مرگ یزدگرد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مرگ یزدگرد
نویسندهبهرام بیضایی
شخصیت‌هاآسیابان
زن آسیابان
دختر
سردار
موبد
سرکرده
سرباز
تاریخ نخستین نمایش۱۳۵۸/۷/۱
زبان اصلیفارسی

مرگِ یزدگرد [مجلس شاه‌کُشی] نمایشنامه‌ای از بهرام بیضایی دربارهٔ مرگ یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی و از معدود متون تاریخ ادبیات ایران است که در آن هیچ واژه عربی وجود ندارد؛ چرا که در زمان وقوع آن زبان پارسی هنوز به عربی آمیخته نشده بود‌.

متن[ویرایش]

بیضایی این نمایشنامه را با نام مرگ یزدگرد [مجلس شاه کُشی] نوشت که نخستین بار در شماره پانزده کتاب جمعه و بعد در سال ۱۳۵۹ توسّط انتشارات روزبهان در تهران منتشر شد. سپس‌تر چاپ کتاب به انتشارات روشنگران رسید. این کتاب با کد ۷۹–۲۵۶۹۵م در کتابخانه ملی ایران ثبت شده‌است.

نمایش[ویرایش]

نخستین بار از یکم مهر تا بیستم آبان ۱۳۵۸ این نمایش به کارگردانی بیضایی در تالار چهارسوی تئاتر شهر اجرا شد.[۱]

پوستر یکی از اجراهای مرگ یزدگرد به کارگردانی کوروش ولیدی

فیلم[ویرایش]

داستان[ویرایش]

«... پس یزدگرد به سوی مرو گریخت و به آسیایی درآمد. آسیابان او را در خواب به طمع زر و مال بکشت…»

تاریخ! —
– نوشتهٔ نخستین صفحهٔ نمایشنامه و نخستین صحنهٔ فیلم

نمایشنامه داستان مرگ یزدگرد سوم است که به مرو می‌گریزد و به طور ناشناس در آسیابی پناه می‌گیرد. داستان از زبان آسیابان، زن آسیابان و دخترشان بیان می‌شود و همه روایت‌ها با هم تفاوت دارد.

موبد، سرکرده و سردار سپاه یزدگرد سوم در آسیابی نزدیک مرو گرد می‌آیند تا آسیابان، زن و دخترش را به جرم کشتن پادشاه محاکمه کنند. روایت‌های آسیابان و همسر و دخترش با هم تعارض دارد: یکی می‌گوید پادشاه را به جرم تجاوز به همسرش کشته، دیگری می‌گوید جسدی که با جامهٔ پادشاه بر میانهٔ آسیاب افتاده آسیابان است که به دست پادشاه کشته شده تا همه تصور کنند که پادشاه مرده‌است. بیرون از آسیاب سپاه شاه مقتول با اعراب مسلمان درجنگ و گریزند. لحظه‌ای که داوری به پایان می‌رسد و صاحب‌منصبان سپاه حکم بر برائت آسیابان و خانواده‌اش می‌دهند سربازی خبر از پیشروی اعراب می‌آورد. همسر آسیابان می‌گوید که داوری به پایان نرسیده‌است و اینک داوران اصلی، با درفش‌های سیاه، از راه می‌رسند.

عوامل[ویرایش]

نام برخی از عوامل در فیلم و نمایشنامه فرق دارد که هر دو ذکر می‌شود.

نام نقش
سوسن تسلیمی زن
مهدی هاشمی آسیابان
یاسمن آرامی دختر
امین تارخ سردار
محمود بهروزیان موبد
کریم اکبری سرکرده
یعقوب شکوری سرباز (در نمایش)
علیرضا خمسه سرباز (در فیلم)
بابک بیات موسیقی
مهرداد فخیمی مدیر فیلمبرداری
بهرام بیضایی تهیه، کارگردانی و تدوین - پوشاک و پس‌آرایی
واروژ کریم مسیحی دستیار کارگردان
فرهنگ معیری بزک (در نمایش)
جلال معیریان، عبدالله اسکندری بزک (در فیلم)
عزیز ساعتی عکس
احمد امیری، بهمن حیدری صدابرداری سر صحنه
ایرج رامین‌فر طراح لباس و سرپرست اجرا
حمید سهیلی تدارکات

به دیگر زبان‌ها[ویرایش]

این نمایشنامه بیش از یک بار به انگلیسی ترجمه شده‌است. ترجمه انگلیسی منوچهر انور با نام Death of Yazdgerd در تهران چاپ شده‌است.[۲] ترجمه انگلیسی دیگری به نام The Death of the King در کانادا چاپ شده‌است. ترجمه‌های دیگری هم به زبان‌های دیگر، از جمله بنگالی (کارِ سودیپتو چترجی) و فرانسوی، از مرگ یزدگرد هست که اغلب برای نمایش تهیّه شده‌است. مثلاً شرکت نمایشی وان‌لایت این نمایشنامه را به سال ۲۰۰۵ در کانادا نمایش داد.

پانویس[ویرایش]

  1. بهرام بیضایی، مرگ یزدگرد، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان (تهران)، چاپ هفتم ۱۳۸۳، به نقل از مقدمه کتاب
  2. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/570710

منابع[ویرایش]