کارنامه بندار بیدخش

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کارنامه بندار بیدخش
شخصیت‌ها بندار
جم
تاریخ نخستین نمایش ۱۳۷۶
مکان نخستین نمایش تالار چهارسوی تئاتر شهر، تهران
زبان اصلی پارسی
سبک برخوانی

کارنامه‌ی بُندارِ بیدَخش نمایشنامه‌ای است از بهرام بیضایی که اوّل بار نویسنده خود با بازی مهدی هاشمی و پرویز پورحسینی بر صحنه برده است. نویسنده متن را «برخوانی» نامیده و در آغازش گوید که «برخوانی برای دو برخوان». این اصطلاحی برساختهٔ بیضایی برای گونه‌ای از نمایش‌های ایرانی است که با نیم‌نگاهی به نقالی، پرده‌خوانی، تعزیه و نیز سنت‌های تئاتری دیگر شکل یافته است. بیضایی دو برخوانی دیگر به نام‌های «اژدهاک» و «آرش» دارد که همراهِ «کارنامه‌ی بندار بیدخش» در کتاب سه برخوانی آمده است.

متن[ویرایش]

بیضایی این نمایشنامه را سال ۱۳۷۴ پس از سی‌وپنج سال که از نگارش نسخهٔ اولیه‌اش می‌گذشت باز می‌یابد و با ویرایش و به پایان رساندنش در همان سال، آن را در زمستان ۱۳۷۶، پس از بازگشت از سفر دیر انجامیدهٔ استراسبورگ، به نمایش درآورده و همچون سومین برخوانی (پس از اژدهاک و آرش) در کتاب سه برخوانی در انتشارات روشنگران و مطالعات زنان با شابک شابک: ‎۹۶۴-۵۵۱۲-۸۲-۴ به چاپ می‌رساند.[۱] «کارنامهٔ بندار بیدخش» پیش‌ترک در ماهنامه کلک (شماره ۷۶-۷۹ تیر تا مهر ماه ۱۳۷۵) منتشر شده بود. نیز در جلد یکم دیوان نمایش (۱۳۸۲) نسخه‌ای باز هم بازنگری شده از این کار چاپ شده است.[۲]

داستان[ویرایش]

بُندار دانشمندی است که جام جهان نما را برای جم ساخته است و چنان که بر می‌آید بیدخش اوست. او با اعتماد کامل، انواع دانش‌ها را به شاه می‌آموزد و جم نیز با این دانش‌ها بر جهان حکم می‌راند.اما جم بندار را تنها نردبانی از بهر صعود به قله قدر می‌داند و قدرت نیز چشمانش را کور کرده است. وی بندار بیدخش را فراموش کرده و از بیم این که مبادا روزی بندار دانشمند، این دانش‌ها را به دشمنی بیاموزد، او را به زندان «روئینه دژ» که ساخته دست و دانش خود بندار است می‌افکند. بندار در گوشه زندان به گذشته خود می‌نگرد و افسوس می‌خورد که چرا آن اندازه نسبت به شاه خوش‌بین بود و هنگام ساختن روئینه دژ، دست کم راهی پنهان برای روز مبادای خود هم تعبیه نکرد تا بگریزد.

نمایش[ویرایش]

نخستین بار بیضایی این نمایش را از بهمن سال ۱۳۷۶ تا اردیبهشت ۱۳۷۷ در تالار چهارسوی تئاتر شهر با بازی پرویز پورحسینی (در نقش جَم) و مهدی هاشمی (در نقش بُندارِ بیدَخش) بر صحنه برد. و سپس در شهریور ۱۳۷۷ در تماشاخانهٔ روئر در مولهایم نیز اجرا شد.[۳]

فیلمِ این نمایش که در واپسین اجراهای تهران ضبط شده بود[۴] در خرداد ۱۳۹۵ در سینما چهارسوی تهران به نمایش همگانی درآمد.[۵]

دیگر نمایش‌ها[ویرایش]

پشت‌نویسی برنوشت نمایش کارنامه‌ی بندار بیدخش در کازرون

این نمایشنامه بارها به شیوه‌های اجرایی گوناگون بر صحنه رفته است.

  • کارنامهٔ بندار بیدخش، اجرا کازرون، سالن اداره ارشاد، کارگردانی امین اسکندری، تاریخ خرداد ماه ۱۳۸۸.[۶]
  • کارنامهٔ بندار بیدخش، اجرا تهران (سالن ارغنون)، شهریور ماه ۱۳۹۵، به کارگردانی آرش اشاداد

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]