نابغه ذبیانی فرزند معاویة (... - ۱۸ ق. هـ = ... - ۶۰۵ م). نام کامل وی: ( زیاد بن معاویة بن ضباب بن جابر بن یربوع بن مرّة بن عوف بن سعد، الذبیانی، الغطفانی، المضری ) . وی از شاعران طبقهٔ یکم دوران جاهلیت، و از دیار حجاز بود. مؤرخ «التبریزی» مینویسد که نسبش به «قیس بن عیلان» میرسد، وکنیتش «أبی أمامة» أو «أبی ثمامة»است. همچنین در کتاب «الشعر والشعراء» آمدهاست، أما مؤرخ «البغدادی» در کتاب «خزانة الأدب» آوردهاست که کنیت وی «أبی عقرب»، ولقبش «النابغة» بودهاست. چنانکه در این بیت شعر آمدهاست:
| وحلّت فی بنی القین بن جسر |
|
فقد نبغت لهم منا شؤون |
«نابغه» پیش از اسلام بر دیانت مسیحیت میزیستهاست.
مطلع معلقه [ویرایش]
- این چند بیت از مطلعهٔ معلقهٔ مشهور « نابغه ذبیانی » که به معلقهٔ (یا دارَ مَیّةَ بالعَلیْاءِ فالسَّنَد) معروف است:
| یا دارَ مَیّةَ بالعَلیْاءِ فالسَّنَد |
|
أقْوَتْ وطَالَ علیها سالفُ الأبَدِ |
| وقفتُ فیها أُصَیلانًا أُسائِلُها |
|
عَیَّتْ جَوابًا وما بالرَّبعِ مِن أحَدِ |
| إلاّ الأواریَّ لأیًا ما أُبَیّنُهَا |
|
والنُّؤیُ کالحَوْضِ بالمَظلومَةِ الجَلَدِ |
| رُدَّتْ علیَهِ أقاصیهِ، ولَبَّدَهُ |
|
ضَرْبُ الولیدةِ بالمِسْحاة ِ فی الثَّأَدِ |
| خلَّتْ سَبیلَ أتیٍّ کانَ یَحبسُهُ |
|
ورَفَّعتْهُ إلی السَّجْفینِ فالنَّضَدِ |
| أمسَتْ خَلاءً وأمسَی أهلُها احْتمَلُوا |
|
أخْنَی عَلیها الذی أخْنَی علی لُبَدِ |
| فعَدِّ عَمَّا ترَی إذْ لا ارتِجاعَ لهُ |
|
وانْمِ القُتُودَ علی عَیْرانةٍ أُجُدِ |
| مَقْذوفةٍ بدَخیس النَّحْضِ بازِلُها |
|
له صَریفٌ صَریفَ القَعْوِ بالمَسَدِ |
| کأنَّ رَحْلی وقد زالَ النّهارُ بنا |
|
یَومَ الجَلیلِ علی مُستأنِسٍ وحَدِ |
| مِن وَحشِ وَجرةَ مَوشیٍّ أکارِِعهُ |
|
طَاوِی المَصیرِ کَسِیفِ الصَّیقَلِ الفَرَدِ |
| سَرتْ علیه مِن الجَوزاءِ سَاریةٌ |
|
تُزجی الشَّمالُ علیهِ جامِدَ البَرَدِ |
| فَارتاعَ مِن صَوتِ کلابٍ فباتَ لهُ |
|
طَوْعَ الشَّوامتِ مِن خَوْفٍ ومِن صَرَدِ |
| وکانَ ضُمْرانُ مِنهُ حیثُ یُوزِعُهُ |
|
طَعنَ المُعارِکِ عند المَحجَرِ النَّجُدِ |
| شکَّ الفَریصةَ بالمِدْرَی فأنفَذَها |
|
طَعنَ المُبَیطِرِ إذ یَشفی مِن العَضَدِ |
| کأنّهُ خارجًا من جَنبِ صَفْحَتَهِ |
|
سَفُّودُ شَرْبٍ نَسُوهُ عِندَ مُفْتَأدِ |
رأی محققین [ویرایش]
محققین برآنند که «نابغه» از شاعران طبقهٔ یکم دوران جاهلیت است، بلکه یکی از برترین شاعران آن دوران است بعد از امرؤالقیس ابن حجر الکندی، وی در سوق عکاظ «بازار عکاظ» (نام بازاری بسیار مشهور در ایام عرب جاهلیت) است. الأصمعی: میگوید «نابغه»خیمه أی برپا میکرده وشاعران از کل طوائق وسایر مناطق میآمدند نزد وی واشعار خود زیر أو ارئه مینموده أند.
جستارهای وابسته [ویرایش]
- دکتر: الغنیم، یوسف، عبدالله (شعراء المعلقات) ، دار المشرق العربی، بیروت، چاپ سال ۱۹۸۵ میلادی .
- الحبیب، علی، محمد (المختار من اجمل الأشعار) ، دار الراوی، بیروت، چاپ سال ۱۹۹۵ میلادی .
- دیوان: ، “ (دیوان النابغة الذبیانی) “، چاپ بیروت: دار الفکر العربی، ۱۹۹۶.
- المری، شاهین، طلحة (شعراء عصر الجاهلی) ، دار الهلال، بیروت، چاپ سال ۱۹۷۵ میلادی .
- دکتر:جبرائیل، جبور، سلیمان، (الأمراء والقبائل) دار العلم للملایین: بیرت، چاب اول، انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی. (به عربی).
- البرقوتی ، عبدالرحمن ، رکاظ، (شُعَراء ما قَبل الاسِلاْم) دار العلم للملایین: انتشار سال ۱۹۸۸ میلادی. (به عربی).
