متنبی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

احمد بن حسین مُتِنَبّی شاعر و ادیب مدیحه‌سرا و نامدار شیعه مذهب عرب در قرن چهارم هـ ق، در دوران خلافت عباسی بود.

تولد[ویرایش]

کنیهٔ متنبی ابوطیب و نامش احمد است. وی در سال 303 ق در حوالی کوفه متولد شد.

معنای کلمه متنبی[ویرایش]

متنبی یعنی کسی که ادعای پیغمبر بودن نموده است ولی ابوطیب متنبی معتقد به دیانت اسلام و مذهب تشیع بود و پیغمبری محمد را قبول داشت و ادعای نبوت نداشت.

تاثیر پذیرفتگان از وی[ویرایش]

در زبان فارسی، سعدی به اشعار وی نظر دارد.الوساطه بین المتنبی و خصومه یکی از کتاب‌های مشهوری است که درباره اش نوشته شده. ابوالعلا معری بسیار به متنبی عقیده داشت و او را بزرگترین شاعر جهان می‌دانست و کتاب:"معجز احمد" معری دربارهٔ متنبی است.

مذهب[ویرایش]

متنبی شیعه بود و با سیف الدوله حمدانی و خاندان حمدانی‌های شیعه در حلب مرتبط بود. و اشعار بسیاری در مدح آن ها سروده است.

مقام ادبی[ویرایش]

وی از بزرگترین شاعران تمام طول تاریخ عرب است و هیچ شاعری در بین اعراب دیوانش مانند دیوان متنبی و شعر او مورد نقد و استقبال واقع نشده است و از این جهت با انوری در ادبیات ایران قابل مقایسه است.

خصوصیت شعری[ویرایش]

از برجسته‌ترین ویژگی های ستایش‌چامه‌های متنبی مبالغه و اغراق می‌باشد؛ او در مدایح خود به ستودن ویژگی‌های معنوی چون دلاوری، گشاده‌دستی، نیرومندی، دانشمندی و تدبیر و... بیشتر توجه داشته تا ویژگی‌های مادی و ظاهری مانند زیبایی ظاهری، بسیاری دارای، بستگان و فرزندان.

نمونه شعری[ویرایش]

  • نمونه‌ای از سروده‌ها:

این بیت را او در وصف دلاوری و گشاده‌دستی محمد بن زریق طوسی با مبالغه و اغراق گفته است[۱]:

و لحظت انمله فسلن مواهبا و لمست منصله فسال نفوسا
(معنی): از سرانگشتان او بخشش می‌ریزد و از دم تیغش خون دشمنان.

متنبی در ستایش علی، پیشوای شیعیان نیز سروده‌های بسیاری دارد که در اغلب چاپ های دیوان وی حذف شده است. مانند: و اذا استطال الشیء قام بنفسسه/ فصفات ضوء الشمس تذهب باطلا

  • نمونه ای دیگر از شعر که در وصف یک دره زیبا نزدیک شیزراز سروده است:

لها ثمر تشـير إليك منـه/ بأَشربـةٍ وقفن بـلا أوان

وأمواهٌ يصِلُّ بها حصاهـا / صليل الحَلى في أيدي الغواني

إذا غنى الحمام الوُرْقُ فيها / أجابتـه أغـانيُّ القيـان

  • نمونه دیگر از شعر وی که در وصف فضایل خود می گوید و از معروف ترین اشعار اوست:


أنا الذي نظر الأعمى إلى أدبي / و أسمعت كلماتي من به صمم

أنام ملء جفوني عن شواردها / ويسهر الخلق جراها ويختصم

و جاهل مده في جهله ضحكي/ حتى أتته يد فراسة وفم

إذا رأيت نيوب الليث بارزة/ فلا تظنن أن الليث يبتسم

و مهجة مهجتي من هم صاحبها/ أدركته بجواد ظهره حرم

رجلاه في الركض رجل واليدان يد/ وفعله ماتريد الكف والقدم

ومرهف سرت بين الجحفلين به / حتى ضربت وموج الموت يلتطم

الخيل والليل والبيداء تعرفني/ والسيف والرمح والقرطاس والقلم

بیت اول این شعر را ابواعلاء معری در وصف خود می دانست! و بیت آخر این بیت از عوامل قتل متنبی است.

عنایت به فلسفه[ویرایش]

متنبی علاوه بر شاعری یک فیلسوف بود و در عهد فارابی می زیست. اشعار حکیمانه وی که ضرب المثل شده اند قابل مقایسه با قطعات حکیمانه سعدی است.

نمونه اشعار حکیمانه (ضرب المثل):[ویرایش]

  • و اذا اتتک مذمتی من ناقص/ فهی الشهادة لن بانّی کاملُ
  • الخيل والليل والبيداء تعرفني / والسيف والرمح والقرطاس والقلم
  • خذ ما تراه ودع شيئا سمعت به/ في طلعة البدر ما يغنيك عن زحل

والهجر أقتل لي مما اراقبه / أنا الغريق فما خوفي من البلل

  • عَـلَى قَـدرِ أَهـلِ العَـزمِ تَأتِي العَزائِمُ /وتَــأتِي عَـلَى قَـدرِ الكِـرامِ المَكـارِم

وتَعظُـم فـي عَيـنِ الصّغِـيرِ صِغارُها/ وتَصغُـر فـي عَيـنِ العَظِيـمِ العَظـائِمُ

تعداد زیادی از اشعر وی توسط شاعران فارسی به صورت تحت اللفظی و یا اخذ محتوا و مضمون به شعر فارسی در آمده است.

سرقت ادبی[ویرایش]

متنبی یکی از کسانی است که متهم به سرقت ادبی و شعری شده است. این مسئله از همان زمان زندگی شاعر تا به حال جریان دارد و بیش از ده جلد کتاب در این باره نوشته شده از جمله الوساطه بین المتنبی و خصومه یا کتاب سرقات المتنبی و آثار دیگر.

درگذشت[ویرایش]

متنبی در میانهٔ سده چهارم در سال ۳۵۴ ق در یک درگیری به همراه فرزند و غلامش در نزدیکی دیر عاقول بغداد کشته شد. مرگ وی شبیه کشته شدن فارابی بود.

منابع[ویرایش]

  • جمالی بهنام، علی‌محمد: مبالغه و اغراق در مدایح متنبی. در نشریه: «دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران» تابستان و پاییز ۱۳۸۰ - شماره ۱۵۸ و ۱۵۹ (علمی-پژوهشی). (از صفحه ۳۳۳ تا ۳۵۴)
  • اعیان الشیعه ، سید محسن امین عاملی،
  • مقدمه دیوان متنبی، چاپ بیروت.
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Al-Mutanabbi»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۸ می‌۲۰۱۱).
  1. دیوان متنبی، ج ۲ ص ۱۹۳

پیوند به بیرون[ویرایش]

• دیوان متنبی: http://www.adab.com/modules.php?name=Sh3er&doWhat=lsq&shid=116&start=0