سال‌شمار بهرام بیضایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

این مقالهْ سالشمارِ کار و زندگی بهرام بیضایی است.

بیضایی در تهران در خانواده‌ای اهل فرهنگ و ادب و جداافتاده از عوام به دنیا آمد. پدرش شاعری آرانی بود. بهرام از مدرسه می‌گریخت و در سینه کلوب فیلم تماشا می‌کرد. همین زمان با کار و سرگذشت صادق هدایت آشنا شد، و از او تأثیر گرفت. سپس‌تر از رشته ادبی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران کناره گرفت؛ ولی حاصل پژوهش‌هایش را به صورت کتاب نمایش در ایران چاپ کرد، که یگانه منبع مهمّ تاریخ نمایش ایرانی شد.[۱]

هم‌زمان به نمایشنامه‌نویسی گرایید، آن هم با بهره گرفتن از شیوه‌های تعزیه که نیاکانش در آران برپا می‌کردند. بیشترِ نخستین نمایشنامه‌هایش - مانند پهلوان اکبر می‌میرد - با نمایش گروه هنر ملّی کامیابی یافت؛ هرچند گاه جلال آل احمد کارش را سخت نکوهید.

سال ۱۳۴۴ با منیراعظم رامین‌فر ازدواج کرد. بیضایی در اوایل دهه ۱۳۴۰ عضو گروه طرفه و از هنگام تشکیل کانون نویسندگان ایران از بنیان‌گذارانش و به همین خاطر آماج بدگمانی ساواک بود. وی سال ۱۳۵۷ از کانون کناره گرفت. دههٔ ۱۳۵۰ را به استادی در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و نیز فیلم‌سازی گذرانید. سال ۱۳۵۸، پس از ده سالی که نمایشی اجرا نکرده بود، مرگ یزدگرد را بر صحنه برد، که در ۱۳۶۰، سال اخراج دوباره‌اش این بار از کرسی استادی دانشگاه تهران، فیلم هم شد.

پس از نمایش مرگ یزدگرد تا هجده سال امکان کار تئاتری نیافت، هرچند با پیگیری فراوان توانست چند فیلم بسازد. سال ۱۳۷۱ با مژده شمسایی ازدواج کرد.[۲] از سال ۱۳۷۶ دوباره کارِ تئاتر دست داد و بیضایی به شوق نمایش از اقامت کوتاهش در استراسبورگ دست شست و تا ۱۳۸۶ به تفاریق توانست برای چند نمایش و فیلم و کتاب پروانه بگیرد، هرچند گاه نمایشی از صحنه پایین کشیده شد، فیلمی دچار سانسور شد یا کتابی در محاق توقیف ماند.

سال ۱۳۸۹ به استادی بخش ایران‌شناسی دانشگاه استنفورد به آمریکا رفت.[۳] این مهاجرت بیضایی دیرانجام‌ترین اقامتش دور از ایران بوده. او در آمریکا نیز پُرکار بوده و غیر از تدریس، به نوشتن و نمایش پرداخته‌است.

چهارراه جدیدترین کار نمایشی بیضایی است که فروردین ۱۳۹۷ در استنفورد به نمایش درآمد.

سال‌شمار[ویرایش]

سال هجری خورشیدی کوتاهِ کار و سرگذشت
۱۳۱۷ ۵ دی، تولّد در تهران
۱۳۱۸
۱۳۱۹
۱۳۲۰
۱۳۲۱
۱۳۲۲
۱۳۲۳
۱۳۲۴
۱۳۲۵
۱۳۲۶
۱۳۲۷
۱۳۲۸
۱۳۲۹
۱۳۳۰
۱۳۳۱
۱۳۳۲
۱۳۳۳
۱۳۳۴
۱۳۳۵
۱۳۳۶
۱۳۳۷
۱۳۳۸
۱۳۳۹
۱۳۴۰
۱۳۴۱
۱۳۴۲ دنبالهٔ انتشار سلسله مقالات «نمایش در ایران» در مجلّهٔ موسیقی، که سپس‌تر کتاب نمایش در ایران را تشکیل داد
نگارش «قصّه‌ی ماه پنهان»
چاپ سه نمایشنامه‌ی عروسکی
نگارشِ نمایشنامهٔ پهلوان اکبر می‌میرد
نگارشِ نمایشنامهٔ رگبار (گم شده)
توقیف کتاب ماه کیهان ۳ که «آرش» در او چاپ شد بود
۱۳۴۳ نمایشِ گروه هنر ملّی غروب در دیاری غریب را در تلویزیون ایران به کارگردانی عباس جوانمرد
نگارش هشتمین سفر سندباد
انتشار پژوهش‌های «نمایش در ژاپن» (ترجمهٔ متن‌ها با همکاری داریوش آشوری و سهراب سپهری) در مجلهٔ موسیقی و پس از آن انتشار متن نمایش در ژاپن به صورت کتابی مستقل
اجرای غروب در دیاری غریب و قصه‌ی ماه پنهان بر صحنه در مناطق نفت‌خیز جنوب ایران توسّط گروه هنر ملی و با کارگردانی عباس جوانمرد. در این نمایش‌ها نویسنده، بیضایی، مدیر صحنه نیز هست.
۱۳۴۴
بیضایی در عروسی. پرویز فنّی‌زاده و پرویز صیّاد نیز در عکس پیدا هستند.
۱۳۴۵
  • برگشت از رادیو به ادارهٔ برنامه‌های تئاتر
  • مأموریت یک‌ماههٔ شهرستان برای مشاهدهٔ زندگی مردم: نگارشِ نمایشنامهٔ گزارش به بالانشینان
  • دی، تولّدِ نخستین فرزند: نیلوفر
  • اسفند، کارگردانیِ عروسکها برای ضبطِ تلویزیونی
۱۳۴۶
۱۳۴۷
۱۳۴۸
۱۳۴۹
۱۳۵۰
۱۳۵۱
۱۳۵۲
۱۳۵۳
۱۳۵۴
۱۳۵۵
۱۳۵۶ مهر، سخنرانی در شبِ سوّمِ شب‌های شعر گوتهدر موقعیت تئاتر و سینما»)
۱۳۵۷
۱۳۵۸
۱۳۵۹
۱۳۶۰
۱۳۶۱
۱۳۶۲
۱۳۶۳
۱۳۶۴
۱۳۶۵
۱۳۶۶
۱۳۶۷
۱۳۶۸
۱۳۶۹
۱۳۷۰
۱۳۷۱
۱۳۷۲
۱۳۷۳
۱۳۷۴
۱۳۷۵
۱۳۷۶
۱۳۷۷
۱۳۷۸
۱۳۷۹
۱۳۸۰ سفرِ یک‌ماهه به ژاپن
۱۳۸۱ دستگیری و بازجویی در نیروی انتظامی
۱۳۸۲
۱۳۸۳
۱۳۸۴
۱۳۸۵
۱۳۸۶
۱۳۸۷
۱۳۸۸
۱۳۸۹ شهریور، ترکِ ایران همراهِ مژده شمسایی و پسرشان (نیاسان) به مقصدِ امریکا برای کار و تدریس در مرکز مطالعات ایرانی دانشگاه استنفورد
مهر، اقامتِ کوتاهی میانِ راهِ امریکا در فرانکفورت با دخترش، نیلوفر
۱۳۹۰ دی، پذیرفتنِ جایزهٔ بیتا
۱۳۹۱
۱۳۹۲
۱۳۹۳ بهمن، کارگردانیِ نمایشنامه‌خوانیِ گزارش ارداویراف در سالنِ کابرلیِ دانشگاه استنفورد
۱۳۹۴
۱۳۹۵
۱۳۹۶
۱۳۹۷
۱۳۹۸

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • «فهرست فارغ‌التّحصیلان افتخاری دانشگاه سنت اندروز». وبسایت دانشگاه سنت اندروز. ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۷.
  • بیضایی، بهرام (۱۳۸۵). «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی». بخارا (۵۷): ۲۴.
  • بیضایی، بهرام. «سالشمار زندگی و آثار بهرام بیضایی». مجلّه سیمیا زمستان ۱۳۸۶ شماره ۲.