آرش (برخوانی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
آرش
Āraš.jpg
روی جلد آرش، چاپ نخست انتشارات نیلوفر، ۱۳۵۶
نویسنده بهرام بیضایی
ناشر انتشارات نیلوفر به پارسی
Playwrights Canada Press به انگلیسی
محل نشر تهران
تاریخ نشر ۱۳۵۶
موضوع نمایشنامه
سبک برخوانی
زبان پارسی

آرش نوشته‌ای است از بهرام بیضایی. نویسنده آن را «برخوانی» نامیده است و در چاپ‌های متأخّر در کتاب سه برخوانی (۱۳۷۶) همراهِ دو برخوانی دیگر به نام‌های «اژدهاک» و «کارنامه‌ی بندار بیدخش» چاپ کرده است.[۱][۲] آرش پیش‌تر در سال ۱۳۵۶ جداگانه چاپ شده بود.[۳][۴]

موضوع و داستان[ویرایش]

آرشِ بیضایی یکی از بازگفت‌هایی است که از پسِ شناساندنِ افسانهٔ کهن آرش در کتاب داستان‌های ایران باستان (تهران ۱۳۳۶) احسان یارشاطر پیدا شد.[۵] آرش تیرانداز یا آرش شیواتیر ارسلان پوریا (چاپ اوّل ۱۳۳۸)، آرش کمانگیر سیاوش کسرایی (۱۳۳۸)، «آرش در قلمرو تردید» نادر ابراهیمی (۱۳۴۲) و حماسه آرش مهرداد اوستا (۱۳۴۴) روایت‌های دیگری تحت تأثیر حماسهٔ آرش در اندیشهٔ نویسندگان دههٔ چهل هستند.[۵] از این میان کارِ بیضایی دیرتر از همه به چاپ رسید (۱۳۵۶).

بیضایی در گفتگویی گفته که «نوشتن آرش حتی تا حدودی عکس‌العمل من در مقابل «آرش» سیاوش کسرایی بود که آن موقع تازه چاپ شده بود.»[۶]

خلاصه[ویرایش]

آرشِ بیضایی قهرمان نیست و تیر را با عشق پرتاب نمی‌کند. او ستوربانی است که تیر را با بیزاری رها می‌کند و ناخواسته قربانی می‌شود و ناخواسته شهید و قهرمان می‌شود.[۷]

متن[ویرایش]

خورشید به آسمان و زمین روشنی می‌بخشد، و در سپیده‌دمان زیباست. ابرها باران به‌نرمی می‌بارند. دشت‌ها سبزند. گزندی نیست. شادی هست؛ دیگران راست. آنک البرز؛ بلند است و سر به آسمان می‌ساید. و ما در پای البرز به پای ایستاده‌ایم؛ و در برابرمان دشمنانی از خون ما؛ با لبخندِ زشت. و من مردمی را می‌شناسم که هنوز می‌گویند: آرش بازخواهد گشت.

واپسین بند از متنِ آرش در دیوان نمایش

نویسنده نسخهٔ نخستین این کار را در جوانی بین سال‌های ۱۳۳۴ و ۱۳۳۷ نوشت.[۸] سپس میان سال‌های ۱۳۳۸ و ۱۳۴۰ نسخهٔ گسترده‌تری از آرش آماده کرد.[۹] سرانجام سالِ ۱۳۴۲ آن را برای چاپ به کتاب ماه کیهان به سرپرستی جلال آل‌احمد سپرد. امّا این مجلّه به توقیف انجامید و شمارهٔ سوّمش که آرش در او بود هرگز منتشر نشد.[۱۰] این برخوانی سرانجام در تابستانِ ۱۳۵۶ در انتشارات نیلوفر[۱۱] چاپ شد.[۴][۱۲][۱۳] تا حدود بیست سال آرش کتابی جداگانه بود و پی‌درپی چاپ می‌شد؛ تا آن که از سال ۱۳۷۶ همراهِ «اژدهاک» و «کارنامه‌ی بندار بیدخش» در کتابی به نام سه برخوانی در ناشر رسمی بیضایی در ایران، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان، چاپ شد. نیز در جلد یکُم دیوان نمایش (۱۳۸۲) نسخه‌ای باز هم بازنگری‌شده از آرش چاپ شده است.[۱۴]

آرش در برخی گزیده‌های ادبی مانند ادبیات فارسی حسن ذوالفقاری نیز آمده است.

بازی[ویرایش]

آرش بارها در ایران و جاهای دیگر به زبان‌های گوناگون به نمایش درآمده است. نیز اقتباس‌هایی از آن نوشته شده و بر صحنه رفته است.[۱۵][۱۶][۱۷] تنها اجرایش که نویسنده کارگردانی کرده آواخوانی آرش با اجرای مژده شمسایی و محسن نامجو در ژوئیه ۲۰۱۳ در سالن آننبرگ دانشگاه استنفورد بوده است.[۵][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱] محمدرضا شجریان از تماشاکنان این بازی بود.

به دیگر زبان‌ها[ویرایش]

آرش به انگلیسی ترجمه شده و همراه چند نمایشنامهٔ دیگر در کتابی به نام Stories from the Rains of Love and Death چاپ شده است.[۲۲][۲۳]

  • Stories from the Rains of Love and Death: Four Plays from Iran. Bahrām Bayz̤āʼī, ʻAbbās Naʻlbandiyān, Mohammad Rahmanian. tr. Soheil Parsa, Brian Quirt, Peter Farbridge. Playwrights Canada Press, 2009. ISBN: 978-0-88754-819-2

نمایشنامه آرش به زبان‌های انگلیسی، اسپانیایی و صربستانی برگردانده شده است و توسط سهیل پارسا در کشورهای کوبا، کلمبیا، بوسنی و کانادا با بازیگران بومی این کشورها به روی صحنه رفته است.[۲۴]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/551015
  2. https://openlibrary.org/works/OL12385322W/Sih_bar_khvānī
  3. https://openlibrary.org/works/OL2609176W/ĀRAŠ
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/505789
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ http://www.iranicaonline.org/articles/aras-avestan-erexsa
  6. بیضایی، «بهرام بیضایی: جدال با جهل»، ۲۶.
  7. بیضایی، ««آرش»، سه برخوانی»، ۲۷–۶۹.
  8. بیضایی، «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی»، ۱۵.
  9. بیضایی، «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی»، ۱۶.
  10. بیضایی، «گفت و گو با بهرام بیضایی»، ۲۰.
  11. https://openlibrary.org/publishers/Nilufar
  12. https://openlibrary.org/works/OL2609176W/(Ārash)
  13. بیضایی، «سه برخوانی»، ۲۸.
  14. بیضایی، «دیوان نمایش/۱»، چهار iv.
  15. http://isna.ir/fa/news/92101407155/-آرش-ساد-رحمانیان-دو-اجرایی-شد
  16. http://teater.ir/?news=139210036
  17. روزنامه شرق، سال یازدهم، شماره ۱۹۲۰. یکشنبه ۱۵ دی ۱۳۹۲. صفحهٔ ۱۱.
  18. http://event.stanford.edu/events/384/38495/
  19. http://sto.stanfordtickets.org/single/selectSeating.aspx?p=5310
  20. http://ilna.ir/news/news.cfm?id=91877
  21. http://www.saridownload.com/اسطوره‌-ایرانی-در-ميان-اهالی-استنفورد/
  22. http://www.playwrightscanada.com/index.php/stories-from-the-rains-of-love-and-death.html
  23. http://books.google.com/books?id=6FILAQAAMAAJ&dq=storie+from+the+rains+of+love&hl=en&sa=X&ei=84DJU_vcOaLH0QW94oDwAg&ved=0CB4Q6AEwAA
  24. «سهیل پارسا: «آرش بیضایی قهرمان نیست و هرگز نمی‌خواهد قهرمان باشد»». تیرگان، ۳۰ اوت ۲۰۱۷. بازبینی‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۷. 

منابع[ویرایش]