برج آزادی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۵°۴۱′۵۸″ شمالی ۵۱°۲۰′۱۶″ شرقی / ۳۵.۶۹۹۴۴° شمالی ۵۱.۳۳۷۷۸° شرقی / 35.69944; 51.33778

برج آزادی
Tehran, Iran, 15 53.jpg
نام برج آزادی
کشور  ایران
استان تهران
شهرستان تهران
اطلاعات اثر
نوع بنا برج
کاربری میدان
کاربری کنونی نگارخانه، کتابخانه، موزه
دورهٔ ساخت اثر پهلوی دوم
بانی اثر فرح دیبا[نیازمند منبع]
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۱۰۰۸
تاریخ ثبت ملی ۲۶ اسفند ۱۳۵۳
اطلاعات بازدید
شماره تلفن ‎۶۶۰۶۴۱۲۱–۶۶۰۶۴۱۲۲-۶۶۰۲۳۹۵۱ الی ۴
وبگاه www.shahrekord.com

برج شهیاد که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، به برج آزادی تغییر نام داده‌شد، یکی از نمادهای شهری تهران است[۱] که در سال ۱۳۴۹ خورشیدی، توسط حسین امانت،[۲] معمار ایرانی ساخته شد. برج شهیاد، به عنوان نماد «ایرانِ مدرن»[۳] و برای یادبود جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران[۴] در میانه یکی از میدان‌های اصلی غربِ تهران به نام میدان شهیاد طراحی و ساخته شد.

معماری برج، تلفیقی از معماری هخامنشی، معماری ساسانی و معماری اسلامی است.[۳] در محوطه زیرین برج، چندین تالار نمایش، نگارخانه، کتابخانه و موزه قرار دارد.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

برج آزادی در هنگام ساخت
عکسی از برج آزادی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران

تاریخچهٔ برج آزادی به سال ۱۳۴۵ خورشیدی برمی‌گردد. در این سال طرح یک نماد شناسایی ایران میان معماران ایرانی به مسابقه گذاشته شد و در پایان طرح مهندس حسین امانت،[۵][۶][۷][۸] بیست و چهار ساله[۹] و دانش‌آموخته دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران برنده و برای ساخت برگزیده شد. عملیات ساخت برج آزادی در یازدهم آبان ۱۳۴۸ خورشیدی آغاز شد و پس از بیست و هشت ماه کار، در ۲۴ دیماه ۱۳۵۰ با نام برج شهیاد به بهره‌برداری رسید.[۱۰]

در جشن گشایش این برج که در سمت غرب شهر تهران جای دارد، محمدرضا شاه پهلوی و همسرش شهبانو فرح پهلوی حضور داشتند و منشور حقوق بشر کوروش بزرگ (نخستین نوشته حقوق بشر از کوروش کبیر، پادشاه هخامنشی) برای نخستین بار در این مکان پرده‌برداری شد.[۱۰]

در کوران انقلاب ایران (۱۳۵۷) اجتماعاتی در این میدان برپا می‌شد و پس از پیروزی انقلاب نیز برنامه پیشواز از آیت‌الله خمینی در بازگشت از پاریس به تهران در این میدان انجام شد و نام آن نیز از میدان شهیاد به میدان آزادی دگرگون شد.[۱۱] در هنگام انقلاب شعارهایی بر روی پایه‌های برج نوشته شد.[نیازمند منبع]

در هفته‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم ایران، میدان آزادی محل گردهمایی برخی از معترضان به نتایج انتخابات بوده‌است و دوباره شعارهایی بر روی پایه‌های برج نوشته شد.[۱۱]

بر پایه نظرسنجی‌های انجام شده اکثریت شهروندان تهرانی برج آزادی را به عنوان نماد شهر تهران معرفی کرده‌اند.[۱۲]

معماری برج آزادی[ویرایش]

نمایی از بالای برج آزادی
نمایی از برج آزادی.JPG

معماری برج آزادی تلفیقی از معماری دوران هخامنشی، ساسانی و دوره اسلامی است. این بنا مشتمل بر سه طبقه دارای چهار آسانسور و دو راه پله و ۲۸۶ پلکان است. در محوطه زیرین آزادی چندین سالن نمایش، نگارخانه، کتابخانه، موزه و... قرار دارد. طول این بنا ۶۳ متر، ارتفاع آن از سطح زمین ۴۵ و ارتفاع از کف موزه ۵ متر است.[۱۳] گفته می‌شود در ساخت برج آزادی چهل و شش هزار قطعه سنگ بریده و پرداخت شده به کار رفته‌است.

حسین امانت می‌گوید: «این بنا به گذشته‌های درخشان تاریخ ایران نظر دارد؛ به دورانی که ایران در ادبیات، هنر، معماری، صنایع دستی، علوم مختلف و خیلی چیزهای دیگر سرآمد بود. من می‌خواستم جمع‌بندی خودم از اینها را در آزادی ارائه کنم تا اگر کسی از خارج می‌آید یا حتی مردم ایران بدانند که این اثر به کجا و به کدام فرهنگ مربوط می‌شود.»[۹]

«در این بنا، قوس اصلی وسط برج، نمادی از طاق کسری مربوط به دوره پیش از اسلام (دوره ساسانی) است و قوس بالایی که یک قوس شکسته‌است از دوران بعد از اسلام و نفوذ اسلام در ایران حرف می‌زند. رسمی سازیهایی که بین این دو قوس را پر می‌کند، خیلی ایرانی است و من آن را از گنبد مساجد ایران الهام گرفته‌ام. اساساً تکنیک گنبد سازی در ایران خیلی جالب است و شما در هر مسجدی که می‌روید، یک چیز تازه‌ای می‌بینید. در این گنبدها که نشانه نبوغ ایرانی است، معماران قدیم از قاعده مربع بنا وارد دایره گنبد شده‌اند و این کار را با کمک رسمی بندی‌ها و مقرنس کاری‌های بسیار زیبا انجام داده‌اند. در برج آزادی هم همین کار انجام شده. هندسه بنا یک هندسه مربع مستطیل است که از روی چهارپایه خود می‌چرخد و ۱۶ ضلعی می‌شود و بالاخره به صورت یک گنبد شکل می‌گیرد. البته شما این گنبد را از بیرون نمی‌بینید، اما از داخل برج قابل مشاهده‌است.»[۹]

«دو طبقه داخل برج، یکی بالای قوس طاق اصلی و دیگری زیر گنبد است که با آسانسور به آن می‌رسید. این طبقه که به عنوان نمایشگاه طراحی شده با گنبدی از بتن سفید پوشیده شده. این گنبد مقرنس ایرانی را به نوع تازه‌ای اجرا می‌کند و ارتفاع آن از بام آزادی بیرون می‌زند و از بام دیده می‌شود که با کاشیهای فیروزه‌ای معرق ایرانی پوشیده شده‌است. مصرف بتن سفید در این قسمت و در سالن پذیرایی آن، در آن زمان یک کار جدیدی در ایران بود.»[۹]

«این بنا سنگ‌هایی دارد که در قسمت پایین برج ۳٫۲ متر طول و ۱٫۶ متر ارتفاع دارند و کار دست سنگتراشان است» «این سنگ‌ها با بتن و آهن ضد زنگ به هم چسبیده‌اند و پشت آنها یک سطح خشن است که روی آن نلغزند؛ ولی هر سنگی کنار سنگ دیگر با یک ماده قابل انعطاف بندکشی شده‌است. چیزی شبیه به لاستیک که قابل انعطاف است. ماده‌ای است به نام.»[۹]

فضای داخلی برج[ویرایش]

نقش‌های داخلی برج، تلفیقی از سنت و مدرنیسم است به خصوص سقف طبقه دوم. در ورودی برج، هریک از لنگه‌های سنگی درها، حدود ۵/۳تن وزن دارد. جنس این سنگ‌ها از گرانیت است. برج دو (2)آسانسور دارد که از دیواره‌های برج بالا می‌روند. آسانسور اول دو طبقه را طی می‌کند و به سقف سیمانی می‌رسد سپس از آسانسور دوم استفاده می‌شود. هیچ‌یک از سقف‌ها بسته نیستند و همه آنها به فضای بالاتر راه می‌یابند.[۱۴]

معماری میدان[ویرایش]

میدان آزادی

به گفته حسین امانت: «نقوشی که در میدان هست و باغچه‌ها و گل کاری‌ها را شکل می‌دهد، از طرح داخلی گنبد مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان الهام گرفته شده؛ منتها هندسه دایره گنبد تبدیل به بیضی شده‌است. روابط لگاریتمی جالبی در هندسه و ابعاد گنبد مسجد شیخ لطف‌الله هست که دانش عمیق ریاضی معماران ایران در دوره‌های گذشته را نشان می‌دهد.»[۹]

«طرح آب نما و فواره‌ها هم ملهم از باغ‌های ایرانی است. همین‌طور شیب میدان با دقت و به منظور خاصی طراحی شده، حد ارتفاع برج آزادی ۴۵ متر است؛ چون نزدیک فرودگاه مهرآباد قرار گرفته و نمی‌شود بلندتر از این ساخت؛ ولی من می‌خواستم وقتی به بنا نزدیک می‌شوید به طرف بالا بروید، در حالی که بالا بردن بنا ممکن نبود. ما برای این که مشکل ارتفاع را حل کنیم، یک سرازیری در میدان بوجود آوردیم. یعنی شما از طرف فرودگاه که وارد میدان می‌شوید به شکل سرازیر به برج نزدیک می‌شوید و می‌رسید به آن آب نمای دایره شکل و وقتی به بنا نزدیک می‌شوید، دوباره بالا می‌آیید. زمین زیر برج کاملاً صاف است. این صافی و آن شیب میدان وقتی به هم می‌رسند، خط‌های قوسی جالبی را ایجاد می‌کنند.»[۹]

نوسازی و وضعیت کنونی[ویرایش]

از سال ۱۳۹۲ با آشکار شدن وضعیت تخریبی نگران کننده برج آزادی هر یک از ارگان‌های درگیر، مسئولیت را به دیگری واگذار می‌کنند و همچنان برج آزادی در انتظار متولی است. به تازگی هم منظر بصری برج آزادی با ساختن مسجدی در نمای شمال غربی آن مخدوش شده است و با وجود ثبت ملی این اثر در میراث فرهنگی، هنوز حریم آن مصوب نشده است.[۱۵]

اسکناس پهلوی دوم[ویرایش]

نگاره یادبود (برج) شهیاد آریامهر در پشت اسکناس ۲۰۰ ریالی پهلوی دوم بود که گروهی از روحانیان پس از چاپ این اسکناس ستاره‌های در کنار یادبود شهیاد آریامهر را به ستاره داوود که شبیه به ستاره پرچم اسراییل است نسبت دادند که در پایان سبب تغییری در ستاره پشت اسکناس شد.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. نگاهی به نمادهای شهری و جایگاه آن‌ها در شهرنشینی - خورشیدچهر، حسن ظهوری (گفتگو با دکتر ناصر فکوهی)
  2. گفتگو با حسین امانت، طراح میدان و برج آزادی تهران، بی‌بی‌سی فارسی
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ سقف برج آزادی تهران آسیب دیده است، بی‌بی‌سی فارسی
  4. نماد ایرانِ مدرن چگونه در غرب تهران خانه کرد؟، بی‌بی‌سی فارسی
  5. Bahá'í community of Canada. “Hossein Amanat”. Retrieved on 2007-04-29.
  6. Azadi Tower at Structurae.de
  7. Experts propose program to save Azadi Tower at Mehr New (خبرگزاری مهر)
  8. Azadi Tower Completed (Iranian History 1972 AD) at fouman.com
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ ۹٫۶ گفتگو با حسین امانت، طراح میدان و برج آزادی تهران بی‌بی‌سی
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ نماد ایران مدرن چگونه در غرب تهران خانه کرد؟- بی‌بی‌سی
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ "BBC فارسی - ایران - 'برج آزادی پس از۲۰ سال شسته می‌شود'". bbc.co.uk. Retrieved 1 September 2015. 
  12. نظرسنجی تلفنی از مردم تهران درباره نمادهای هویتی شهر تهران- مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه‌ای همشهری
  13. جامعه آنلاین معماران ایران - همایش معماری دانشگاه شهرکرد
  14. آشنایی با برج میدان آزادی تهران - همشهری آنلاین
  15. نقش میدان در فضای شهری؛ از آگورا تا آزادی بی‌بی‌سی فارسی، ۱۳ شهریور ۱۳۹۳

پیوند به بیرون[ویرایش]