مرگ یزدگرد

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
مرگ یزدگرد (مجلس شاه‌کُشی)
Death of Yazdgerd
MargeYazdgerd.jpg
کارگردان بهرام بیضایی
تهیه‌کننده بهرام بیضایی
نویسنده بهرام بیضایی
بازیگران سوسن تسلیمی
مهدی هاشمی
یاسمن آرامی
امین تارخ
محمود بهروزیان
کریم اکبری
علیرضا خمسه
موسیقی بابک بیات
فیلم‌برداری مهرداد فخیمی
تدوین بهرام بیضایی
تاریخ‌های انتشار
۱۳۶۰
مدت زمان
۱۲۰ دقیقه
کشور ایران
زبان فارسی

مرگِ یزدگرد [مجلس شاه‌کُشی] نمایشنامه، تئاتر و فیلمی ساختهٔ بهرام بیضایی است.

نمایشنامه[ویرایش]

مرگ یزدگرد
نویسنده بهرام بیضایی
ناشر انتشارات روزبهان، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان
محل نشر تهران
تاریخ نشر ۱۳۵۹
شابک 964-5512-18-2
تعداد صفحات ۷۲
موضوع نمایشنامه
زبان فارسی

بیضایی این نمایشنامه را با نام مرگ یزدگرد [مجلس شاه کُشی] نوشت که نخستین بار در شماره پانزده کتاب جمعه و سپس‌تر توسّط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان در تهران منتشر شد. این کتاب با کد ۷۹–۲۵۶۹۵م در کتابخانه ملی ایران ثبت شده است.

نمایش[ویرایش]

نخستین بار از یکم تا بیستم آبان ۱۳۵۸ این نمایش به کارگردانی بیضایی در تالار چهارسوی تئاتر شهر اجرا شد.[۱]

پوستر یکی از اجراهای مرگ یزدگرد به کارگردانی کوروش ولیدی

فیلم[ویرایش]

در سال ۱۳۶۰ فیلمی از اولین اجرای صحنه‌ای «مرگ یزدگرد» ثبت شد. این فیلم کار «گروه فیلم لیسار»، به سرمایه شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی ایران است. فیلم مرگ یزدگرد رنگی بوده و مدت آن ۱۲۰ دقیقه است.

نخستین و واپسین نمایش همگانی آن در سال ۱۳۶۱، و در نخستین جشنواره فیلم فجر بود.[۱] از جمله بازیگران این فیلم می‌توان به سوسن تسلیمی، مهدی هاشمی، امین تارخ و علیرضا خمسه اشاره کرد.[۲]

داستان[ویرایش]

«... پس یزدگرد به سوی مرو گریخت و به آسیایی درآمد. آسیابان او را در خواب به طمع زر و مال بکشت...»

تاریخ! —
– نوشتهٔ نخستین صفحهٔ نمایشنامه و نخستین صحنهٔ فیلم

نمایشنامه داستان مرگ یزدگرد سوم است که به مرو می‌گریزد و به طور ناشناس در آسیابی پناه می‌گیرد. داستان از زبان آسیابان، زن آسیابان و دخترشان بیان می‌شود و همه روایت‌ها با هم تفاوت دارد.

موبد، سرکرده و سردار سپاه یزدگرد سوم در آسیابی نزدیک مرو گرد می‌آیند تا آسیابان، زن و دخترش را به جرم کشتن پادشاه محاکمه کنند. روایت‌های آسیابان و همسر و دخترش با هم تعارض دارد: یکی می گوید پادشاه را به جرم تجاوز به همسرش کشته، دیگری می گوید جسدی که با جامه ی پادشاه بر میانه ی آسیاب افتاده آسیابان است که به دست پادشاه کشته شده تا همه تصور کنند که پادشاه مرده است. بیرون از آسیاب سپاه شاه مقتول با اعراب مسلمان درجنگ و گریزند. لحظه‌ای که داوری به پایان می‌رسد و صاحب‌منصبان سپاه حکم بر برائت آسیابان و خانواده‌اش می‌دهند سربازی خبر از پیشروی اعراب می‌آورد. همسر آسیابان می‌گوید که داوری به پایان نرسیده است واینک داوران اصلی، با درفش‌های سیاه، از راه می‌رسند.

عوامل[ویرایش]

نام برخی از عوامل در فیلم و نمایشنامه فرق دارد که هر دو ذکر می‌شود.

نام نقش
سوسن تسلیمی زن
مهدی هاشمی آسیابان
یاسمن آرامی دختر
امین تارخ سردار
محمود بهروزیان موبد
کریم اکبری سرکرده
یعقوب شکوری سرباز (در نمایش)
علیرضا خمسه سرباز (در فیلم)
بابک بیات موسیقی
مهرداد فخیمی مدیر فیلمبرداری
بهرام بیضایی تهیه، کارگردانی و تدوین - پوشاک و پس‌آرایی
واروژ کریم مسیحی دستیار کارگردان
جلال معیریان، عبدالله اسکندری چهره‌پردازی (بزک)
عزیز ساعتی عکس
احمد امیری، بهمن حیدری صدابرداران سر صحنه
ایرج رامین‌فر طراح لباس و سرپرست اجرا
حمید سهیلی تدارکات

به دیگر زبان‌ها[ویرایش]

این نمایشنامه بیش از یک بار به انگلیسی ترجمه شده است. ترجمه انگلیسی منوچهر انور با نام Death of Yazdgerd در تهران چاپ شده است.[۳] نرجمه انگلیسی دیگری به نام The Death of the King در کانادا چاپ شده است. ترجمه‌های دیگری هم به زبان‌های دیگر، از جمله هندی و فرانسوی، از مرگ یزدگرد هست که اغلب برای نمایش تهیّه شده.

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ بهرام بیضایی، مرگ یزدگرد، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان (تهران)، چاپ هفتم ۱۳۸۳، به نقل از مقدمه کتاب
  2. دستپخت ۱۰ مدیر برای سینما/ ۲۳۰ فیلم روی دست سینمای ایران مانده است خبرآنلاین
  3. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/570710

منابع[ویرایش]