۱۹۵۱
  • ثلاثیة القاهرة : سه داستان از قاهره
  • بین القصرین/ میان دو کاخ/ ۱۹۵۶ تحت عنوان گذر قصر ترجمه شده است. این کتاب در لیست روزنامه گاردین ( ۱۰۰۰ رمان که هر شخص باید بخواند) قرار دارد.
  • قصر الشوق/ کاخ آرزو/ ۱۹۵۷
  • السکریة/ مستی/ ۱۹۵۷
  • اولاد حارتنا/ بچه‌های محلهٔ ما/ ۱۹۵۹
  • لیلة القدر/ شب قدر/ ۱۹۵۹
  • اللص والکلاب/ دزد و سگ‌ها/ ۱۹۶۱ ترجمه بهمن رازانی
  • السمان و الخریف/ بلدرچین و پاییز/ ۱۹۶۲
  • دنیاالله/ دنیای خدا/ ۱۹۶۲
  • الطریق/ راه/ ۱۹۶۴
  • الشحاذ/ گدا/ ۱۹۶۵
  • بیت سیء السمعة/ ۱۹۶۵
  • ثرثرة فوق‌النیل/ شناور بر روی نیل/ ۱۹۶۶
  • میرامار/ میرامار/ ۱۹۶۷ ترجمه رضا عامری
  • خمارة القط الأسود/ شراب‌خوار میکدهٔ گربه سیاه/ ۱۹۶۹
  • تحت‌المظلة/ زیر خیمه/ ۱۹۶۹
  • شهر العسل/ ماه عسل/ ۱۹۷۱
  • المرایا/ آیینه‌ها/ ۱۹۷۱
  • حکایة بلا بدایة ولا نهایة/ داستانی بدون آغاز و پایان/ ۱۹۷۱
  • الجریمة/ جنایت/ ۱۹۷۳
  • الحب تحت‌المطر/ عشق در باران/ ۱۹۷۳
  • الکرنک/ کرنک/ ۱۹۷۴
  • حکایات حارتنا/ بچه‌های محله ما/ ۱۹۷۵
  • قلب‌اللیل/ شب گرد/ ۱۹۷۵
  • حضرة المحترم/ آقای محترم (حضرت والا)/ ۱۹۷۵
  • ملحمة الحرافیش/ حماسه حرافیش/ ۱۹۷۷
  • الشیطان یعظ/ موعظه شیطان/ ۱۹۷۹
  • الحب فوق هضبة الهرم/ عشق بر روی آستانهٔ هرم/ ۱۹۷۹
  • عصر الحب/ زمان دوستی/ ۱۹۸۰
  • أفراح القبة/ در اوج شادی/ ۱۹۸۱
  • لیالی ألف لیلة ولیلة/ شب‌های هزار و یک شب/ ۱۹۸۲
  • الباقی من الزمن ساعة/ یک ساعت باقی مانده/ ۱۹۸۲
  • رأیت فیما یری النائم/ ۱۹۸۲
  • أمام العرش/ پیشوای آسمان/ ۱۹۸۳
  • رحلة ابن فطوطة/ سفر ابن فطوطه / ۱۹۸۳
  • التنظیم السری/ تنظیم سری/ ۱۹۸۴
  • العائش فی الحقیقة/ ۱۹۸۵
  • یوم مقتل الزعیم/ روزی که بزرگ قوم کشته شد/ ۱۹۸۵
  • حدیث الصباح والمساء/ حکایت روز و شب/ ۱۹۸۷
  • صباح الورد/صبح گل سرخ/ ۱۹۸۷
  • الفجر الکاذب/ فجر اول/ ۱۹۸۸
  • قشتمر/ ۱۹۸۸
  • أحلام فترة النقاهة/ رؤیای دوران بهبودی/ ۲۰۰۴

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ نجیب محفوظ موجود است.
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Naguib Mahfouz»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۹ می ۲۰۱۱).